Xuất hiện bộ cải cách Tiếng Việt thành ‘Tieeqx Vieeth’ phong cách VLCode, PGS.TS Bùi Hiền cho rằng không có gì mới

Gần đây, khi đề xuất cải tiến chữ viết tiếng Việt của PSG. TS Bùi Hiền vẫn đang gặp phải sự phản đối dữ dội của dư luận thì một đề xuất cải cách về chữ viết tiếng Việt nữa lại xuất hiện.

Ngày 1/12 trên báo chí đã xuất hiện đề xuất bộ chữ Tiếng Việt cải tiến theo âm tiết La-tinh, không dùng ký tự dấu của cử nhân ngoại ngữ Phạm Gia Dũng.

Trả lời trước Trí Thức Trẻ về đề xuất này, ông Dũng cho biết: ''Qua quá trình làm dịch thuật và sau khi đọc các bài viết về cách tiến bảng chữ cái của PGS Bùi Hiền, ông thấy, Tiếng Việt tuy giàu hình tượng nhưng có nhiều điểm yếu, nhất là về phạm vi hộ tịch, khi cần dịch các giấy tờ hộ tịch, căn cước sang tiếng nước ngoài.

Đặc biệt, Tiếng Việt có dấu gây sự hiểu lầm hay khó đoán tên, địa danh... Nhiều người không tránh khỏi tình trạng tên của Việt Nam khi dịch ra tiếng nước ngoài hay viết trong giấy tờ nước ngoài thường không có dấu, hay viết không đủ dấu, hay tự đánh dấu, hay bỏ dấu sai.

Ví dụ, họ tên bác sỹ Nguyễn Minh Cường. Khi viết sang tiếng nước ngoài Dr Med Nguyen Minh Cuong

Như vậy nhìn chữ này ai có thể dám chắc là người này tên Nguyễn Minh Cường hay Nguyễn Minh Cương. Hoặc có hồ sơ viết Nguỹen Minh Cưong hay Nguyen Minh Cuơng".

Do vậy, ông mạnh dạn đề nghị một kiểu cải tiến mới tự ghép là bộ ký tự Viet-Latin, tên tiếng Anh là "VLCode" và nguyên tắc sử dụng.

Trò chuyện với PV, PGS.TS Bùi Hiền cho biết: Ông không đánh giá sự phức tạp, đơn giản hay mức độ hợp lý đến đâu đối với bản đề xuất bộ chữ Tiếng Việt cải tiến theo âm tiết La-tinh, không dùng ký tự dấu của cử nhân ngoại ngữ Phạm Gia Dũng. Tuy nhiên, sau khi xem qua bản đề xuất này ông có 1 nhận xét.

“Về nguyên tắc của bộ chữ Tiếng Việt cải tiến theo âm tiết La-tinh của không dùng ký tự dấu của ông Phạm Gia Dũng đề ra không phải là mới và ông Dũng cũng không phải người đầu tiên làm mất dấu”.

Để giải thích cho vấn đề này ông nói “Nguyên tắc này đã có từ thời trước cách mạng, chữ trước cách mạng đánh máy sử dụng chữ của Tây nó không có dấu hỏi, dấu ngã, dấu huyền”. Ví dụ khi đánh máy muốn viết chữ “Ô thì phải đánh chữ “A” và biểu thị 1 chữ để thể hiện dấu ngã bên cạnh. Khi muốn viết chữ “Ngố” thì phải viết “Ngô” và 1 chữ để biểu thị dấu sắc.

“Các nhà cách mạng đã dùng bộ chữ, ký tự vẫn là ký tự ấy nhưng thay không phải âm nữa mà là thay bằng thanh để biểu thị dấu”. Ngoài ra ông còn lấy ví dụ tên ông thời Pháp thuộc cũng chữ cái để biểu thị dấu. Vậy nên ông khẳng định “Đề xuất không dùng ký tự dấu của cử nhân ngoại ngữ Phạm Gia Dũng là không có gì mới, nếu mới thì mới ở chỗ cách ghép, cách bố trí và cách loại những chỗ bất hợp lý. Sau khi loại cái bất hợp lý thì phải đưa cái hợp lý ra, điều này đã được tôi thể hiện trong công trình nghiên cứu cải tiến chữ viết tiếng Việt rồi".

Cuốn sách Ngôn ngữ ở Việt Nam - Hội nhập và phát triển (tập 1) dày 2.200 trang, do NXB Dân trí phát hành, nhân Hội thảo ngữ học toàn quốc được tổ chức tại Trường ĐH Quy Nhơn hồi tháng 9/2017. Trong nhiều bài viết của các nhà ngôn ngữ học, có bài “ Chữ quốc ngữ và hội nhập quốc tế” của PGS.TS. Bùi Hiền (nguyên Hiệu phó trường ĐHSP Ngoại ngữ Hà Nội, nguyên phó Viện trưởng Viện Nội dung & Phương pháp dạy - học phổ thông) với đề xuất cải tiến chữ viết tiếng Việt.

Theo đó, ông Bùi Hiền cho rằng trải qua gần một thế kỷ, đến nay chữ quốc ngữ đã bộc lộ nhiều bất hợp lý, nên cần phải cải tiến để giản tiện, dễ nhớ, dễ sử dụng, tiết kiệm thời gian, vật tư...

Những bất hợp lý mà PGS Bùi Hiền đưa ra gồm: Hiện tại, chúng ta sử dụng 2, 3 chữ cái để biểu đạt một âm vị phụ âm đứng đầu. Ví dụ C – Q – K (cuốc, quốc, ca, kali), Tr – Ch (tra, cha), S – X (sa, xa)… Bên cạnh đó, lại dùng 2 chữ cái ghép lại để biểu đạt âm vị một số phụ âm đứng cuối vần như Ch, Ng, Nh (mách, ông, tanh…).

Tác giả Bùi Hiền nhận định: “Đó là những hiện tượng không thống nhất, không theo một nguyên tắc chung nào dẫn đến khó khăn cho người đọc, người viết, thậm chí gây hiểu nhầm hoặc không hiểu được chính xác nội dung thông tin. Người học như trẻ em hay người nước ngoài, cũng rất hay mắc lỗi do sự phức tạp này mang lại”.

Từ đó, ông kiến nghị một phương án làm cơ sở để tiến tới một phương án tối ưu trình nhà nước. Chữ quốc ngữ cải tiến của tác giả Bùi Hiền dựa trên tiếng nói văn hóa của thủ đô Hà Nội cả về âm vị cơ bản lẫn 6 thanh điệu chuẩn, nguyên tắc mỗi chữ chỉ biểu đạt một âm vị, và mỗi âm vị chỉ có một chữ cái tương ứng biểu đạt. Sẽ bỏ chữ Đ ra khỏi bảng chữ cái tiếng Việt hiện hành và bổ sung thêm một số chữ cái tiếng Latin như F, J, W, Z. Bên cạnh đó, thay đổi giá trị âm vị của 11 chữ cái hiện có trong bảng trên, cụ thể: C = Ch, Tr; D = Đ; G = G, Gh; F = Ph; K = C, Q, K; Q = Ng, Ngh; R = R; S = S; X = Kh; W =Th; Z = d, gi, r. Vì âm “nhờ” (nh) chưa có kí tự mới thay thế, nên trong văn bản trên tạm thời dùng kí tự ghép n’ để biểu đạt.