Ngắm nguyệt thực xuất hiện tối 31/1, người xem sẽ được chiêm ngưỡng thêm siêu trăng và trăng xanh

Không còn lâu nữa, những người yêu thích nghiên cứu thiên văn học lại có cơ hội chiêm ngưỡng sự xuất hiện của nguyệt thực toàn phần.

Tìm hiểu sâu hơn về hiện tượng này, ông Đặng Vũ Tuấn Sơn- Chủ tịch Hội thiên văn học trẻ Việt Nam phân tích: “Nguyệt thực là hiện tượng mặt trăng tối hơn và có màu đỏ thẫm khi đi vào cùng bóng tối của trái đất. Bản thân mặt trăng không hề tự phát ra ánh sáng. Ánh sáng của nó mà chúng ta nhìn thấy là do được mặt trời chiếu sáng. Mặt trăng chuyển động trên quỹ đạo quanh trái đất và luôn có một cửa của nó nhận được ánh sáng mặt trời”.

Những đêm trăng tròn là những thời điểm mà mặt trăng đi tới vị trí quỹ đạo đối diện với mặt trời- tức là trái đất nằm giữa mặt trăng và mặt trời, vì mặt phẳng quỹ đạo của trái đất và mặt trăng không trùng nhau nên vào những tháng thông thường khi mặt trăng đi tới vị trí này ba thiên thể không thẳng hàng với nhau. Toàn bộ phần được chiếu sáng của mặt trăng hướng về phái trái đất nên khi đó chúng ta thấy trăng tròn và rất sáng.

Ông Tuấn Sơn cho biết thêm, cũng có những lần mặt trăng tới điểm đối diện với mặt trời. Khi đó, mặt trời, trái đất và mặt trăng thẳng hàng (hoặc gần như thẳng hàng): “Lúc này, mặt trăng đi vào cái bóng của trái đất và chỉ nhận được một phần nhỏ ánh sáng của mặt trời. Do vậy, chúng ta vẫn nhìn thấy mặt trăng nhưng nó tối hơn nhiều và vùng không nhận được ánh sáng chuyển thành màu đỏ thẫm”.

Dù có màu đỏ như vậy, cần lưu ý rằng nguyệt thực không phải là “trăng máu” (blood Moon) không phải một thuật ngữ thiên văn mà được nghĩ ra bởi một linh mục và chỉ sử dụng để chỉ những nguyệt thực diễn ra theo chuỗi đặc biệt -4 nguyệt thực toàn phần liên tiếp cách đều nhau 6 tháng. Gọi nguyệt thực nói chung là “trăng máu” là hoàn toàn sai.

Nguyệt thực gồm ba pha cơ bản là nửa tối, một phần và toàn phần. Nhiều nguyệt thực chỉ nửa tối, khi mặt trăng không đi vào vùng bóng tối của trái đất mà chỉ đi vào cùng nửa tối nên vẫn nhận được khá nhiều ánh sáng mặt trời.

Do đó, nó chỉ chuyển thành màu đỏ rất nhạt, đôi khi khó nhận ra. Một số trường hợp khác, mặt trăng có một phần đi vào vùng bóng tối và phần đó tối lại, có màu đỏ thẫm trong khi phần còn lại vẫn ở trạng thái nửa tối- đó là nguyệt thực một phần.

Nguyệt thực toàn phần là đặc biệt nhất. Mặt trăng sau khi đi vào vùng nửa tối sẽ bắt đầu đi vào cùng bóng tối để bước vào một phần, vùng một phần này lớn dẫn tới khi mặt trăng đi hoàn toàn vào vùng bóng tối của trái đất và bắt đầu pha toàn phần- toàn bộ mặt trăng có màu đỏ thẫm. Pha toàn phần có thể kéo dài từ ít phút tới hơn 1 giờ, sau đó mặt trăng bắt đầu đi ra khỏi vùng bóng tối, trở lại pha một phần, sau đó tiến sang pha nửa tối và cuối cùng kết thúc hiện tượng khi mặt trăng đi ra hẳn khỏi vùng nửa tối. Nguyệt thực ngày 31/-1/2018 diễn ra sắp tới mà chúng ta được chứng kiến là nguyệt thực toàn phần.

