Vì sao người Việt chi tiêu hoang phí dịp Tết dù đã vất vả cả năm?

Hai vợ chồng anh Hoàng Văn Luân và chị Nguyễn Thị Lan cùng làm công nhân tại khu công nghiệp Thạch Thất (Hà Nội). Năm nay tuy mới 35 tuổi nhưng anh chị đã có đến 4 người con đứa lớn nhất 11 tuổi, đứa nhỏ chưa đầy 3 tuổi. Thu nhập 1 tháng anh chị chỉ trên dưới 8 triệu đồng.

Mức thu nhập như thế nên gần như cả năm anh Luân quần quật cũng chỉ đủ ăn và nuôi con học. Dịp cuối năm khi doanh nghiệp dồn hàng vợ chồng anh Luân liên tục tăng ca trong gần 2 tháng trước Tết Nguyên đán.

Chính vì tăng ca và làm cả ngày Chủ nhật, ngày lễ, ngày nghỉ nên năm nào cũng vậy hai tháng cuối năm thu nhập anh Luân trên dưới 12 triệu đồng. Cùng với đó do gắn bó với doanh nghiệp gần 10 năm nên Tết đến anh Luân và chị Lan được thưởng số tiền tết gần 10 triệu đồng.

Tiền thưởng Tết chưa nhận nhưng anh Luân giờ đã lên loạt danh sách mua sắm tết nào là đặt người mua thịt trâu gác bếp, mua gà Đông Tảo để thắp hương, mua giò bò…, và rất nhiều đặc sản ở các vùng miền khác. Nhìn bảng kê của anh số tiền anh chi phí ngày Tết hơn cả số tiền thưởng Tết mà dự định anh chị nhận được.

Khi hỏi vì sao lại chi tiêu phóng tay cho dịp Tết anh Luân chia sẻ: “Tết mà! Cả năm vất vả ăn uống kham khổ, Tết phải đàng hoàng chứ, người ta có thế nào mình cũng phải thế”.

Có lẽ “Tết mà” là suy nghĩ không chỉ của anh Luân mà của rất nhiều người Việt. Cả năm làm lụng, chi tiêu tiết kiệm nhưng lại phóng tay tiêu pha vào những thứ không cần thiết trong dịp Tết.

Một nghiên cứu của Công ty nghiên cứu thị trường và quảng bá toàn cầu (Nielsen Holdings N.V.) có trụ sở ở Việt Nam (gọi tắt Nielsen Việt Nam) cho biết, mức chi chi tiêu của người tiêu dùng Việt Nam trong suốt dịp Tết là 643 USD (tương đương 14,2 triệu đồng).

Trong khi đó thu nhập bình quân đầu người của Việt Nam năm 2017 ước tính đạt 53,5 triệu đồng, tương đương 2.385 USD. Mức thu nhập bình quân đầu người 53,5 triệu đồng có nghĩa mỗi tháng người Việt thu nhập khoảng 4,45 triệu đồng.

Nhìn vào những con số trên mới thấy mức độ hoang phí của người Việt cho dịp Tết.

Cũng theo nghiên cứu của Nielsen Việt Nam ngoài chi phí đi lại - thứ luôn tăng vọt trong mỗi dịp nghỉ lễ, lượng chi tiêu cho các vật dụng gia đình, đồ ăn thức uống hay trang thiết bị cá nhân như quần áo (thường là mua quần áo mới cho tất cả các thành viên trong gia đình) cũng tăng đột biến.

Ngoài ra, người Việt còn phải chi tiêu cho việc mua quà biếu, quà tặng mỗi dịp Tết đến Xuân về. Chi phí này cũng “ngốn” khá nhiều tiền, thậm chí còn hơn cả tiền thưởng Tết.

Rồi sau đó là tiền lì xì cho bạn bè và người thân, đặc biệt là cụ già và trẻ nhỏ. Số tiền chi tiêu trong dịp Tết không hề nhỏ, nếu đem so với thu nhập của đa số người dân Việt Nam hiện nay.

