Nhật Bản: Khuyến khích đàn ông ở nhà nội trợ

Một trào lưu thúc đẩy thay đổi vai trò giới tính đang diễn ra tại Nhật Bản khi chính phủ nước này đang phải đương đầu với vấn đề tỉ lệ sinh thấp. Nhật Bản cũng là một quốc gia có truyền thống hàng bao đời nay rằng người đàn ông phải ưu tiên công việc hơn đời sống gia đình.

Anh Shuichi, 30 tuổi, đang làm kỹ sư hệ thống cho một công ty công nghệ ở Tokyo khi mắc bệnh u hạt. Lúc đó anh đã kết hôm được một năm và chứng bệnh này khiến anh phải nằm liệt giường và không thể đi làm. Do đó, anh đã đề xuất một việc mà anh cho là rất đáng nể với vợ của mình, chị Kiyoko. Đó là xin ly hôn.

Tuy nhiên, chị Kiyoko đã mắng cho Shuichi một trận và khăng khăng sẽ một mình đi làm kiếm tiền trang trải cho gia đình. Chị Kiyoko một mực bắt anh Shuichi phải ở nhà dưỡng bệnh. Lúc đó, sự việc này chưa từng xảy ra ở Nhật Bản. Tại thời điểm đầu những năm 2000, hầu hết nhiệm vụ của những người đàn ông Nhật Bản là đi làm, còn phụ nữ thì ở nhà lo việc nội trợ.

Chỉ trong khoảng một thập kỷ gần đây những phụ nữ Nhật Bản mới bắt đầu ra ngoài đi làm (trước khi Nhật Bản thông qua Luật Bình đẳng cơ hội việc làm vào năm 1986, hầu như phụ nữ ở quốc gia này thường bị ngăn cản theo đuổi sự nghiệp riêng của mình). Ngay cả khi không có các quy ước truyền thống về vai trò của người đàn ông và người phụ nữ trong gia đình thì những phụ nữ đi làm ở Nhật Bản cũng không thể chu cấp cho chồng mình, chứ chưa nói đến con nhỏ, với đồng lương ít hỏi của công việc hành chính hoặc dạy học.

Tại thời điểm năm 2001, khi chị Kiyoko đảm nhận vai trò trụ cột gia đình, đã có nhiều cơ hội mở ra hơn cho phụ nữ. Tuy nhiên, ý tưởng đàn ông ở nhà làm nội trợ vẫn vô cùng xa lạ ở Nhật Bản. Người đàn ông phải làm việc 12 – 13 tiếng mỗi ngày trong khi phụ nữ có thể ở nhà trông con hoặc đi làm các công việc lương thấp.

Với công việc kỹ thuật của mình, anh Shuichi thường xuyên phải làm việc quá giờ hơn 120 giờ mỗi tháng. Tại thời điểm đó anh không có con. Một tình cảnh gần giống như thế cũng diễn ra suốt thời thơ ấu của anh Shuichi. Bố anh là một nhân viên làm công ăn lương cũng liên tục vắng nhà. Trở về sau những chuyến công tác, ông dường như giống như một vị khách lạ viếng thăm gia đình.

Sự chuyển đổi vị trí và vai trò trong gia đình không hề dễ dàng với Shuichi. Anh luôn gặp phải ánh mắt soi mói của mọi người mỗi khi ra ngoài mua sắm. Ở Nhật Bản, việc một người đàn ông không mặc vest và đi làm bận rộn là một điều bất thường đến nỗi có hẳn một thuật ngữ riêng để gọi họ. Người Nhật Bản dùng từ “himo” (sợi dây) như một từ ngữ mỉa mai những người đàn ông phụ thuộc kinh tế vào vợ.

Vào đầu những năm 2000, Nhật Bản có tỉ lệ sinh suy giảm và dân số già hóa (hiện tại đây là quốc gia có dân số già nhất trên thế giới), cũng như tỉ lệ thiếu lao động tăng cao. Điều này đòi hỏi chính phủ Nhật Bản phải chú ý đến lực lượng lao động nữ giới chưa được phát huy tiềm năng.

Trước đó, chính phủ đưa ra giả thiết rằng việc phụ nữ theo đuổi sự nghiệp là nguyên nhân làm giảm tỉ lệ sinh nữ: Nếu phụ nữ đi làm, họ sẽ trì hoãn việc hôn nhân và chăm sóc con cái. Dù chính phủ Nhật đã dỡ bỏ lệnh cấm phụ nữ theo đuổi sự nghiệp vào giữa những năm 1980, các công ty Nhật Bản vẫn tiếp tục trả lương cho phụ nữ thấp hơn nhiều so với nam giới. Họ ít cất nhắc phụ nữ và dồn họ vào những công việc lương thấp, bán thời gian. (Nhật Bản xếp thứ 114 trên 144 quốc gia trong xếp hạng về bình đẳng giới của Diễn đàn Kinh tế thế giới vào năm ngoái).

Năm 2005, chính phủ Nhật Bản bắt đầu tìm cách khiến việc làm mẹ trở nên hấp dẫn hơn với những người phụ nữ đi làm. Một trong số những cách thức là cử các bộ trưởng sang Pháp và Bắc Âu để học hỏi các chính sách nghỉ phép thai sản và cũng như trợ cấp cho các phụ nữ mang thai. Tuy nhiên việc làm này không có tác dụng lắm khi tỉ lệ sinh ở Nhật Bản vẫn tiếp tục giảm sâu.

Do đó các quan chức Nhật Bản đã bắt đầu làm việc với các chuyên gia khắp cả nước để tìm hiểu nguyên nhân. Kết luận đưa ra là họ đã tập trung vào nhầm giới tính. Phụ nữ cảm thấy việc làm mẹ không hấp dẫn bằng việc đi làm vì họ cảm thấy thiếu sự tham gia của người đàn ông trong gia đình. Theo các chuyên gia, những người đàn ông cần tham gia nhiều hơn vào các công việc gia đình và chăm sóc con cái.

Do đó, chính phủ Nhật Bản đã tiến hành các chiến dịch nhằm thay đổi nhận thức của những người đàn ông về vai trò của họ trong gia đình. Những chương trình quảng cáo và những bộ phim Nhật Bản giờ đây đã xuất hiện những hình ảnh người cha tận tụy chăm sóc gia đình. Các công ty Nhật Bản cũng tham gia vào chiến dịch này bằng cách tạo điều kiện nhiều hơn để những người đàn ông có thời gian dành cho gia đình của họ. Những nỗ lực này tuy muộn nhưng còn hơn không để công việc sinh con trở nên hấp dẫn hơn với phụ nữ, từ đó cứu vãn tỉ lệ sinh giảm thấp ở quốc gia có dân số già hóa bậc nhất thế giới này.