12.000 tỷ đồng cho ‘ra lò’ 9000 tiến sĩ đắt hay rẻ?

Đề án “Nâng cao năng lực đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý các cơ sở giáo dục đại học và các trường cao đẳng sư phạm đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo giai đoạn 2018-2025, tầm nhìn 2030” đang được đưa ra lấy ý kiến dư luận.

Trong mục tiêu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đào tạo giai đoạn 2018 – 2025, tầm nhìn 2030, Việt Nam cần đào tạo giảng viên có trình độ tiến sĩ đạt tỉ lệ 35% (khoảng 9000 tiến sĩ) tổng số giảng viên các cơ sở giáo dục đại học.

Để thực hiện đề án, Bộ Giáo dục và Đào tạo dự kiến kinh phí 12.000 tỷ đồng, trong đó 94% từ ngân sách nhà nước.

 Cụ thể, sẽ có 10.200 tỷ đồng là kinh phí còn lại của Đề án 911 Đào tạo giảng viên có trình độ tiến sĩ cho các trường đại học, cao đẳng giai đoạn 2010-2020. 1.800 tỷ đồng còn lại là đóng góp của các cơ sở giáo dục đại học và người học.

Trong số 9000 tiến sĩ cần đào tạo đó sẽ đào tạo khoảng 5000 tiến sĩ ở nước ngoài tại các trường đại học có uy tín trên thế giới.

Từ 2017 đến 2025 mỗi năm tuyển chọn khoảng từ 600 - 700 nghiên cứu sinh đi đào tạo ở nước ngoài.

Theo Thống kê của Bộ Giáo dục & Đào tạo, hiện nay, cả nước có hơn 24.000 tiến sĩ nhưng chỉ có trên 16.500 người là giảng viên ở các trường đại học.

Năm học 2016-2017, tổng số giảng viên trong các trường đại học là 72.792 người, tăng 4,6% so với năm học 2015-2016. Trong đó, giảng viên có trình độ tiến sĩ là 16.514 (tăng thêm 21,4%) và thạc sĩ là 43.065 (tăng thêm 6,6%).

Trong năm 2016, Hội đồng chức danh giáo sư nhà nước cũng đã công nhận 65 giáo sư, 638 phó giáo sư. Trong đó, số giảng viên đang trực tiếp làm việc tại các trường là 48 giáo sư (chiếm 73.85%); 508 phó giáo sư (chiếm 79.62%).

Số lượng giảng viên trong các trường cao đẳng sư phạm hiện này là 3.388 người. Trong đó, giảng viên có trình độ tiến sĩ là 115 người; Thạc sĩ  là 2.187 người.

Việc nâng cao năng lực đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng là cần thiết tuy nhiên dư luận đang đặt câu hỏi liệu chất lượng các tiến sĩ khi ra lò sẽ thế nào? Và nguồn kinh phí 12.000 tỷ đồng sẽ lấy đâu ra?

Mặt khác khi giảng viên đại học phổ cập bằng tiến sĩ liệu có giúp người học được nâng cao trình độ, đồng thời có giúp các cử nhân các trường đại hộc ra trường tìm được công việc dễ hơn. Nên nhớ rằng chúng ta đang có hơn 200.000 cử nhân đại học, cao đẳng thất nghiệp, đây là sự lãng phí nguồn nhân lực rất lớn.

Để giải bài toán lao động qua đào tạo có trình độ này vừa qua Bộ Lao động thương binh và xã hội phải xây dựng đề án hơn 1.300 tỉ để đưa khoảng 57.000 cử nhân thất nghiệp đi lao động ở nước ngoài từ nay tới năm 2025.

Nhìn lại hàng loạt các đề án đổi mới của Bộ Giáo dục và Đào tạo càng khiến dư luận hoài nghi về tính hiệu quả. Tháng 9/2008, Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án Ngoại ngữ quốc gia 2020 hướng tới đổi mới toàn diện việc dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân, triển khai chương trình dạy và học ngoại ngữ mới ở các cấp học, trình độ đào tạo.

Nguồn kinh phí đề án giai đoạn 2008-2020 là 9.378 tỷ đồng, chia làm 3 giai đoạn. Trong đó, giai đoạn 2008-2010 là 1.060 tỷ đồng, giai đoạn 2011-2015 là 4.378 tỷ đồng, giai đoạn 2016-2020 là 4.300 tỷ đồng.

Đề án nêu ra 7 nhiệm vụ quan trọng, trong đó có xây dựng và triển khai chương trình mới đào tạo ngoại ngữ bắt buộc ở cấp học phổ thông theo các bậc trình độ tốt nghiệp tiểu học đạt bậc 1, THCS bậc 2, THPT bậc 3. Đối với người tốt nghiệp ĐH, nhiệm vụ đặt ra là 100% sinh viên chuyên ngữ đạt chuẩn bậc 5, 70% sinh viên không chuyên ngữ đạt bậc 3.

Đề án Ngoại ngữ quốc gia 2020 đã đi qua hơn nửa chặng đường, tiêu hết khoảng 5.400 tỷ đồng nhưng hiệu quả thì hoàn toàn không như kỳ vọng. Bộ trưởng bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) Phùng Xuân Nhạ, trong báo cáo gửi đại biểu Quốc hội về Đề án Dạy và học ngoại ngữ trong hệ thống giáo dục quốc dân giai đoạn 2008-2020 (còn gọi là Đề án Ngoại ngữ quốc gia 2020) đã thừa nhận, mục tiêu của đề án thiếu thực tế.

Người đứng đầu ngành giáo dục sau đó cũng khẳng định trong phiên chất vấn của Quốc hội rằng, đến năm 2020 chưa thể thực hiện được các mục tiêu đặt ra trong đề án này.

Sau một loạt những đổi mới, cải cách dang dở mà hiệu quả thực sự vẫn là dấu hỏi thì mới đây, bộ GD&ĐT muốn thí điểm việc bỏ biên chế giáo viên. Việc này đã vấp phải sự phản đối của nhiều người đang làm trong ngành giáo dục.

Đổi mới để phát triển là sự phù hợp của xu thế, quy luật chung nhưng cần sự ổn định chứ không nên tạo ra sự xáo trộn và bất ổn. Nếu thay đổi này thành hiện thực, không ai dám chắc sẽ nó sẽ thành công, không ai dám chắc những hậu quả không lường trước được mà trước tiên chính là tạo nên sự xáo trộn về tâm can của nhiều giáo viên đang đứng lớp.