Đường sắt Cát Linh – Hà Đông lại trễ hẹn: Ai chịu trách nhiệm?

Chậm do thiếu tiền

Ban quản lý Đường sắt, đại diện chủ đầu tư vừa có báo cáo gửi Bộ Giao thông Vận tải điều chỉnh tiến độ hoàn thành và đưa vào vận hành tuyến đường sắt đô thị Cát Linh - Hà Đông.

Theo đó, dự kiến thời gian chạy thử vào ngày 2/9/2018. Thời gian chạy thử 3-6 tháng. Như vậy, mốc thời gian chính thức khai thác thương mại sớm nhất vào cuối năm 2018.

Đại diện Ban Quản lý dự án đường sắt cho biết, sau đó với thời gian chạy thử từ 3 đến 6 tháng, nếu không gặp trục trặc thì dự án đủ điều kiện để đưa vận hành khai thác thương mại từ tháng 11/2018. Theo lý giải có 2 nguyên nhân dẫn đến tình trạng trên.

Thứ nhất: Khó khăn về nguồn vốn giải ngân.

Cụ thể, kể từ đầu tháng 12/2016, giải ngân của khoản vay ưu đãi bên mua 250 triệu USD liên tục gặp vướng mắc do kế hoạch vốn nước ngoài trong năm 2016 cho dự án bị hết, phải chờ kế hoạch vốn của năm 2017.

Việc gia hạn thời gian rút vốn (hết hạn vào ngày 31/12/2016) của khoản vay bị kéo dài do vướng mắc về các điều khoản gia hạn; trong khi đó, Hiệp định vay bổ sung 250,62 triệu USD cho dự án mặc dù đã được ký kết từ ngày 11/5/2017 nhưng lại chưa thể giải ngân do các bên vẫn chưa thống nhất được ý kiến pháp lý, là điều kiện để khoản vay có hiệu lực.

Vì các yếu tố trên, công tác giải ngân cho dự án từ đầu năm 2017 đến tháng 9/2017, chỉ được khoảng 10 triệu USD cho xây lắp. Ngoài ra, dự án vẫn đang giẫm chân tại mốc hoàn thành 90% khối lượng phần xây dựng cơ bản hạ tầng gồm: Kết cấu cầu cạn; nhà ga; công trình kiến trúc trong khu depot; đường ray...

Thứ hai: Do năng lực quản lý điều hành của tổng thầu còn hạn chế, lực lượng mỏng, thiếu kinh nghiệm dẫn đến công tác thiết kế, thi công, lập hồ sơ nghiệm thu thanh toán, hoàn công... rất chậm trễ, thiếu khoa học.

Xuất hiện tình trạng các nhà thầu phụ thiếu niềm tin vào Tổng thầu do không được giải quyết một cách thấu đáo, hợp lý các vướng mắc trong quá trình thực hiện Hợp đồng thầu phụ dẫn đến việc phối hợp thực hiện công tác thi công, lập và hoàn thiện hồ sơ hoàn công không đúng theo kế hoạch.

Việc thanh toán của Tổng thầu cho các nhà thầu phụ cũng rất chậm trễ dẫn đến các nhà thầu phụ thiếu vốn thi công.

Trước đó, theo kế hoạch, Ban quản lý Đường sắt báo cáo Bộ Giao thông Vận tải, kế hoạch chạy thử tuyến Cát Linh - Hà Đông tiến hành tháng 10/2017 và khai thác thương mại trong quý II năm 2018.

Ai chịu trách nhiệm?

Đã trải qua gần 10 năm triển khai nhưng đường sắt trên cao vẫn là giấc mơ dài với người dân thủ đô.

Năm 2007, Chương trình phát triển tổng thể Thủ đô đến năm 2020 (HAIDEP) đề xuất: Hà Nội sẽ có 5 tuyến vận tải đô thị khối lượng lớn, tốc độ cao.

Theo kế hoạch ban đầu, dự án đường sắt Cát Linh - Hà Đông thực hiện từ tháng 11/2008 tới tháng 11/2013, với tổng mức đầu tư hơn 552 triệu USD.

Trong đó, vốn vay Trung Quốc là 419 triệu USD (gồm 169 triệu USD vay ưu đãi, lãi suất 3% và 250 triệu USD vay ưu đãi bên mua 4%), vốn đối ứng Việt Nam là 133,86 triệu USD.

Tuy nhiên dự án chậm tiến độ, đến tháng 10/2011 mới chính thức triển khai.

Đến năm 2016, dự án được điều chỉnh tổng vốn đầu tư lên hơn 868 triệu USD (hơn 18.000 tỷ đồng), tăng hơn 315 triệu USD.

Trong đó, phần vốn vay Trung Quốc là 669,62 triệu USD (tăng 250,62 triệu USD), vốn đối ứng Việt Nam là 198,42 triệu USD (tăng 64,56 triệu USD).

Thủ tục vay vốn bổ sung đối với phần vốn vay Trung Quốc tăng thêm 250 triệu USD dự kiến hoàn tất vào cuối tháng 3 nhưng đến nay vẫn chưa được giải ngân, chậm 4 tháng.

Nếu tiếp tục chậm tiến độ thì chỉ tính tổng vốn vay của Trung Quốc 669,62 triệu USD, tương đương 14.718 tỷ đồng, với lãi suất thấp nhất của khoản vay là 3%/năm, mỗi năm chúng ta phải trả khoảng 442 tỷ đồng tiền lãi/năm.

Như vậy, tính ra mỗi ngày phải trả lãi ít nhất 1,2 tỷ đồng và chưa tính đến phần lãi phát sinh của số vốn góp 198 triệu USD từ ngân sách Nhà nước.

Trong khi đó với việc dự án tiếp tục kéo sẽ ảnh hưởng đến kinh tế xã hội. Tuy nhiên điều lạ là chưa có ai đứng ra chịu trách nhiệm.

Trao đổi với phóng viên, TS Phạm Sỹ Liêm – nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng cho rằng, vấn đề chậm tiến độ, đội giá diễn ra tại dự án đường sắt Cát Linh - Hà Đông, dự án đường sắt đô thị Nhổn - ga Hà Nội ai cũng thấy rõ tuy nhiên chưa có lãnh đạo nào của thành phố, của ngành giao thông nhận trách nhiệm về vấn đề này.

Theo TS Phạm Sỹ Liêm khi không ràng buộc trách nhiệm sẽ khó đảm bảo dự án về đích đúng với “lời hứa” của ban quản lý và chủ đầu tư là đến cuối năm 2018 sẽ đưa vào khai thác.

Ngoài ra, TS Phạm Sỹ Liêm lo ngại việc dự án hoàn thành đến 90% (như nhà đầu tư thông tin) nhưng để không không khai thác sẽ ít nhiều ảnh hưởng đến chất lượng công trình.