Riêng 6 tổ chức chính trị - xã hội 'ngốn' hơn 1 nghìn tỷ ngân sách mỗi năm

Danh sách hội ăn lương ngân sách

Thống kê từ dữ liệu ngân sách nhà nước trên cổng thông tin của Bộ Tài chính cho thấy, mức chi cho các trung ương hội của tổ chức chính trị - xã hội, cũng như các trung ương hội khối các tổ chức xã hội - nghề nghiệp đã tăng gấp hơn 3 lần trong 10 năm qua, từ năm 2006 đến năm 2015. Nhưng đó chỉ là một phần của bức tranh.

Theo Dự toán chi ngân sách trung ương năm 2016, tổng chi cho các cơ quan trung ương của 6 tổ chức chính trị - xã hội tới 1.503,740 tỉ đồng, gồm: Ủy ban Trung ương Mặt trận tổ quốc Việt Nam (92,435 tỉ đồng); Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (551,505 tỉ đồng); Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam (158,685 tỉ đồng); Hội Nông dân Việt Nam (346,515 tỉ đồng); Hội Cựu chiến binh Việt Nam (80,830 tỉ đồng); Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam (273,770 tỉ đồng).

Nếu tính luôn cả dự toán ngân sách cho Liên minh Hợp tác xã Việt Nam (111,970 tỉ đồng) thì tổng chi lên đến 1.615,710 tỉ đồng.

Trong khi đó năm 2017 dự toán chi ngân sách cho 6 tổ chức chính trị - xã hội đã giảm nhưng vẫn lên đến 1.062,415 tỉ đồng. Theo đó Ủy ban Trung ương Mặt trận tổ quốc Việt Nam (105,450 tỉ đồng); Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (356,955 tỉ đồng); Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam (101,150 tỉ đồng); Hội Nông dân Việt Nam (242,730 tỉ đồng); Hội Cựu chiến binh Việt Nam (72,020 tỉ đồng); Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam (184,110 tỉ đồng); Riêng Liên minh Hợp tác xã Việt Nam (101,060 tỉ đồng).

Như vậy nếu tính cả 6 tổ chức chính trị - xã hội và Liên minh Hợp tác xã Việt Nam thì tổng chi ngân sách cho các đoàn thể này trong năm 2017 lên đến 1.163,475 tỉ đồng.

Nhìn sang dự toán chi của các cơ quan ngang bộ như Thanh tra Chính phủ 228,420 tỉ đồng, Ủy ban Dân tộc 182,610 tỉ đồng thì mức ngân sách chi cho Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Nông dân Việt Nam còn lớn hơn. Ngay cả Đài truyền hình Việt Nam năm 2017 cũng chỉ được chi 304,290 tỉ đồng.

Đáng chú ý trong khoản ngân sách được phân bổ, các tổ chức chính trị - xã hội chủ yếu sử dụng để chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên (trong đó có lương, chi phí quản lý hành chính….).

Cụ thể, trong 105,450 tỉ đồng ngân sách được cấp năm 2017 Ủy ban Trung ương Mặt trận tổ quốc Việt Nam chi 75,450 tỉ đồng cho chi thường xuyên trong đó riêng cho chi phí quản lý hành chính lên đến 66 tỉ đồng.

Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh sử dụng 105,485 tỉ đồng cho chi thường xuyên, chi phí quản lý hành chính chiếm tới 65,440 tỉ đồng; Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam sử dụng toàn bộ 101,150 tỉ đồng được cấp để dành cho chi thường xuyên, trong đó riêng bộ máy hành chính quản lý chiếm đến 54,600 tỉ đồng.

Riêng Hội nông dân Việt Nam sử dụng đến 125,060 tỉ đồng cho chi thường xuyên, chi cho quản lý hành chính lên đến 78,570 tỉ đồng.

Các Hội Cựu chiến binh Việt Nam dùng 22,550 tỉ đồng để chi cho bộ máy quản lý hành chính, Liên minh Hợp tác xã Việt Nam chi 28,650 tỉ đồng cho quản lý bộ máy hành chính. Chi ít nhất cho bộ máy hành chính và quản lý là Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam 4,250 tỷ đồng.

Tuy nhiên, đây mới là phần thông tin chi cho các hội - đoàn thể được công khai. Còn rất nhiều hội đặc thù, ở cả trung ương và địa phương cũng được ngân sách tài trợ một phần, nhưng chưa được công khai trong dữ liệu của Bộ Tài chính như Liên đoàn Bóng đá Việt Nam đến Hội Đông y, Hội Khuyến học, Hội Người cao tuổi, Hội Người mù, Hội Chữ thập đỏ và rất nhiều hội đoàn khác.