“Người Việt có thể tiết kiệm cả năm nhưng sẵn sàng chi tiêu mua sắm nhộn nhịp trong dịp Tết”, báo cáo của Nielsen Việt Nam nhấn mạnh.

Nhìn vào mức hoang phí của người Việt trong dịp Tết, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cho rằng, hoang phí của người Việt có thể là do tính sĩ diện và phông văn hóa còn thấp.

Theo bà Phạm Chi Lan nói: “Tôi thấy tình trạng lãng phí ở nước ta hiện nay đã thực sự nghiêm trọng. Người dân, doanh nghiệp và các ban ngành vẫn quá coi trọng hình thức, nó đã trở thành một nếp văn hóa trong cộng đồng người Việt mà lâu nay chúng ta chưa thể thay đổi".

Bà Phạm Chi Lan cho rằng tính sĩ diện đã ăn sâu vào đời sống người dân. Ai cũng muốn đua nhau chạy theo hình thức bề ngoài. Xu hướng này không tốt chút nào trong bối cảnh kinh tế chung đang khó khăn, đất nước còn nhiều hộ nghèo và cận nghèo. Chính bệnh sĩ này lại là nguyên nhân khiến nhiều hộ gia đình vừa thoát khỏi ngưỡng nghèo lại... tái nghèo.

“Tết năm nay, các địa phương không tổ chức bắn pháo hoa, đó là một quyết định theo tôi là đúng đắn. Nhưng, sự lãng phí vẫn hiển hiện, đập vào mắt người dân qua việc trang trí đường phố bằng những bông hoa có kích thước khổng lồ, nhìn rất thô kệch. Đèn đóm lập lòe ở khắp các con phố, những thứ đó nhìn rất xấu và rối mắt chứ đâu có đẹp", bà Lan nói.

Đặt câu hỏi về việc có nên bỏ Tết Nguyên Đán hoặc giảm số ngày nghỉ, TS Nguyễn Trí Hiếu cho rằng, người Việt Nam có câu “tháng giêng là tháng ăn chơi” vì vậy thời gian nghỉ Tết dài giúp người dân có thời gian nghỉ tết và đi chơi tết.

Đây là một tập quán, nhìn khía cạnh văn hóa xã hội là tốt vì khoảng thời gian nghỉ dài người thân gia đình có thể sum họp gặp gỡ nhau nhiều hơn, đặc biệt trong bối cảnh mà nền kinh tế thị trường.

Ngày xưa mình ở đâu thường làm việc ở đó, sinh sống quanh đồng ruộng trong lũy tre làng. Còn ngày nay di chuyển của con người trong công việc từ Bắc vào Nam rồi từ Nam ra Bắc làm việc. Thành ra thời gian nghỉ tết kéo dài để người ta có thể di chuyển và có thời gian sum vầy với gia đình.

Nhìn từ góc độ văn hóa, đề xuất thời gian nghỉ lễ, tết dài ngày xuất phát từ tập quán, truyến thống.

Tuy nhiên ở khía cạnh kinh tế, TS Hiếu cho rằng với lịch nghỉ tết quá dài thường từ 7 ngày trở lên gây ra tiêu cực.

Thứ nhất kỳ nghỉ kéo dài làm giảm năng lực làm việc, năng lực làm việc của người Việt Nam đã thấp lại thêm ngày nghỉ tết dài nền kinh tế sẽ mất sức lao động, tất cả hoạt động sản xuất kinh doanh sẽ bị ảnh hưởng.

Thứ hai về khía cạnh hội nhập toàn cầu, việc để ngày nghỉ tết quá dài có những tiêu cực, bởi trong khi cả thế giới làm việc vào giữa tháng 2 (năm 2018) thì mình lại nghỉ đến 1 tuần Tết Nguyên Đán. Như chúng ta cũng biết thời gian đầu năm là giai đoạn quan trọng để thúc đẩy nền kinh tế thì mình lại nghỉ dài hạn.