Dán tem bia chính là điều kiện kinh doanh

Chống hàng giả chỉ dựa vào dán tem?

Tại dự thảo đề án “Nâng cao năng lực quản lý nhà nước đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh bia” đang được Bộ Công Thương xây dựng và lấy ý kiến, bộ này cho rằng việc dán tem trên sản phẩm bia nhằm tăng thu ngân sách và ngăn chặn hàng giả, hàng nhái và gian lận thương mại.

Theo đánh giá của Bộ Công Thương, ngành sản xuất bia ở Việt Nam đã trở thành ngành công nghiệp có vai trò quan trọng trong nền kinh tế.

Tính toán của bộ này cũng cho thấy, hiện ở Việt Nam có 119 cơ sở sản xuất bia có sản lượng trung bình từ 20 – 25 triệu lít/năm/cơ sở. Với sản lượng năm 2016 đạt 3,78 tỉ lít bia, tổng nộp ngân sách của các đơn vị lên tới 30.000 tỷ đồng.

Theo quy hoạch ngành bia, dự kiến đến năm 2020 Việt Nam sẽ đạt sản lượng 4,1 tỷ lít bia/năm và tăng lên đến  4,6 tỷ lít bia/năm vào năm 2025.

Đưa ra nhiều con số tăng trưởng của ngành sản xuất bia, Bộ Công Thương muốn  bảo vệ quan điểm khi thực hiện dán tem cho bia, bên cạnh tăng nguồn thu cho ngân sách còn giúp thị trường bia được quản lý tốt hơn.

Ngoài ra, Bộ Công Thương cho rằng dán tem sẽ tránh được tình trạng nhập lậu bia, sản xuất bia giả, đặc biệt là gian lận thương mại, khai báo không chính xác sản lượng và tiêu thụ của nhiều doanh nghiệp sản xuất bia đã dẫn đến việc thất thu thuế cho ngân sách, tạo môi trường cạnh tranh bất bình đẳng.

“Theo tính toán của các chuyên gia, chênh lệch giữa sản lượng bia khai báo nộp thuế với sản lượng thực tế (tính toán trên lượng malt nhập khẩu để sản xuất ra bia) hiện ở mức từ 7%-10%. Nếu tạm tính theo tổng thu ngân sách nhà nước năm 2016 từ sản phẩm bia, số tiền ngân sách thất thu ước tính từ 2.100 tỷ đến 3.000 tỷ đồng”, Bộ Công Thương cho biết.

Trước đề xuất dán tem cho sản phẩm bia của Bộ Công Thương, trao đổi với phóng viên, PGS.TS Phạm Quý Thọ - Chuyên gia chính sách công cho biết, đây không phải là lần đầu được đưa ra bàn thảo lấy ý kiến, năm 2015 Bộ Công Thương cũng đưa ra vấn đề này tuy nhiên bị doanh nghiệp phản ứng gay gắt.

Theo PGS.TS Phạm Quý Thọ, các sản phẩm đồ uống theo quy định khi bán ra thị trường đã phải đáp ứng nhiều tiêu chuẩn khác nhau về vệ sinh an toàn thực phẩm cũng như đảm bảo chất lượng theo quy định của mỗi quốc gia.

“Chúng ta đang quản lý các sản phẩm bia, nước giải khát và các loại đồ uống khác bằng quy chuẩn, tiêu chuẩn liên quan đến chất lượng và hàng hóa. Việc dán tem thông thường chỉ nhằm quản lý thuế, quản lý các mặt hàng nhập khẩu chứ không ai dán tem nhằm quản lý an toàn chất lượng sản phẩm”, chuyên gia chính sách công này cho biết.

Ở góc nhìn chính sách, PGS Phạm Quý Thọ khẳng định việc xác định chất lượng sản phẩm bia có phải là bia giả hay bia thật chỉ dựa vào việc dán một con tem là thiếu cơ sở thực tế. “Bởi tem có thể làm giả và suy cho cùng chất lượng sản phẩm hàng hóa ra sao doanh nghiệp sản xuất phải chịu chứ không phải con tem, hay cơ quan cấp phép con tem đó chịu”, PGS Thọ nhấn mạnh.

Theo PGS Phạm Quý Thọ việc Bộ Công Thương đưa ra lý giải dán tem nhằm chống hàng giả, hàng buôn lậu thể hiện tư duy cũ theo kiểu không quản được thì cấm mà không xét đến quyền lợi của người tiêu dùng cũng như doanh nghiệp sản xuất.

Muốn chống hàng giả hàng nhái, thất thu thuế phải có biện pháp đồng bộ từ chính sách nhà nước đến cơ quan quản lý, nhà sản xuất, người tiêu dùng... Tất cả phải đều tham gia chứ không thể phó mặc cho con tem, chỉ dựa vào dán tem.

Điều kiện kinh doanh mới

Với đề án “Nâng cao năng lực quản lý nhà nước đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh bia” của Bộ Công Thương, tem bia sẽ được dán ở tất cả các sản phẩm bia sản xuất ở Việt Nam, nhập khẩu từ nước ngoài trước khi được đưa lưu thông trên thị trường.

Với giá thành một tem bia giấy là 179 đồng, với tem được in phun trực tiếp là 145,44 đồng, số tiền các doanh nghiệp sẽ phải bỏ ra để dán tem cho sản phẩm bia hàng năm dự kiến khoảng 1.700 tỷ đồng, đồng nghĩa mỗi chai (lon) bia sẽ tăng giá tương ứng. Nói cách khác doanh nghiệp sẽ phải chịu thêm một khoản chi phí.

Bình luận về khoản chi phí sản xuất doanh nghiệp phải chịu do quy định dán tem, PGS.TS Phạm Quý Thọ khẳng định, chi phí này sẽ gây khó khăn cho doanh nghiệp, làm tăng giá thành sản phẩm mà không mang lại hiệu quả.

Về bản chất việc quy định dán tem, ông Thọ cho rằng bản chất vấn đề là Bộ Công Thương muốn tiền kiểm sản phẩm bia.

“Tiền kiểm chính là điều kiện kinh doanh, sản phẩm anh phải thế đáp ứng điều kiện này, điều kiện thế kia mới được dán tem, không có tem anh không đưa ra thị trường tiêu thụ được. Chính vấn đề tiền kiểm, chính điều kiện kinh doanh dễ nảy sinh cơ chế xin – cho, dễ nảy sinh tiêu cực”, PGS. Thọ cho biết .

Bộ Công Thương vừa tuyên bố giảm 675 điều kiện kinh doanh nhưng với đề án dán tem bia thì lại sinh thêm điều kiện kinh doanh mới. Điều kiện kinh doanh mới chưa chắc đã giúp quản lý bia rượu tốt hơn nhưng trước mắt sẽ làm tăng chi phí sản xuất, mà tăng chi phí sản xuất về nguyên tắc sẽ làm giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Ông Thọ cũng nhìn nhận người được hưởng lợi từ chi phí dán tem không phải là doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh bia, càng không phải người tiêu dùng mà sẽ vào ngân quỹ của các nhà cung cấp thiết bị dán tem, đơn vị sản xuất tem.

Tóm lại ông Thọ cho rằng, việc dán tem cho bia không những gây khó khăn, lãng phí, làm tăng giá thành sản phẩm mà còn không đem lại tác dụng do đó Bộ Công Thương cần xem xét thận trọng.