Đánh thuế nước ngọt: Lý giải không thuyết phục

Không thuyết phục

Tại Dự thảo Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của 5 luật thuế, Bộ Tài chính đề xuất nhiều thay đổi với 30 nhóm chính sách được cho sẽ tác động lớn đến nhiều nhóm ngành hàng, trong đó có đề xuất áp thuế tiêu thụ đặc biệt với nước ngọt. Điều này đã thu hút sự quan tâm của đông đảo chuyên gia, các doanh nghiệp và đại diện các hiệp hội.

Bộ Tài chính lý giải, áp dụng thuế tiêu thụ đặc biệt đối với nước ngọt để cơ cấu lại nguồn thu ngân sách, phù hợp xu hướng và thông lệ quốc tế và bảo vệ sức khoẻ người tiêu dùng, cụ thể là giảm thiểu tỷ lệ bệnh nhân mắc béo phì và tiểu đường.

Theo đó, Bộ Tài chính đã đề nghị “bổ sung nước ngọt bao gồm loại có ga, không ga, tăng lực, thể thao, trà, cà phê uống liền được đóng gói theo dây chuyền sản xuất công nghiệp, trừ: Nước trái cây, nước rau quả 100% tự nhiên, sữa và các sản phẩm sữa vào đối tượng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt” với 2 phương án thuế suất 10% hoặc 20% từ năm 2019.

Trước đề xuất này của Bộ Tài chính, trao đổi với phóng viên PGS.TS Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu thị trường giá cả (Bộ Tài chính) cho rằng, sản phẩm hàng hóa đánh thuế tiêu thụ đặc biệt là hàng hóa nhà nước không khuyến khích sử dụng. Nguyên nhân nhà nước không khuyến khích sử dụng sản phẩm nước ngọt để bảo vệ sức khỏe người dân, giảm tỷ lệ béo phì, tiểu đường…

“Tuy nhiên, lý giải của Bộ Tài chính đưa ra chưa thuyết phục người dân và doanh nghiệp bởi không thể đánh đồng các sản phẩm nước ngọt giống như nhau”, PGS.TS Ngô Trí Long cho biết.

Theo PGS Ngô Trí Long nếu Bộ Tài chính muốn đánh thuế tiêu thụ đặc biệt với nước ngọt phải phân tách sản phẩm nước ngọt. Trong sản phẩm nước ngọt có loại có ga, loại không có ga, nước trái cây, nước tăng lực, nước trái cây, trà, cà phê….

“Nếu đánh thuế nước ngọt phải tùy loại, phải có tiêu chí, ví dụ hàm lượng đường trong nước là bao nhiêu. Ngoài ra Bộ Tài chính phải chứng minh được với lượng đường trong nước ngọt bao nhiêu sẽ gây ảnh hưởng đến sức khỏe, thể trạng người Việt Nam”, PGS Long cho biết.

Theo PGS Long hiện Bộ Tài chính đang sử dụng thông số, kết luận của nước ngoài để đánh giá tác động của nước ngọt đối với vấn đề thừa cân béo phì và bệnh tiểu đường của Việt Nam. Cách đánh giá này không khách quan bởi thói quen sử dụng nước ngọt của người Việt Nam khác, hơn nữa thể trạng và dinh dưỡng người Việt cũng không giống các nước.

Cũng theo PGS Ngô Trí Long, Bộ Tài chính cần chứng minh được thể trạng người Việt Nam sử dụng lượng nước ngọt có hàm lượng đường như thế nào để dẫn đến béo phì, tiểu đường. Còn cách lý giải của cơ quan soạn thảo luật đang mang tính áp đặt.

Không thể dùng thuế điều chỉnh hành vi

Đồng quan điểm, PGS.TS Trần Quang Trung, Chủ tịch Hiệp hội Sữa Việt Nam cho biết, có thể hiểu việc đưa nước ngọt vào danh sách hàng hóa chịu thuế tiêu thụ đặc biệt nhằm điều chỉnh hành vi của người tiêu dùng. Bởi gánh thêm thuế, nước ngọt sẽ tăng giá qua đó hạn chế tiêu dùng.

