Hé lộ bất ngờ: Viên dầu cá Omega-3 không có lợi gì cho sức khỏe?

Dưới đây là bài viết của ông Irineo Cabberos - nghiên cứu sinh tiến sĩ ngành Toán ứng dụng tại Đại học Princeton, Mỹ được đăng trên tờ Slate ngày 2/8:

Vài năm trước, chẳng biết tại sao tôi có thói quen uống một viên Omega-3 vào mỗi sáng. Tôi chưa đọc nghiên cứu khoa học nào nói về lợi ích của việc bổ sung viên dầu cá. Tôi mặc nhiên cho rằng những viên dầu bầu dục màu vàng lấy từ những con cá hồi hạnh phúc sẽ tốt cho sức khỏe, chứ thành thật mà nói, tôi không thể biết những lợi ích sức khỏe đó là gì.

Giờ đây, giới chuyên gia đang ngày càng cho rằng việc bổ sung các viên dầu cá có rất ít, thậm chí không có tác dụng gì cho cơ thể. Một phân tích thống kê gần đây đối với 79 thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng, thực hiện trên hơn 100.000 người đã củng cố quan điểm đó.

Nghiên cứu liệt kê một lượng lớn các bệnh tim mạch mà omega-3 dường như "có ít hoặc hoàn toàn vô tác dụng", khác hẳn với tuyên bố cải thiện sức khỏe tim mạch - lợi ích quan trọng nhất và lâu đời nhất của dầu cá – khiến nó được coi là một thực phẩm chức năng.

Điều đáng nói, những viên dầu cá này không chỉ không đem lại lợi ích sức khỏe gì mà việc hàng triệu tấn cá bị bắt ra khỏi đại dương để sản xuất chúng có thể gây ra những hậu quả môi trường nghiêm trọng.

Trong cuốn "The Omega Principle: Seafood and the Quest for a Long Life and a Healthier Planet", Paul Greenberg - một nhà báo, tác giả của cuốn sách mô tả ngành công nghiệp dầu cá đang tồn tại dựa trên những giả thuyết sai về sức khỏe con người. Ông cũng lý giải lý do việc bổ sung Omega-3 có thể chẳng có tác dụng gì và gây hại cho môi trường.

Căn cứ chủ quan, mập mờ

Thói quen bổ sung thực phẩm chức năng Omega-3 bắt đầu trong thập niên 1970 khi một nhóm nhà khoa học Đan Mạch quyết định đến Greenland để tìm hiểu về tỷ lệ tử vong rất thấp liên quan đến bệnh tim mạch của các thổ dân Inuit ở đây.

Các nhà khoa học lấy mẫu máu của người Inuit và phát hiện ra nồng độ omega-3 rất cao, cao hơn nhiều so với nhóm đối chứng ở Đan Mạch. Một giả thuyết rõ ràng được đưa ra: Omega-3 tốt cho tim.

Giải thuyết này lẽ ra phải được nghiên cứu rộng rãi trước khi trở thành cơ sở khoa học cho những sản phẩm chăm sóc sức khỏe hoàn toàn mới. Lẽ ra phải cần có những nghiên cứu để đánh giá liệu có  mối tương quan hoặc thực sự có mối quan hệ nhân quả nào đó hay không. Hoàn toàn có khả năng một số hợp chất khác trong chế độ ăn nhiều cá của người Inuit đã giúp họ có trái tim khỏe mạnh và omega-3 chỉ vô tình có mặt trong đó. Hoặc cũng có thể không phải do chế độ ăn uống mà do nhiệt độ lạnh đã mang lại những lợi ích thực sự cho tim. Trong trường hợp đó, mức omega-3 cao trong máu của người Inuit sẽ chỉ là một sự trùng hợp và không có mối liên quan nào.

Hoặc cũng có thể thông tin về việc người Inuit có trái tim khỏe mạnh là không đúng. Năm 2014, một báo cáo giám sát chặt chẽ hơn chỉ ra trái tim của những người Inuit thậm chí không khỏe như chúng ta nghĩ. Tỷ lệ bệnh tim mạch thấp hơn có thể do dữ liệu y tế bị sai lệch bởi các ca bệnh không được báo cáo đầy đủ.

