Đề xuất tăng thuế bảo vệ môi trường xăng dầu: Cần lắm tiếng nói của đại biểu Quốc hội

Bộ trưởng Bộ Tài chính Đinh Tiến Dũng vừa thừa lệnh Thủ tướng Chính phủ ký tờ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội về Nghị quyết về Biểu thuế bảo vệ môi trường, trong đó có đề xuất tăng thuế bảo vệ môi trường với xăng dầu lên kịch khung.

Theo đó, thuế bảo vệ môi trường với xăng sẽ tăng từ 3.000 đồng/lít lên mức kịch khung cho phép là 4.000 đồng/lít. Dầu diesel tăng từ 1.500 đồng/lít lên kịch trần 2.000 đồng/lít... Ngoài xăng dầu, một số mặt hàng khác như than đá, dung dịch HCFC, túi nilon, cũng được Bộ Tài chính đề xuất tăng thêm từ 1.000 đồng đến 10.000 đồng, tuỳ loại.

Nếu phương án này được tăng qua, tổng số thuế bảo vệ môi trường dự kiến thu sẽ vào khoảng 57.612 tỷ đồng/năm, tăng khoảng 15.189 tỷ đồng/năm.

Vì môi trường tại sao người dân phản ứng

Đây không biết là lần bao nhiêu Bộ Tài chính đề xuất tăng thuế, mở rộng diện thu thuế. Dù lý giải như thế nào thì việc muốn tăng thuế bảo vệ môi trường hay trước đó đề xuất đánh thuế nhà 700 triệu đồng cũng không thể che lấp sự thật rằng tăng thuế là nhằm bù đắp nguồn thu ngân sách đang khó khăn.

Với việc các khoản chi thường xuyên hiện chiếm tới 70% thu ngân sách quốc gia, trong đó chủ yếu chi cho con người, tiền lương và các hoạt động không sinh lợi khác, chỉ còn phần ít ỏi còn lại chi cho đầu tư phát triển, buộc Bộ Tài chính phải tìm thêm nguồn thu cho ngân sách.

Và thuế môi trường được xem là nguồn thu tiềm năng bởi lý do thu rất chính đáng, thu để bảo vệ môi trường. Bảo vệ môi trường là bảo vệ sự sống, mà con người không ai đi phá hủy sự sống của mình. Thế nhưng điều người dân đặt dấu hỏi tại sao lại chỉ chăm chăm đánh thuế vào xăng dầu – một mặt hàng không thể thiếu được trong cuộc sống.

Tăng thuế bảo vệ môi trường xăng dầu giúp Bộ Tài chính có ngay 15.189 tỷ đồng/năm giúp ngân sách bớt căng thẳng nhưng về lâu dài những tác hại của nó rất khó lường. Gánh nặng thuế phí tăng cao làm tăng giá cả, ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế.

Nhưng việc cho tăng thuế, tức khai thác nguồn thu này quá dễ dàng có thể dẫn đến thói quen cứ mỗi khi ngân sách khó khăn, Bộ Tài chính lại có lý lẽ để tăng thuế, phí. Điệp khúc ngân sách hết tiền – tăng thuế sẽ lặp lại.

Vậy tại sao các bộ ngành không quyết liệt tiết kiệm chi thường xuyên. Theo Tổng cục Thống kê tổng chi ngân sách nhà nước ước tính 1.219.500 tỷ đồng, bằng 87,7% dự toán năm, trong đó chi thường xuyên đạt 862.600 tỷ đồng.

Giả sử tiết kiệm được 2% chi phí thường xuyên mỗi năm, con số này là khoảng 17.200 tỉ đồng mà không cần phải tăng thuế bảo vệ môi trường, phí khác.

Ngoài chi để nuôi cho bộ máy, điều khiến người dân bức xúc lý do thu và chi không đồng nhất. Theo đó nếu nói thu thuế bảo vệ môi trường nhưng hòa chung vào ngân sách chi tiêu chung và chưa minh bạch là không hợp lý.

Đặc biệt trong bối cảnh do nhiều dự án đầu tư từ ngân sách không hiệu quả, lãng phí, nhiều địa phương vẫn xây trụ sở, tượng đài, cổng chào trong khi hạ tầng giao thông lại theo hình thức BOT, BT. Như vậy tiền thuế người dân đóng góp trong ngân sách không được chi tiêu hợp lý, dẫn đến phản ứng.

Mặt khác, lý do tăng thuế bảo vệ môi trường Bộ Tài chính dẫn giải khó thuyết phục người dân. Cụ thể, Bộ Tài chính lý giải việc giảm thuế nhập khẩu về 0% là do hội nhập kinh tế, ký kết các hiệp định thương mại khiến nguồn thu ngân sách giảm nên phải tăng các nguồn thu khác đề bù vào khoản thiếu hụt, vậy câu hỏi đặt ra là "hội nhập" để làm gì?

Nếu hội nhập để người dân phải đóng thêm thuế, giá cả hàng hóa dù thuế xuất nhập khẩu bằng 0% nhưng giá không giảm, ít cạnh tranh thì cuối cùng hội nhập người dân không được hưởng lợi ích.

Cần tiếng nói của đại biểu Quốc hội

Theo chuyên gia kinh tế - TS. Lưu Bích Hồ nêu một số nước thu - chi cho bảo vệ môi trường được ghi ở mục riêng để dễ theo dõi. Còn ở Việt Nam, nguồn thu này hòa chung vào ngân sách nên không kiểm soát được việc chi có đúng và hiệu quả không?

TS Lưu Bích Hồ cho rằng, mỗi đề xuất tăng thu thuế đều có tác động lớn đến đời sống của người dân và sức chịu đựng của nền kinh tế. Tuy nhiên, nhiều luật thuế khi xây dựng lại không đưa ra được những định lượng mang tính thuyết phục về cơ sở để tăng thuế.

Do đó, ông đề xuất thời điểm hiện tại, Quốc hôi và Ủy ban Thường vụ Quốc chưa nên cho tăng bất cứ loại thuế nào vì phải tính toán, cân nhắc kỹ lưỡng những ảnh hưởng của việc tăng thuế đối với người tiêu dùng, chỉ số CPI cũng như an sinh xã hội, sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Cũng liên quan đến đề xuất tăng kịch khung thuế bảo vệ môi trường với xăng dầu, Tổng Thư ký Quốc hội Nguyễn Hạnh Phúc cho biết, đến thời điểm này C hính phủ chưa trình đề xuất tăng thuế môi trường xăng dầu.

ông Nguyễn Hạnh Phúc cho biết, trước tiên bên Chính phủ sẽ phải có văn bản gửi sang đề nghị sửa. Tuy nhiên, theo ông Phúc, đến thời điểm này vẫn chưa thấy bên Chính phủ trình sang.

"Tại phiên họp thứ 23 và 24 của Uỷ ban Thường vụ Quốc hội, phiên họp chuẩn bị cho kỳ họp thứ 5, Quốc hội khóa 14 chưa có nội dung này. Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cũng chưa có ý kiến về việc này", ông Phúc nói.

Tổng thư ký Quốc hội lý giải, theo quy định phía Chính phủ phải có báo cáo để cơ quan thẩm tra của Quốc hội xem xét. Sau đó sẽ báo cáo Uỷ ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến trước khi trình ra Quốc hội theo quy định. Quyết định này thuộc thẩm quyền của Quốc hội.

Như vậy xét về mặt quy trình, đề xuất áp dụng mức tăng thuế môi trường với xăng dầu ngay từ 1/7 là không khả thi.