Dự án đầu tư công đội vốn: Bộ trưởng, Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố phải chịu trách nhiệm

Dự án nạo vét, xây kè và bảo tồn cảnh quan sông Sào Khê (thuộc xã Trường Yên, huyện Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình) được UBND tỉnh Ninh Bình phê duyệt từ năm 2001, đến nay qua 4 lần điều chỉnh từ một dự án nạo vét quy mô nhỏ với 72 tỉ đồng đầu tư, được biến hóa trở thành dự án “siêu đội vốn” lên tới 2.595 tỉ đồng.

Theo báo cáo của Ban Quản lý Dự án đầu tư xây dựng công trình nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh Ninh Bình, tính đến thời điểm hiện tại DA này đã hoàn thành được 80% khối lượng.

Cụ thể đơn vị thi công đã tiến hành nạo vét được 12,8km/tổng số 14,25km sông, xây kè 8.860m/tổng số 14.250m, thi công xây dựng được 3/7 cây cầu bắc qua sông Sào Khê cùng một số cống tưới tiêu và đường phòng hộ…

Tổng số tiền giải ngân đạt 1.223 tỉ đồng/tổng số 2.595 tỉ đồng, trong đó vốn trái phiếu chính phủ là 1.108 tỉ đồng và ngân sách tỉnh 115 tỉ đồng.

Dự án nạo vét sông Sào Khê chỉ là một trong số các dự án đội vốn gây xôn xao dư luận. Đội vốn, lãng phí nguồn lực đầu tư tại nhiều dự án khiến đại biểu Quốc hội phải lên tiếng.

Ngay sáng 25/5, thảo luận tại hội trường về các báo cáo đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách Nhà nước năm 2017, những tháng đầu năm 2018 (trong đó có kết hợp thảo luận cùng báo cáo về kết quả thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2017).

Đại biểu Nguyễn Hữu Cầu (đoàn Nghệ An) cho biết, cử tri phấn khởi với kết quả phòng chống tham nhũng thời gian gần đây, nhưng vẫn còn tâm tư, trăn trở về lãng phí, thất thoát tài sản, ngân sách Nhà nước, nhất là trong đất đai và xây dựng cơ bản.

Tình trạng giao đất cho chủ đầu tư thực hiện dự án lớn nhưng chưa thực hiện quyền sử dụng đất gây thất thoát ngân sách, đất để hoang nhiều năm không triển khai gây lãng phí, trong khi dân không có đất sản xuất, dự án treo còn xảy ra nhiều, xảy ra tình trạng đầu cơ, chọn đất vàng chuyển nhượng để phục vụ lợi ích cá nhân, còn Nhà nước thất thoát lớn.

Từ thực trạng ấy, cử tri kiến nghị Nhà nước nên tính toán lại các định mức, tính toán lại các vấn đề bù giá, trượt giá, nếu không sẽ còn thất thoát hơn rất nhiều, mà thực tiễn 12 dự án thua lỗ Chính phủ đang xử lý rốt ráo hiện nay là một ví dụ nhãn tiền.

"Gần đây thì xuất hiện thêm những vấn đề xung quanh các dự án BOT, BT, cổ phần hoá doanh nghiệp, cá biệt như dự án nạo vét xây kè sông Sào Khê ở Ninh Bình được điều chỉnh tăng 36 lần, từ 72 tỉ lên 2.595 tỉ đồng đã chứng minh tâm tư của cử tri là có cơ sở", ông Cầu nói.

Trước dự án thua lỗ, đội vốn đặt ra câu hỏi trách nhiệm thuộc về ai? Tại buổi họp báo chuyên đề về tăng cường kỷ luật, kỷ cương ngân sách nhà nước do Bộ Tài chính tổ chức, ông Lê Tuấn Anh - Phó Vụ trưởng Vụ Đầu tư (Bộ Tài chính) cho biết pháp luật về đầu tư và xây dựng hiện hành (Luật Đầu tư công, Luật Xây dựng) đã quy định rõ thẩm quyền, trách nhiệm của từng cấp trong lập, thẩm định và quyết định đầu tư dự án; đồng thời cũng đã quy định rõ điều kiện được điều chỉnh dự án. Đối với dự án đầu tư công, bộ trưởng và chủ tịch UBND tỉnh, thành là người quyết định đầu tư.

Do vậy, quá trình thực hiện nếu có điều chỉnh không đúng thì trách nhiệm đầu tiên thuộc chủ đầu tư, cơ quan thẩm định và người phê duyệt điều chỉnh; các cá nhân, tổ chức sai phạm sẽ phải chịu trách nhiệm trước pháp luật.

Theo đại diện Bộ Tài chính, có nhiều nguyên nhân dẫn đến "đội vốn", gồm cả khách quan và chủ quan. Với các nguyên nhân khách quan, có thể việc điều chỉnh dự án và tăng vốn là cần thiết.

“Đối với các nguyên nhân chủ quan, cần có phân tích, đánh giá cụ thể đối với từng dự án để xác định rõ trách nhiệm cá nhân, tổ chức trong quá trình thực hiện, từ đó quy đúng trách nhiệm...”, ông Lê Tuấn Anh nói.

Theo ông Tuấn Anh, những nguyên nhân dẫn đến đội vốn được xác định như: Chất lượng khâu lập dự án ban đầu kém, dự án được lập sơ sài, thiếu thực tế; chất lượng thẩm định dự án không cao, khi đi vào thực hiện mới phát sinh, đòi hỏi phải điều chỉnh, tăng vốn; khâu tổ chức thực hiện không đồng bộ dẫn đến kéo dài thời gian dự án (giải tỏa mặt bằng chậm, vốn bố trí không đủ, nhà thầu không đủ năng lực, thi công kéo dài...); thiếu kiên quyết trong chỉ đạo, thực hiện của các cấp quản lý, theo dõi và thực hiện.

Một báo cáo đánh giá chi tiêu công của Việt Nam do Ngân hàng thế giới (WB) công bố cuối năm 2017 đã chỉ ra chi ngân sách đang tiếp tục tăng cao. Trong đó chi thường xuyên chiếm tỷ trọng ngày càng lớn (70% tổng chi ngân sách hàng năm, thậm chí có năm lớn hơn). Cùng với chi nuôi bộ máy, chi trả nợ cũng ngày càng tăng và trở thành gánh nặng lớn.

Bên cạnh đó, nợ công, nợ Chính phủ, nợ nước ngoài của Việt Nam tiếp tục tăng lên. Dù Chính phủ vẫn đảm bảo trả nợ nhưng hệ số thanh toán trả nợ khá cao. Mặt khác, lãi suất vay ưu đãi từ các nhà tài trợ nước ngoài tăng lên làm tăng chi phí huy động vốn và nghĩa vụ trả nợ. Đại diện WB cho rằng nếu xu hướng này vẫn tiếp diễn, Việt Nam sẽ phải đối mặt với những quan ngại nghiêm trọng về bền vững tài khóa.