Cán bộ thuế được điều tra: Cán bộ thuế giàu lên, doanh nghiệp, hộ kinh doanh héo mòn

Theo số liệu của Tổng cục Thuế từ năm 2014 đến 2017 cơ quan thuế đã chuyển cơ quan cảnh sát điều tra 1.178 hồ sơ doanh nghiệp có hành vi trốn thuế, vi phạm quy định về thuế. Tuy nhiên chỉ có 70 vụ được xử lý xong chiếm 6%.

Việc chậm khởi tố doanh nghiệp có hành vi vị phạm thuế khiến ngân sách bị thất thu, gây mất công bằng giữa các doanh nghiệp. Để giải quyết vấn đề này Dự án Luật Quản lý thuế (sửa đổi) Bộ Tài chính đề xuất giao cho cơ quan thuế, cán bộ thuế được điều tra, khởi tố vụ án.

Bộ Tài chính nêu ra 4 luận điểm cho thấy sự cần thiết phải trao quyền điều tra cho cơ quan thuế. Thứ nhất, Bộ Tài chính cho rằng, việc điều tra của cơ quan thuế thực chất là việc bổ sung thẩm quyền tiến hành một số hoạt động điều tra ban đầu cho cơ quan thuế.

Thứ hai, ở Việt Nam, cơ quan thuế do chưa được giao quyền điều tra các hành vi tội phạm về thuế nên toàn bộ các vụ vi phạm có dấu hiệu hình sự đều chuyển vụ việc sang cơ quan điều tra để điều tra, khởi tố vụ án. Tuy nhiên tỷ lệ các vụ xử lý được còn thấp.

Thứ ba, việc điều tra thuế phải có nghiệp vụ riêng, vì đặc trưng của thuế có liên quan đến hoá đơn chứng từ, sổ sách kế toán nên người thực hiện điều tra bắt buộc phải có nghiệp vụ thì công việc mới đạt hiệu quả cao.

Thứ tư, điều tra thuế chỉ là một biện pháp nghiệp vụ, chỉ điều tra khi phát hiện có dấu hiệu gian lận thuế, trốn thuế có tổ chức, móc nối có hệ thống nhiều tổ chức, cá nhân với nhau; nghĩa là khi thanh tra không đủ sức làm thì điều tra thuế mới vào cuộc.

Quan điểm trên của ngành thuế nhận được các ý kiến trái chiều từ phía chuyên gia, nhà làm luật. Chuyên gia nghiên cứu kinh tế - TS Bùi Trinh cho biết: “Quan điểm của tôi tuyệt đối không được trao thêm quyền điều tra cho cơ quan thuế. Với thực tế hiện nay vấn đề cán bộ thuế nhũng nhiễu doanh nghiệp, lạm quyền đã phức tạp nếu thêm chức năng điều tra, khởi tố thì không biết sẽ như thế nào”.

Nêu quan điểm về vấn đề thất thu thuế, TS Bùi Trinh thẳng thắn cho rằng, thất thu thuế có lỗi của cán bộ thuế, của ngành thuế. Chưa nói đến doanh nghiệp trốn thuế nợ thuế hàng tỉ đồng, chỉ nói riêng thất thu thuế từ hộ kinh doanh do cán bộ thuế đã quá lớn.

Người ta nói đến kinh tế ngầm đang tồn tại trong nền kinh tế Việt Nam là khá lớn, chưa có cuộc điều tra chính thức nào về vấn đề này để xem nó chiếm bao nhiêu % GDP, nhưng chắc chắn kinh tế ngầm tồn tại được là do sự bảo kê của cán bộ thuế, hải quan, tỷ lệ kinh tế ngầm tương đương với tỷ lệ tham nhũng.