Sẽ xuất hiện thêm siêu trăng và trăng xanh

Theo ông Đặng Vũ Tuấn Sơn, tối 31/01/2018, khi diễn ra hiện tượng nguyệt thực cũng là thời điểm trăng tròn trùng với thời điểm nó đi qua điểm cận địa (điểm gần trái đất nhất trên quỹ đạo của nó). Việc này khiến chúng ta thấy mặt trăng lớn hơn thông thường một chút (đường kính lớn hơn khoảng 7% với kích thức trăng tròn trung bình): “Sự kiện đó được gọi là siêu trăng. Tất nhiên, con số 7% đó là khá nhỏ và thường khó nhận ra rõ nét. Nhưng khi sự kiện này trùng với nguyệt thực toàn phần sẽ khiến nguyệt thực trở nên hấp dẫn đối với người quan sát”.

Một sự trùng hợp nữa là trăng tròn vào tối 31/1 cũng là lần trăng tròn thứ hai trong cùng tháng 1. Theo văn hóa nhiều quốc gia phương tây, lần trăng tròn thứ hai trong cùng tháng dương lịch như vậy được gọi là trăng xanh của tháng.

Trên thực tế, đây là vấn đề văn hóa thuần túy. Mặt trăng không hề có sự biến đổi về màu sắc hay hình dạng.

Vị Chủ tịch Hội thiên văn học trẻ Việt Nam cho biết thêm, để quan sát được nguyệt thực toàn phần tối ngày 31/1 tới đây được trọn vẹn trên toàn lãnh thổ đất nước Việt Nam. Bắt đầu từ rất sớm, 17 giờ 51, bắt đầu pha nửa tối; 18 giờ 48 bắt đầu pha một phần; 19 giờ 51 bắt đầu pha toàn phần; 20 giờ 29 nguyệt thực cực đại (mặt trăn đi sâu nhất vào bóng tối của trái đất); 21 giờ 07, kết thúc pha toàn phần; 22 giờ 11, kết thúc pha một phần; 23 giờ 08, kết thúc pha nửa tối.

Mặt trăng bắt đầu mọc vào khoảng 17 giờ 30 ở hướng Đông và lên cao dần trong suốt thời gian diễn ra nguyệt thực. Do đó, hướng Đông (hơi chếch một chút sang Đông Bắc) sẽ là hướng quan sát hiện tượng này. Thời gian kéo dài tổng cộng hơn 5 giờ, trong đó pha nửa tối không thực sự đáng chú ý nên bạn có thể quan sát nếu có thời gian hoặc bỏ qua để tập trung vào các pha một phần và toàn phần.

Khác với nhật thực, nguyệt thực hoàn toàn không có bất cứ đe dọa nào đối với mắt của bạn, nên chỉ cần bằng mắt thường, chúng ta có thể quan sát được đầy đủ hiện tượng này. Nếu như có một chiếc kính thiên văn, ống nhòm hoặc máy ảnh , máy quay phim có độ phóng đại quang học tương đối cao, bạn sẽ quan sát được hiện tượng này một cách thú vị hơn rất nhiều.

Hãy chọn nơi quan sát có góc nhìn rộng về hướng Đông để theo dõi được hiện tượng này một cách hoàn chỉnh.

Một điểm rất quan trọng ảnh hưởng tới việ , quan sát là thời tiết. Nếu trời có mưa hoặc nhiều mây, sẽ che mất mặt trăng, khi ấy chúng ta không thể quan sát được.

Hiện tại, theo dự báo của Accuweather, thời tiết tối 31/1 ở Việt Nam sẽ có một số vùng trời tương đối trong và nhiều vùng khác có mây. Dù vậy, dự đoán được nhiều ngày có độ chính xác không cao và có thể sẽ còn nhiều biến đổi. Chúng ta hãy kiên nhẫn và hi vọng thời tiết sẽ ủng hộ.