Bỏ quy định cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến tạng

Sáng 2/11, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, các đại biểu thảo luận tại hội trường về dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi). Vấn đề hiến mô, bộ phận cơ thể ở người dưới 18 tuổi nhận được nhiều ý kiến, tập trung vào việc bảo vệ quyền, sức khỏe và sự tự nguyện của người hiến.

Không lấy mô nếu người chưa thành niên phản đối

Sau 20 năm thực hiện, luật hiện hành đã tạo cơ sở pháp lý cho hoạt động hiến, ghép tạng, giúp nhiều người bệnh có thêm cơ hội sống. Tuy nhiên, thực tiễn phát sinh những vấn đề chưa được điều chỉnh đầy đủ, đặt ra yêu cầu sửa đổi luật nhằm mở rộng cơ hội cứu chữa, đồng thời bảo đảm tính tự nguyện, công bằng, minh bạch và ngăn chặn hành vi trục lợi.

Những ngày qua, dự án Luật đã nhận được sự quan tâm lớn của dư luận và nhân dân. Theo Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, dự thảo đã được cơ quan soạn thảo chỉnh lý trên cơ sở ý kiến đại biểu Quốc hội, cơ quan thẩm tra, cử tri, nhân dân và các chuyên gia. Trong 138 nội dung được tổng hợp, có 97 nội dung đã được tiếp thu và 41 nội dung được giải trình.

Đáng chú ý, dự thảo bỏ quy định cho phép người dưới 18 tuổi đăng ký hiến, không phân nhóm theo độ tuổi; nghiêm cấm lấy bộ phận cơ thể từ người sống dưới 18 tuổi và lấy mô không tái sinh từ nhóm này.

Với mô tái sinh, dự thảo thu hẹp phạm vi hiến trong gia đình, chỉ cho phép hiến cho anh, chị, em ruột và khi không có người hiến trưởng thành phù hợp. Người hiến phải đáp ứng điều kiện sức khỏe, được tư vấn độc lập, đồng thời có sự đồng ý của cả người hiến và cha mẹ hoặc người giám hộ.

Các đại biểu Quốc hội đánh giá việc điều chỉnh quy định liên quan đến người chưa thành niên là cần thiết, thể hiện sự tiếp thu ý kiến xã hội. Tuy nhiên, cơ quan soạn thảo cần đánh giá đầy đủ tác động về đời sống, đạo đức và sự đồng thuận xã hội; đồng thời phân định rõ sự đồng ý của cha mẹ với ý chí của người hiến.

Các đại biểu nhấn mạnh, trẻ em cần được giải thích và tham vấn phù hợp với độ tuổi, mức độ trưởng thành. Nếu người chưa thành niên phản đối việc hiến mô tái sinh, việc lấy mô không được tiến hành, kể cả khi cha mẹ hoặc người giám hộ đã có văn bản đồng ý. Một số ý kiến đề nghị bổ sung nguyên tắc không lấy mô, bộ phận cơ thể nếu có căn cứ cho thấy người chưa thành niên từng bày tỏ ý chí phản đối khi còn sống.

Đối với việc hiến mô, bộ phận cơ thể sau khi chết não hoặc chết tuần hoàn ở người dưới 18 tuổi, đại biểu đề nghị kiểm soát chặt chẽ quy trình xác định tình trạng chết, ngăn nguy cơ bị lợi dụng. Luật cần có cơ chế hữu hiệu phòng ngừa cưỡng ép hiến, mua bán và ghép tạng trái pháp luật.

Bộ Y tế khẳng định ưu tiên quyền và sự an toàn của người hiến

Giải trình tại hội trường, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết dự thảo được xây dựng theo nguyên tắc mở rộng cơ hội hiến tặng để cứu người nhưng không đánh đổi sự an toàn, quyền và lợi ích hợp pháp của người hiến; không để xảy ra tình trạng ép buộc, lừa dối hay lợi dụng.

Theo Bộ trưởng, việc đăng ký hiến chỉ áp dụng với người từ đủ 18 tuổi trở lên, nhằm bảo đảm người đăng ký có đủ trách nhiệm khi quyết định vấn đề hệ trọng. Đối với người dưới 18 tuổi, dự thảo chỉ cho phép hiến một số loại mô tái sinh thuộc danh mục do Bộ Y tế ban hành, như tế bào gốc tạo máu hoặc tế bào lympho từ máu ngoại vi, với các điều kiện nghiêm ngặt. Việc tư vấn phải được thực hiện độc lập.

Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp thu ý kiến đại biểu, làm rõ nguyên tắc nguyện vọng và sự đồng ý của trẻ em phải được đặt lên trước hết trong quá trình tư vấn. Dự thảo cũng bổ sung quy định không thực hiện lấy bộ phận cơ thể ở người sống nếu người đó từ chối hiến tại bất kỳ thời điểm nào; Bộ Y tế sẽ hoàn thiện quy định này để áp dụng đối với cả mô và bộ phận cơ thể.

Dự thảo đồng thời tăng cường các biện pháp ngăn chặn mua bán mô, bộ phận cơ thể người, trong đó bổ sung quy định xác minh nhân thân và quan hệ giữa người hiến với người được ghép; bảo đảm tính độc lập trong đánh giá điều kiện hiến, tư vấn và thực hiện lấy, ghép. Số nhóm hành vi nghiêm cấm được nâng từ 10 lên 21, tạo cơ sở pháp lý xử lý các hành vi lạm dụng.

Bộ trưởng cũng cho biết dự thảo bổ sung quy định cấm lấy mô, bộ phận cơ thể từ bào thai; cấm tổ chức hoặc tạo điều kiện cho người Việt Nam ra nước ngoài, người nước ngoài vào Việt Nam hiến, ghép trái pháp luật. Hội đồng xác định chết não, chết tuần hoàn phải độc lập với hoạt động điều trị, vận động hiến, lấy và ghép mô, tạng.

Kết luận phiên thảo luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh đề nghị các cơ quan tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu và giải trình đầy đủ ý kiến đại biểu, hoàn thiện dự thảo cả về chính sách và kỹ thuật lập pháp, bảo đảm đồng bộ với hệ thống pháp luật và nâng cao tính khả thi.

Ủy ban Thường vụ Quốc hội sẽ chỉ đạo Tổng Thư ký Quốc hội và Ủy ban Văn hóa và Xã hội phối hợp với cơ quan soạn thảo tổng hợp ý kiến, tiếp tục chỉnh lý dự án luật để trình Quốc hội xem xét.