Dù nguy hại nhưng TP HCM nhập khẩu hơn 30 tấn tôm hùm đất

Ngày 27/5, Cục Hải quan TP HCM đưa ra số liệu thống kê về tình hình nhập khẩu tôm hùm đất vào địa phương.

Cụ thể, chỉ trong 5 tháng đầu năm 2019, tôm hùm đất đông lạnh và tôm hùm đất luộc sơ đông lạnh được nhập khẩu vào Việt Nam với tổng số lượng hơn 30 tấn, giá chưa tới 90.000 đồng/kg. Trong đó, mặt hàng này chủ yếu được nhập khẩu qua cảng Cát Lái (quận 2, TP HCM).

Theo tính toán, mỗi kg tôm hùm đất loại đông lạnh nhập về Việt Nam đang có giá rẻ hơn 4-6 lần so với giá bán lẻ đến tay người tiêu dùng. Hiện, trên các trang mạng, tôm hùm đất được rao bán với giá 350.000 - 700.000 đồng/kg.

Tôm hùm đất nhập từ Trung Quốc là loại tôm đang được nhiều người Việt Nam ưa chuộng, thời gian trước đây giá trị của nó thậm chí còn lên tới cả triệu đồng một kg. Sở dĩ chúng được ưa chuộng vì thịt tôm có vị ngọt, dai dai giống tôm sú và có thể nấu lẩu, làm món sốt, hấp chấm muối tiêu chanh hoặc rim...

Thế nhưng loài tôm này lại bị cấm sản xuất, phát triển hay kinh doanh tại Việt Nam vì trong Thông tư liên tịch số 27 giữa Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn và Bộ Tài nguyên Môi trường, tôm hùm đất được xếp vào nhóm ngoại lai có khả năng xâm hại.

Tôm hùm đất, hay còn gọi tôm hùm đỏ (tên khoa học Cherax quadricarinatus), rất phàm ăn. Chúng đào hang rất giỏi, hoạt động về ban đêm và có sức chống chịu, thích nghi cao nên sẽ phá hại hệ thống kênh mương, có thể làm tan hoang các hệ sinh thái bản địa do ăn tạp.

Đặc biệt, chúng mang theo nhiều virus gây bệnh trên tôm, kể cả loài giun ký sinh trên động vật có vú và người.

Đáng lưu ý, chúng sống rất khỏe và dai. Khi sống trong môi trường tự nhiên thuận lợi, tuổi thọ của một con tôm hùm đất có thể lên tới 30 năm. Thậm chí, sức sống của loài tôm này càng mãnh liệt hơn với khả năng tái sinh lại chân hay càng bị đứt.

Tại Việt Nam, tôm hùm đất từng được nuôi thử nghiệm tại tỉnh Phú Thọ năm 2012. Sau đó, xác định đây là loài ngoại lai nguy hại, các nhà khoa học đề nghị không nhân giống phát triển.

Từ năm 2013, tôm hùm đất đã được đưa vào danh mục sinh vật ngoại lai cấm nhập khẩu. Hoạt động kinh doanh, nuôi, phát tán loài tôm này vi phạm Luật đa dạng sinh học 2018. Tuy nhiên, trước việc lén lún buôn bán, nhập khẩu tôm hùm đất, nếu sinh vật này phát tán ra đồng ruộng Việt Nam sẽ gây nguy hại nghiêm trọng.

Năm 1985 - 1988, ốc bươu vàng du nhập vào Việt Nam từ Trung Quốc để nuôi làm thực phẩm chăm nuôi cho tôm, cá và gia súc. Thậm chí, rất nhiều người Việt ưa chuộng các món ăn liên quan tới ốc bươu vàng.

Tuy nhiên, chỉ một thời gian rất ngắn, ốc bươu vàng thoát ra khỏi tự nhiên, gặp điều kiện sinh sống thích hợp nên phát triển thành loài động vật gây hại trầm trọng cho cây lúa ở hầu hết các tỉnh phía Nam.

Từ chuyện ốc bươu vàng, rùa tai đỏ đến tôm hùm đất những sinh vật ngoại lai theo nhiều con đường du nhập vào nước ta không thể không nghĩ đến công tác quản lý nhập khẩu sinh vật ngoại và sâu xa hơn là nghĩ về an ninh nông nghiệp nước nhà.

Trên thực tế, chúng ta đã có nhiều văn bản pháp luật về quản lý sinh vật ngoại lai, theo Luật đa dạng sinh học Việt Nam 2008, sinh vật ngoại lai là loài xuất hiện, sinh trưởng và phát triển ở khu vực mà vốn không phải là môi trường sống tự nhiên của chúng. Sinh vật ngoại lai xâm hại là loài chiếm nơi sinh sống hoặc gây ảnh hưởng xấu đến những loài sinh vật bản địa của vùng đó.

Sinh vật ngoại lai xâm hại có thể xâm nhập vào nước ta bằng nhiều con đường. Chẳng hạn như nhập khẩu chúng với mục đích phục vụ trong việc sản xuất, kinh doanh, nuôi trồng, phục vụ khoa học hoặc có thể là do du nhập không chủ đích là bám vào các phương tiện vận tải.

Sinh vật ngoại lai có điểm chung là sinh sản nhanh chóng; khả năng cạnh tranh nguồn thức ăn, nơi sinh sống rất lớn; biên độ sinh thái của loài ngoại lai rộng, chúng thích ứng nhanh chóng với những thay đổi của môi trường.

Sinh vật ngoại lai để lại rất nhiều tiêu cực như cạnh tranh thức ăn, nơi cư trú với các loài sinh vật bản địa; làm giảm tính đa dạng sinh học trong các hệ sinh thái; cản trở sự tái sinh tự nhiên của những loài bản địa do khả năng sinh trưởng và phát triển nhanh với mật độ dày đặc của loài ngoại lai; lai giống với những loài sinh vật bản địa, làm suy giảm nguồn gen.

Đối với loài ngoại lai có khả năng thụ tinh chéo, sinh vật ngoại lai làm rối loạn hệ thống gen của sinh vật bản địa và cạnh tranh, tiêu diệt dần loài bản địa, dẫn đến sự thay đổi, suy thoái hoặc tiêu diệt luôn cả hệ sinh thái bản địa. Đặc biệt, sinh vât ngoại lai có thể truyền bệnh và kí sinh trùng.

Cũng như ốc bươu vàng, rùa tai đỏ, tôm hùm đất được đưa vào Việt Nam để phục vụ nhu cầu ăn uống, sành ăn của người Việt. Bản thân các khách hàng mua và sử dụng không hề hay biết loài này gây hại cho thiên nhiên ra sao. Vì thói quen ăn uống, sính ngoại, tôm hùm đất suýt chút nữa thì thành công trong hành trình "xâm lược" thiên nhiên Việt Nam.