Không còn là ‘hội chứng’ lãng phí trở thành ‘căn bệnh’

Thuật ngữ y khoa giải thích hội chứng là bao gồm những triệu chứng thường là riêng lẻ mà không chỉ đích danh đến một bệnh cụ thể nào. Tưởng chừng thuật ngữ thường dùng trong y khoa không liên quan đến lãng phí trong đầu tư.

Thế nhưng nhìn vào thực tế nó lại rất logic chỉ ra một thực tế lãng phí không con là là “hội chứng” mà trở thành “căn bệnh”, thậm chí bệnh dịch bởi lãng phí không chỉ ở một dự án.

Kết luận thanh tra mới đây của Thanh tra Chính phủ về công tác quản lý đầu tư xây dựng đối với một số dự án có sử dụng vốn ngân sách nhà nước, vốn vay, vốn tài trợ của nước ngoài trên địa bàn tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2005 – 2011 cho thấy còn nhiều sai sót trong khâu thẩm định, phê duyệt dự án; lập thẩm định thiết kế kỹ thuật, thiết kế bản vẽ thi công, dự toán công trình; cũng như đấu thầu và lựa chọn nhà thầu.

Theo kết luận thanh tra, chỉ có 2/10 dự án có báo cáo kết quả thẩm định dự án trước khi trình phê duyệt dự án đầu tư là Dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 10 đoạn Ninh Phúc – cầu Điền Hộ do Sở Giao thông vận tải làm chủ đầu tư và Dự án Xây dựng hệ thống giao thông đường bao, hào nước vùng bảo vệ đặc biệt cố đô Hoa Lư giai đoạn 1 do Sở Kế hoạch đầu tư làm chủ đầu tư.

8/10 dự án còn lại được UBND tỉnh Ninh Bình phê duyệt khi chưa có báo cáo kết quả thẩm định dự án, các dự án này thực hiện trên cơ sở hồ sơ trình thẩm định của các chủ đầu tư.

Trong số 10 dự án trên, “đội” sổ là Dự án nạo vét lòng sông Đáy đoạn từ cầu Giám Khẩu đến cửa Đáy và các tuyến qua sông Đáy nhằm thoát lũ Hoàng Long, “phình” ra hơn 7.000 tỷ đồng. Dự án nạo vét, xây kè, bảo tồn cảnh quan sông Sào Khê do Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn tỉnh Ninh Bình làm chủ đầu tư, vốn thực hiện ban đầu là 2.078 tỷ đồng bằng nguồn vốn ngân sách nhà nước, triển khai từ năm 2010 đến 2015.

Trước thực trạng dự án của Ninh Bình đội vốn lãng phí, bất ngờ khi cuối phiên thảo luận giám sát tối cao việc thực hiện chính sách, pháp luật về quản lý, sử dụng vốn, tài sản nhà nước tại doanh nghiệp và cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước giai đoạn 2011-2016 diễn ra chiều ngày 28/5, đại biểu Quốc hội Bùi Văn Phương, Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Ninh Bình nói rằng, trước khi có luật về đầu tư công các dự án đầu tư có sự điều chỉnh là "hiện thực".

Nhưng không phải các dự án điều chỉnh đầu tư là "sai, có mờ ám". Nếu chỉ nhìn con số từ 72 tỷ lên gần 2.600 tỷ đồng thì người dân sẽ đặt nhiều câu hỏi băn khoăn, ông Phương nói.

Đại biểu Ninh Bình lý giải: Vì dự án dòng sông Sào Khê chảy qua khu vực cố đô Hoa Lư, bến sông Sào Khê ngày xưa là nơi vua Lý Công Uẩn rời kinh đô Hoa Lư ra Thăng Long. Và nhân dịp kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội, Nhà nước đã đầu tư để tôn tạo cố đô Hoa Lư.

Lý do thứ hai, theo ông Phương, là sông Sào Khê chảy qua lõi di sản thế giới Tràng An và Ninh Bình, là vùng trọng điểm du lịch nên dự án được điều chỉnh với 4 mục tiêu: phục vụ nông nghiệp, tôn tạo cố đô Hoa Lư, tạo nền tảng để Tràng An được công nhận di sản thế giới và phục vụ cho giao thông thủy, du lịch.

"Trong 2.600 tỉ chỉ có 1.400 tỉ từ ngân sách nhà nước, còn lại từ doanh nghiệp và các nguồn khác", ông Bùi Văn Phương nói. Có dự án ngày hôm nay góp phần đưa Ninh Bình có di sản Tràng An, trong đó có phần đóng góp dự án này thì việc điều chỉnh là hợp lý, đại biểu Phương nêu quan điểm.

Trước phát biểu của đại biểu Bùi Văn Phương, đại biểu Trương Trọng Nghĩa (TP HCM) tranh luận, đội vốn đến như vậy thì không có thể giải thích gì thêm được.

Nhấn mạnh đã đầu tư thì phải tính đến hiệu quả, ông Nghĩa phân tích: Đội vốn và kéo dài như thế chưa nói đến tham nhũng gì cả mà đầu tư không hiệu quả thì tác động ngược lại nền kinh tế.

Theo đại biểu Nghĩa thì tốt nhất là cứ thanh tra dự án để minh bạch rõ ràng chứ giải trình tại Quốc hội thì không nói hết được.

Cũng tranh luận, đại biểu Nguyễn Anh Trí (Hà Nội) bày tỏ đồng tình với đại biểu Nghĩa. Theo đại biểu Trí thì đội vốn gấp hai, gấp ba cũng là quá đáng. Mà ở đây theo đại biểu Phương nói thì vốn Nhà nước hơn 1.400 tỷ đồng, con số đó không thể nói là không nhiều.

Đại biểu Trí nhấn mạnh, hiện tượng đầu chuột đuôi voi là có thật, đó là hội chứng lãng phí.

Trong bối cảnh ngân sách khó khăn, Bộ Tài chính phải cơ cấu lại nguồn thu bằng cách tăng thuế, thêm phạm vi thu thuế thì những dự án đội vốn, lãng phí như tại Ninh Bình đặt ra câu hỏi trách nhiệm thuộc về ai? Đầu tư đội vốn, lãng phí đưa ra nhưng ai chịu trách nhiệm?

Theo như trả lời của ông Lê Tuấn Anh, Phó Vụ trưởng Vụ Đầu tư, Bộ Tài chính thì trong pháp luật đầu tư xây dựng có quy định rất rõ ràng, cụ thể thẩm quyền, trách nhiệm của các đơn vị như chủ đầu tư, đơn vị tư vấn, thẩm tra, phê duyệt, thẩm định… và cũng quy định rất rõ các trường hợp dự án được điều chỉnh.

“Nếu cơ quan nào sai, cá nhân, tập thể nào sai thì cấp đó, cá nhân đó phải chịu trách nhiệm” - ông Tuấn Anh khẳng định.

Như vậy người chịu trách nhiệm cho dự án lãng phí, đội vốn tai Ninh Bình là Chủ tịch UBND tỉnh, giám đốc sở, ban ngành chủ đầu tư dự án.