Năm 2016 một trong những nghiên cứu hiếm hoi về ngân sách cho các hội - đoàn thể của Viện nghiên cứu kinh tế và chính sách (VEPR) có tên  “Ước lượng chi phí kinh tế cho các tổ chức quần chúng công ở Việt Nam” cho biết tổng chi phí kinh tế của xã hội cho các tổ chức quần chúng công dao động trong khoảng 45.670 tỉ đồng đến 52.700 tỉ đồng, ước bằng 1,7% GDP của cả nước (năm 2014). Trong đó, khoản tiêu tốn từ ngân sách Nhà nước khoảng 14.023 tỉ đồng tức là chỉ thấp hơn dự toán ngân sách năm 2017 của 3 bộ gồm: Bộ Tài chính, Bộ Giao thông Vận tải và Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội và lơn hơn tất cả các bộ, ngành, cơ quan ngang bộ còn lại.

Khó đánh giá hiệu quả

Những khó khăn gay gắt của ngân sách trong giai đoạn hiện nay chính là cơ hội để Quốc hội và Chính phủ đánh giá lại và cải tổ hệ thống hội đoàn. Đặc biệt vấn đề phân bổ ngân sách cho các hôi, tổ chức chính trị - xã hội.

Hầu hết các hệ thống hội đoàn, trong đó đặc biệt là các tổ chức chính trị - xã hội, được tổ chức theo mô hình hành chính, có biên chế, nhà cửa, trụ sở, xe cộ, với hệ thống tổ chức và mô hình hoạt động hầu như không thay đổi từ thời bao cấp đến nay.

Nhìn vào phân bổ ngân sách chi tiết của các trung ương hội, có thể thấy chi thường xuyên, tức chi cho lương bổng, chi phí hành chính trung bình chiếm khoảng 90% ngân sách được hỗ trợ. Thế nên tình trạng phổ biến là chỉ có kinh phí nuôi bộ máy, mà hầu như không còn kinh phí để làm việc. Các hội đoàn, mặc dù có thành viên, nhưng hội phí thành viên đóng góp, cũng như huy động tài trợ từ các nguồn phi ngân sách là hầu như không đáng kể.

Trong khi đó, hiện nay chưa có những tiêu chí rõ ràng cho việc phân bổ ngân sách tài trợ cho hoạt động của các tổ chức này. Ngân sách, rốt cuộc, được phân theo kiểu cào bằng, chứ không dựa trên kết quả hay đầu ra hoạt động cụ thể.

Một mặt khác, dù mang danh là các tổ chức quần chúng, thành lập trên cơ sở tự nguyện cũng như phục vụ nhu cầu của các nhóm cộng đồng, thực tế các tổ chức này còn hoạt động như những cánh tay nối dài của Nhà nước, phục vụ cho “nhiệm vụ chính trị” của Nhà nước.

Theo Tiến sĩ Trần Đình Thiên - Viện trưởng Viện kinh tế Việt Nam việc đánh giá chức năng của các tổ chức chính trị - xã hội và đoàn thể rất khó: “Mỗi tổ chức đều có chức năng khác nhau và được hưởng mức chi tiêu biến thiên theo thời gian nên không cố định được. Có nhiều hoạt động mang tính phong trào chỉ được đo lường bằng giá trị chính trị - xã hội nên rất khó để đánh giá”.

“Chi phí của những tổ chức này chủ yếu là phục vụ hoạt động bộ máy như phương tiện, lương bổng. Khi tổ chức hoạt động lại có thêm chi phí bổ sung. Điều này cho thấy chi phí dành cho những tổ chức này rất lớn”, Tiến sĩ Trần Đình Thiên nhấn mạnh.

Bên cạnh đó, Viện trưởng Viện kinh tế Việt Nam cho rằng việc triển khai nguyên tắc tự bảo đảm đối với các tổ chức chính trị xã hội theo Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015 rất khó để thực hiện.

Trong khi đó chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cho rằng ngoài cán bộ công chức, viên chức cơ quan hành chính nhà nước, ngân sách hiện nay còn phải chi cho cả đối tượng nghỉ hưu, các đối tượng khác hưởng lương, trợ cấp khác lên tới 7,5 triệu người, chiếm 8,3% dân số cả nước. 

Còn nếu cộng toàn bộ số người hưởng lương và mang tính chất lương thì con số này lên tới 11 triệu người. Không ngân sách nào nuôi nổi bộ máy ăn lương lớn như vậy.

Bà Lan dẫn chứng Nước Mỹ có diện tích lớn xấp xỉ 30 lần nước ta, dân số gần gấp 4 lần, nhưng đội ngũ công chức của họ chỉ có 2,1 triệu. Nhìn sang Trung Quốc thì chúng ta thấy đội ngũ công chức của họ cũng chỉ chiếm 2,8% dân số.

Như vậy, chúng ta thấy 160 người dân Mỹ chỉ nuôi một công chức, trong khi đó 40 người dân Việt Nam phải nuôi một công chức. Đó là chưa kể người dân chúng ta phải gánh chịu tình trạng quan liêu, sách nhiễu, vòi vĩnh, tham nhũng của một bộ phận không nhỏ cán bộ cơ quan công quyền.

Theo bà Lan hàng năm trung bình chi thường xuyên của Việt Nam ở mức 68-69% tổng chi ngân sách, có lúc lên đến 72% tổng chi ngân sách. Trong ngân sách có đến 2/3 sử dụng cho chi thường xuyên, 1/3 còn lại dùng để trả nợ và đầu tư phát triển.