Nếu tăng thêm quyền cho cán bộ thuế, hải quan không phải là biện pháp chống thất thu thuế mà có khi lại phản tác dụng, thất thu thuế nhiều hơn, quyền họ nhiều hơn có thể dẫn tới sự vòi vình nhiều hơn, về mặt kinh tế giá cả sản phẩm sẽ bị tăng lên do người kinh doanh phải chi một khoản nhiều hơn cho các vị cán bộ này

Theo kết quả khảo sát của Trung tâm Nghiên cứu Phát triển hỗ trợ cộng đồng (Cecodes), với thuế môn bài, loại thuế dựa vào doanh thu, từ 50.000 đồng đến 1 triệu đồng/năm, có tới 30% hộ kinh doanh khai doanh thu thấp đi để hưởng mức thuế thấp hơn. Có 6% số hộ thừa nhận hối lộ để trả mức thuế thấp hơn.

Với thuế thu nhập cá nhân và thuế giá trị gia tăng (từ 0,5-5% doanh thu hàng năm), 14% số hộ thừa nhận hối lộ để có mức thuế thấp hơn. Có tới 63% số hộ khẳng định “luôn xảy ra” khi được hỏi cảm nhận về mức độ thỏa thuận ngầm giữa hộ kinh doanh và cán bộ thuế. Nếu nhận được lời đề nghị hai bên bắt tay để cùng có lợi thì một nửa số hộ sẵn sàng chấp nhận, nếu cái giá phải trả hợp lý. Mức độ thỏa thuận ngầm lớn.

“Tình trạng tham nhũng vặt, cấu kết, thỏa thuận giữa cán bộ thuế và doanh nghiệp để giảm mức thuế phải đóng xảy ra nhiều nơi. Thậm chí cán bộ thuế còn ngang nhiên vòi vĩnh doanh nghiệp. Mới đây cơ quan công an bắt giữ một cán bộ cục thuế tỉnh Quảng Ninh vòi vĩnh nhận tiền doanh nghiệp cho thấy sự báo động về vấn đề lạm quyền của cán bộ thuế.

Nếu cán bộ thuế, ngành thuế có thêm quyền điều tra không biết ngành thuế tăng thu được bao nhiêu tỉ đồng cho ngân sách nhưng chắc chắn tham nhũng, lạm quyền của cán bộ thuế sẽ tăng. Cán bộ thuế giàu lên, doanh nghiệp, hộ kinh doanh héo mòn và giá cả của nền kinh tế tăng lên”, TS Bùi Trinh cho biết.

Trở lại với nguồn gốc của vấn đề tăng thu ngân sách, TS Bùi Trinh phân tích: “Tăng thu vì ngân sách không có tiền. Vì sao ngân sách không có tiền: Thứ nhất do chúng ta chi thường xuyên quá lớn, nuôi một bộ máy cồng kềnh; Thứ hai do đầu tư không hiệu quả dẫn đến vay nợ; Thứ ba do hội nhập một cách hối hả dẫn đến nguồn thu từ thuế giảm theo cam kết hội nhập. Khi ngân sách không có tiền phải tăng thu, thu dễ nhất từ người tiêu dùng (thuế VAT, thuế tiêu thụ đặc biệt và các loại thuế gián thu khác) và doanh nghiệp”.

Ở khía cạnh cơ quan quản lý về ngân sách trong đó có thuế, hải quan trước khi đòi thêm quyền cho ngành thuế. TS Bùi Trinh cho rằng cần đặt ra trách nhiệm quản lý của Bộ Tài chính sau hàng loạt vụ việc cán bộ hải quan, cán bộ thuế tham nhũng thời gian qua. Và ai đơn vị nào giám sát khi cán bộ thuế hải quan lạm quyền?. Cán bộ thuế đòi tăng quyền, cán bộ hải quan đòi tằng quyền, bảo hiểm xxax hội đòi tăng quyên lực, đối tượng để các cán bộ thể hiện quyền lực là người dân và doanh nghiệp sẽ dẫn đến vấn đề gì?

“Chúng ta đang xây dựng nền hành chính liêm chính, một chính phủ kiến tạo thế nhưng câu chuyện cán bộ hải quan, cán bộ thuế ngang nhiên nhũng nhiễu, vòi vĩnh nhận tiền người dân doanh nghiệp vẫn diễn ra. Nay lại thêm quyền điều tra cho ngành thuế chắc chắn tiêu cực, tham nhũng ngành thuế sẽ tăng và câu chuyện một chính phủ kiến tạo sẽ càng khó hơn”, TS Trinh nhấn mạnh.