Khi giá điện tăng 4,8%: Doanh nghiệp linh hoạt tìm lối đi mới

Từ ngày 10/5/2025, giá bán lẻ điện bình quân được điều chỉnh lên 2.204,07 đồng/kWh (chưa bao gồm VAT), tăng 4,8% so với mức trước đó. Mức điều chỉnh này dù không phải là lần tăng mạnh nhất trong lịch sử, nhưng vẫn tạo ra áp lực chi phí ngay lập tức lên các doanh nghiệp, nhất là những đơn vị có mức tiêu thụ điện lớn. Trong bối cảnh mục tiêu kiểm soát lạm phát dưới 4% và duy trì đà tăng trưởng GDP khoảng 8% cho năm 2025, việc điều chỉnh giá điện đặt ra yêu cầu cân bằng giữa chi phí sản xuất và hiệu quả cạnh tranh.

Tác động tới doanh nghiệp

Ngành thép và xi măng là hai trong số các lĩnh vực chịu ảnh hưởng sớm nhất. Điện năng chiếm tỷ trọng từ 15 đến 20% tổng chi phí sản xuất của mỗi lò luyện thép hay dây chuyền nghiền xi măng. Khi giá điện tăng, doanh nghiệp buộc phải đàm phán điều chỉnh giá bán hoặc chấp nhận biên lợi nhuận thu hẹp để bảo vệ thị phần. Nhiều nhà máy đã ghi nhận chi phí điện tăng hàng trăm triệu đồng mỗi tháng, buộc bộ phận tài chính – kế toán phải rà soát, cắt giảm những hạng mục chưa thật sự cần thiết.

Trong lĩnh vực dệt may, hoạt động vận hành máy móc liên tục khiến chi phí điện chiếm khoảng 12–15% tổng chi. Mọi cải tiến nhỏ trong khâu bảo trì, thay đổi bóng đèn hay tối ưu hóa luồng sản xuất đều chỉ giúp tiết giảm một phần nhỏ chi phí. Một doanh nghiệp may lớn tại miền Nam cho biết ngay cả khi áp dụng giải pháp tự động hóa và điều chỉnh giờ sản xuất, mức giảm tiền điện cũng chỉ dao động quanh 5–7%. Trong khi đó, họ phải cân đối giữa việc giữ lịch giao hàng đúng hạn và điều chỉnh công đoạn vào giờ thấp điểm nhằm hưởng lợi từ chính sách giá giờ cao điểm – thấp điểm mà Tập đoàn Điện lực Việt Nam vừa thí điểm.

Hệ thống kho lạnh tại các doanh nghiệp logistics cũng nhanh chóng cảm nhận áp lực tăng giá điện. Kho lạnh và bãi container phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn điện công suất lớn để duy trì nhiệt độ âm sâu, khiến chi phí vận hành đội lên tới 30–40% tổng chi phí. Một cơ sở kho lạnh ở TP HCM báo cáo rằng, chi phí điện tháng trước tăng gần 15% so với tháng liền kề. Để bù đắp, họ đã áp dụng phụ phí nhiên liệu và tăng nhẹ phí lưu kho, đồng thời khảo sát gói dịch vụ mua điện tái tạo với giá ưu đãi từ các công ty năng lượng mới.

Áp lực chi phí điện không chỉ dừng ở tác động trực tiếp với doanh nghiệp, mà còn lan tỏa tới giá thành sản phẩm, chi phí logistics và cuối cùng là giá bán đến tay người tiêu dùng. Theo tính toán từ các chuyên gia kinh tế, đợt điều chỉnh giá điện lần này có thể khiến chỉ số giá tiêu dùng (CPI) quý II/2025 tăng thêm khoảng 0,09 điểm phần trăm. Nếu doanh nghiệp không kịp thích ứng, có thể xảy ra tình trạng tăng giá hàng loạt để bù đắp chi phí, đẩy lạm phát lên cao và ảnh hưởng tới sức mua của người dân.

Doanh nghiệp cần chuyển đổi năng lượng

Trước những thách thức trước mắt, không ít doanh nghiệp đã nhanh chóng nhìn nhận đây là cơ hội để tái cơ cấu năng lượng và đầu tư công nghệ. Việc chuyển đổi số trong quản lý năng lượng trở thành ưu tiên hàng đầu khi hệ thống điều khiển SCADA và cảm biến IoT được triển khai tại các nhà máy lớn. Nhờ đó, ban quản lý có thể giám sát mức tiêu thụ theo thời gian thực, tự động điều chỉnh công suất chạy máy móc vào những giờ điện rẻ, giảm tiêu hao năng lượng lãng phí.

Song song với đó, xu hướng đầu tư vào năng lượng tái tạo tại chỗ – đặc biệt là điện mặt trời áp mái (solar rooftop) – đang lan rộng ở khắp các khu công nghiệp. Nhiều doanh nghiệp sản xuất và kho bãi đã tận dụng diện tích mái xưởng để lắp đặt tấm pin, giúp giảm 20–30% lượng điện mua từ lưới trong điều kiện nắng nhiều. Một số đơn vị còn ký hợp đồng mua bán điện trực tiếp (PPA) với các nhà máy điện gió hoặc mặt trời độc lập, đảm bảo nguồn điện ổn định với chi phí cố định dài hạn.

Bên cạnh công nghệ, doanh nghiệp cũng nỗ lực đàm phán với EVN để tiếp cận cơ chế giá giờ cao điểm – thấp điểm. Các chuyên gia nhấn mạnh rằng chiến lược dời các công đoạn tiêu thụ điện lớn sang khung giờ thấp điểm có thể tiết kiệm thêm 5–10% chi phí năng lượng. Điều này đặc biệt quan trọng với các quy trình sản xuất liên tục hoặc có độ trễ trong chuyển đổi công đoạn.

Nhìn xa hơn, việc chủ động xây dựng chiến lược năng lượng xanh không chỉ giúp giảm bớt gánh nặng chi phí mà còn củng cố vị thế cạnh tranh trên thị trường xuất khẩu. Các thị trường lớn như Liên minh châu Âu đang dần áp dụng cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) để đánh thuế hàng hóa có cường độ phát thải cao. Khi doanh nghiệp Việt Nam có chứng nhận sản phẩm “xanh” hay “thân thiện môi trường”, họ sẽ giảm được rào cản thuế quan và tiếp cận thuận lợi hơn các đối tác quốc tế.

Việc tăng giá điện 4,8% đợt này vì thế không chỉ là thử thách ngắn hạn mà còn là cú hích để doanh nghiệp nhìn nhận lại toàn bộ chuỗi giá trị, từ khâu sản xuất, quản lý đến quan hệ với khách hàng. Những đơn vị biết tận dụng cơ hội để số hóa, áp dụng năng lượng tái tạo và linh hoạt trong thương thảo sẽ không chỉ vượt qua giai đoạn khó khăn mà còn ghi dấu ấn về khả năng đổi mới, sẵn sàng tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.