Sau các chiến dịch chống tham nhũng nhằm vào giới quan chức, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình năm ngoái yêu cầu các cơ quan chức năng siết chặt quản lý thị trường chăm sóc sức khỏe rộng lớn của nước này.

Năm 2016, Ủy ban Kế hoạch Gia đình và Y tế quốc gia Trung Quốc (NHFPC) ban hành ba thông tư liên quan tới chống tham nhũng và chống hối lộ trong ngành y tế. Thông tư số 49 của NHFPC liệt kê 9 hành động bị cấm đối với các cơ sở chăm sóc y tế và nhân viên ngành y.

Nhức nhối vấn nạn hoa hồng trong ngành y tế
Trung Quốc trấn áp nạn tham nhũng trong ngành dược phẩm. (Ảnh minh họa)

Thông tư số 50 và 163 thay đổi danh sách đen của Trung Quốc về hối lộ thương mại trong ngành công nghiệp y tế, liên quan đến điều chỉnh quy trình mua sắm thuốc, thiết bị và vật dụng y tế.  

Trấn áp

Các hạn chế mới được đưa ra nhằm vào ngành dược phẩm và thiết bị y tế. NHFPC gửi tín hiệu rõ ràng đến các công ty y tế nội địa và công ty y tế đa quốc gia, buộc họ tuần thủ các quy định chống tham nhũng tại Trung Quốc và các đạo luật liên quan.

Các đạo luật, thông tư khắt khe nhằm trấn áp nạn tham nhũng trong y tế được coi là không loại trừ cả các quan chức cao cấp trong chính phủ Trung Quốc.

Nhà nghiên cứu Roderick Macfarquhar của Đại học Havard cho rằng chiến dịch của Trung Quốc liên quan trực tiếp tới hàng triệu đảng viên, vì họ sẽ bị pháp luật sờ gáy nếu vi phạm. Nếu tính cả gia đình của những người này, thì 300 triệu người Trung Quốc sẽ chịu ảnh hưởng từ các biện pháp thanh lọc của NHFPC.

Theo thống kê của Diplomat, nạn tham nhũng tăng cao là một phần của sự sụt giảm nguồn cung cấp tài chính của chính phủ với y tế trong thời gian dài. Từ năm 1980 đến 1999, tỷ trọng chi tiêu cho y tế trong ngân sách quốc gia Trung Quốc giảm từ 8% xuống còn 4%.

Trong khi đó, Bắc Kinh buộc các bệnh viện phải giữ mức giá thấp, không được tăng giá quá 15%. Điều này buộc các bệnh viện phải tạo ra sự khác biệt với thiết bị và phí dịch vụ - mở đường cho tham nhũng.

Từ năm 2014, dấu hiệu dễ nhận thấy trong chống tham nhũng y tế ở Trung Quốc là việc các nhà điều tra chủ yếu nhằm vào những công ty nước ngoài. Tiêu biểu là vụ xử phạt công ty dược phẩm GlaxoSmithKline với số tiền 490 triệu USD.

Đến năm 2016, Trung Quốc bắt đầu siết chặt quản lý với các công ty y tế trong nước. Việc này được thực hiện chủ yếu theo ba cách. Đầu tiên, Trung Quốc chuyển mục tiêu từ các công ty nước ngoài tầm cỡ sang những đơn vị nằm trong chuỗi cung cấp thực phẩm y tế nội địa, bao gồm cả việc xây dựng bệnh viện và phát triển bất động sản y tế. Một ví dụ cho việc này là vụ bắt giữ Giám đốc Bệnh viện Nhân dân Tam Á, tỉnh đảo Hải Nam hồi tháng 3/2016. Ông này bị tuyên án 10 năm tù vì nhận hối lộ trong dự án xây dựng bệnh viện.

Biện pháp thứ hai, Trung Quốc siết chặt kiểm toán với các lãnh đạo trong bệnh viện, nhà hoạch định chính sách y tế và quan chức chính phủ. Tháng 6/2015, Hiệp hội Y tế Trung Quốc bị chỉ trích do có nhận tài trợ từ các tập đoàn liên quan y tế.