Năm 2012, một phân tích thống kê cũng đưa ra kết luận: "Nhìn chung, việc bổ sung Omega-3 không liên quan đến nguy cơ tử vong thấp hơn vì mọi nguyên nhân, tử vong do bệnh tim, đột tử, nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ".

Bên cạnh tim mạch, nhiều người cũng tin rằng bổ sung Omega-3 tốt cho não dựa trên thực tế omega-3 chiếm tới 5-10% khối lượng não người. Tuy nhiên, nghiên cứu về tác động của omega-3 đối với các bệnh về não cũng tương đối mờ nhạt. Nhiều nghiên cứu cho thấy bổ sung Omega-3 không giúp ích gì cho bệnh trầm cảm, không các tác dụng gì cho trẻ có nguy cơ rối loạn tâm lý và cũng không cải thiện trí nhớ của người già. Đối với bệnh ung thư cũng không có gì rõ ràng.

Mặc dù việc ăn cá dường như đem lại nhiều lợi ích sức khỏe nhưng thực tế ngày càng rõ ràng là các lợi ích đó sẽ biến mất ở khâu nào đó khi con người biến cá thành các viên nang.

Ít bị kiểm soát

Mặc cho căn cứ khoa học về lợi ích của dầu cá ngày càng mờ nhạt nhưng chúng vẫn được bán tràn lan và gần như không phải chịu bất cứ sự điều chỉnh nào từ phía luật pháp. Năm 1994, Quốc hội Mỹ thông qua đạo luật quy định về thực phẩm chức năng Dietary Supplement Health and Education Act of 1994 (DSHEA). Theo đó, thực phẩm chức năng không được coi là thuốc chữa bệnh. Do vậy, dầu cá không phải chịu sự giám sát chặt chẽ của Cơ quan Quản lý thực phẩm và dược phẩm Mỹ (FDA).

"Tới tận bây giờ, các nhà sản xuất vẫn có thể nhét bất cứ thứ gì họ muốn vào một viên nang và bán như một thực phẩm chức năng", Greenberg viết. Hầu hết các sản phẩm chứa omega-3 vẫn được quảng cáo tốt cho tim mạch và rằng tác dụng đó đã được chứng minh lâm sàng.

Bên cạnh đó, để tự nâng tác dụng của Omega – 3, ngành công nghiệp này đã tài trợ những nghiên cứu riêng. Ví dụ như Tổ chức Toàn cầu EPA và DHA Omega-3s là một hiệp hội thương mại nhưng lại công bố một nghiên cứu của chính họ rằng tiêu thụ omega-3 làm giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch vành. Từ đó, lợi ích của Omega-3 đã bị thổi phồng.

Mặc dù giả thuyết rằng rằng bổ sung omega-3 có lợi ích sức khỏe không phải là không hợp lý bởi hợp chất này đóng một vai trò sinh hóa cơ bản trong cơ thể nhưng con người không thể tổng hợp trực tiếp. Tuy nhiên, tính tới thời điểm này, khi các nghiên cứu lâm sàng ủng hộ omega-3 còn ít ỏi, thì cũng có thể cần cân nhắc đến giả thuyết dùng omega-3 gây tác hại nào đó hay không.

Hơn nữa, khi lợi ích của Omega- 3 vẫn còn chưa ngã ngũ thì hàng triệu tấn cá đã bị lôi lên khỏi đại dương. Sẽ ra sao nếu những đàn cá mồi (loại cá dùng làm thức ăn cho những loài cá khác) bị bắt lên chẳng vì gì cả?

Tất nhiên, đại dương của chúng ta rất rộng lớn, và những con cá nhỏ bé sinh sản rất nhanh. Tuy nhiên, ngành thủy sản tuyên bố khai thác bền vững nhưng liệu có tin được không, Greenberg nghi ngờ. Ông cho rằng việc khai thác cá mồi hiện nay có thể tác động lên chuỗi thức ăn. Theo ước tính, mỗi năm ngành công nghiệp omega-3 đang đánh bắt một lượng cá mồi bằng cân nặng của tất cả người Mỹ gộp lại.