“Tuy nhiên để thực hiện các Chiến lược quốc về dinh dưỡng và Chiến lược quốc gia phòng chống các bệnh không lây nhiễm, Chính phủ cũng đã đề ra nhiều giải pháp như giải pháp về các chính sách, về chuyên môn kỹ thuật, về giáo dục và truyền thông… chứ không chỉ sử dụng công cụ thuế”, PGS.TS Trần Quang Trung cho biết.

Theo PGS Trần Quang Trung một khi đã sử dụng công cụ thuế để hạn chế và điều chỉnh hành vi của người tiêu dùng trong việc sử dụng các sản phẩm không tốt cho sức khỏe thì cũng cần phải có các chính sách cụ thể nhằm khuyến khích các doanh nghiệp sản xuất, cung cấp và tiêu thụ các thực phẩm an toàn, dinh dưỡng có lợi cho sức khỏe, tạo điều kiện cho người dân tiếp cận dễ dàng nhất.

“Đối tượng chịu thuế tiêu thụ đặc biệt là những hàng hóa, dịch vụ không thật sự cần thiết cho nhu cầu tiêu dùng hằng ngày của con người và có những tác hại nhất định đến người sử dụng, môi trường, xã hội nên việc đưa việc đưa các sản phẩm có lợi cho sức khỏe (tăng lực, thể thảo, thức uống dinh dưỡng…) là chưa phù hợp với chính sách về thuế tiêu thụ đặc biệt”, ông Trung cho biết.

Chủ tịch Hiệp hội Sữa Việt Nam cho biết, kinh nghiệm của các nước trong khu vực Đông Nam Á liên quan đến việc điều chỉnh tình trạng mất cân bằng dinh dưỡng, phòng chống béo phì đã được bắt đầu từ rất lâu với nhiều biện pháp kết hợp.

Điển hình như Singapore để điều chỉnh tâm lý và hành vi thông qua chương trình giáo dục trong trường học và hoặc các chiến dịch giáo dục ngoại khóa để phổ biến tầm quan trọng của cân bằng dinh dưỡng.

Tương tự, tại Malaysia, Philipines, Thái Lan thực hiện các chiến dịch nâng cao nhận thức, tổ chức các tuần lễ nâng cao nhận thức trong dinh dưỡng cho người dân. Bên cạnh đó vấn đề nâng cao nhận thức về dinh dưỡng các nước trong khu vực chủ yếu sử dụng hình thức trong các quảng cáo, trong ghi nhãn sản phẩm hàng hóa….

Ví dụ tại các nước như Singapore, Indonesia, Thái Lan, Malaysia hay Philippines đều có các quy định chặt chẽ liên quan đến việc quảng cáo hướng tới trẻ em; và đây cũng là một trong những cách thức thiết thực và hiệu quả. Còn Singapore ban hành quy định “nhãn tích cực” nhằm tôn vinh các loại thực phẩm tốt cho sức khỏe, hoặc Thái Lan đã thông qua định hướng về nhãn có hướng dẫn về khẩu phần ăn.

“Có thể thấy, các nước trong khu vực đều có lộ trình rất rõ ràng và toàn diện khi thực hiện chiến dịch phòng chống béo phì. Trong mọi trường hợp, biện pháp đầu tiên và thích hợp nhất là tuyên truyền các thông tin về dinh dưỡng và mất cân bằng dinh dưỡng, các tác động và hậu quả để người dân nâng cao nhận thức và đưa ra lựa chọn thích hợp hơn là việc sử dụng công cụ kinh tế (thuế)”, ông Trung cho biết.

Cuối cùng ông Trung cho rằng, cần xem lại vấn đề định nghĩa sản phẩm. Cụ thể, Dự thảo Luật Thuế chưa đưa ra được các định nghĩa cụ thể cho từng loại sản phẩm và chưa có sự phân biệt rõ ràng giữa hàm lượng đường “tự thân” của sản phẩm và hàm lượng đường được thêm vào.

“Hàm lượng đường trong nước ngọt được tính để chịu thuế tiêu thụ đặc biệt sẽ được xác định như thế nào? Hàm lượng đường bao nhiêu thì bị coi là ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng? Đã có tiêu chí nào về các thông số dinh dưỡng khuyến nghị dành cho người tiêu dùng chưa?”, ông Trung đặt câu hỏi.

Do vậy, ông Trung đề nghị Bộ Tài chính cần làm việc với các Bộ, cơ quan ban ngành có liên quan để xác định rõ các khái niệm.