Biện pháp cuối cùng nhằm tới các công ty dược do nhà nước hoặc địa phương quản lý. Những đơn vị này phải chịu trách nhiệm cho 65% chi phí của nhà nước Trung Quốc cho các bệnh viện.  

Văn hóa “đi đêm”

Các nhà kinh tế nghiên cứu về thị trường dược phẩm, cho rằng tại Trung Quốc tồn tại một thứ văn hóa chấp nhận việc tham nhũng, lót tay để kinh doanh thuận lợi.

Nhức nhối vấn nạn hoa hồng trong ngành y tế
Trung Quốc siết chặt việc chống tham nhũng, lót tay trong ngành y tế. (Ảnh minh họa)

Nghiên cứu trên tờ Finacial Times, chỉ ra rằng những đơn vị kinh doanh trong ngành y tế ở Trung Quốc thường được nhận 1% đến 3% hoa hồng cho các hóa đơn dược phẩm hoặc thiết bị y tế. Mức này được coi là chấp nhận được nếu nó được ghi trong hóa đơn hoặc chứng từ.

Tuy nhiên, các đơn vị này lại phải trả 2% đến 5% cho các bác sĩ hoặc bệnh viện, đây chính là điều bị coi là lỗ hổng trong ngành y tế Trung Quốc.

Năm 2013, hãng thông tấn AP từng đưa ra danh sách những vụ “đi đêm” giữa doanh nghiệp dược phẩm và quan chức Trung Quốc. Trong đó đứng đầu là công ty GlaxoSmithKline với khoản phạt 490 triệu USD.

Tiếp đó, tháng 8/2013, Công ty dược phẩm Pháp Sanofi cũng bị điều tra về cáo buộc hối lộ các bác sĩ Trung Quốc từ năm 2007 để kê đơn có những loại thuốc do công ty này sản xuất.

Một công ty Đức tên Bayer cũng nằm trong danh sách bê bối dược phẩm, hối lộ bác sĩ và quan chức ngành y để có doanh số bán hàng tốt hơn. Tờ South China Morning Post còn liệt kê các công ty dược nước ngoài bị Trung Quốc điều tra về chi phí lót tay trái phép như: Eli Lilly, Novo Nordisk, H Lundbeck, AstraZeneca và UCB.

Bằng nhiều cách lách luật, các công ty dược phẩm thuộc dạng Big Pharma (ông lớn ngành dược) sẵn sàng chi cả triệu USD cho cả chiến dịch dài hơi nhằm tăng hiệu quả bán hàng. Tiền hoặc quà tặng sang trọng được sử dụng để hối lộ các bác sĩ và quan chức dưới hình thức biếu xén ngày lễ. Đó cũng có thể là hàng điện tử, bất động sản, xe cộ hoặc tiền mặt.

Y tá, bác sĩ sống nhờ tiền "bồi dưỡng"

Theo thống kê hồi năm 2013 của Bloomberg, mỗi lần bác sĩ chuyên khoa hoặc chuyên gia khám cho bệnh nhân tại Trung Quốc, họ nhận được chỉ 8 nhân dân tệ (1,25 USD) - thấp hơn giá của một chiếc bánh hamburger. Lương thấp và ngân sách thiếu hụt khiến các bác sĩ, y tá và quản trị viên phải kiếm sống bằng cách chấp nhận tiền “bồi dưỡng” từ bệnh nhân, nhà cung cấp thuốc. Ước tính các bác sĩ và nhân viên của bệnh viện nhận tiền từ bên ngoài tương đương từ 30% đến 10 lần lương chính thức của họ.

Tân Hoa xã hồi năm 2013 dẫn chỉ số thống kê của giới chức tỉnh Phúc Kiến, cho biết 1.000 bác sĩ tại 37 cơ sở y tế có nhận tiền hối lộ. Tỷ lệ bác sĩ nhận tiền hối lộ lên tới 9/10.