Sân bay Sa Pa, vì sao còn nhiều kiến trái chiều?

UBND tỉnh Lào Cai đề nghị cấp có thẩm quyền chấp thuận xây sân bay Sa Pa theo hình thức kết hợp giữa đầu tư công thuần túy và đối tác công tư (PPP).

Sân bay Sa Pa đặt tại huyện Bảo Yên với tổng mức đầu tư dự kiến hơn 5.903 tỷ đồng. Tỉnh Lào Cai cho biết đã làm việc với một số nhà đầu tư chiến lược triểu khai giai đoạn 1 dự án.

Tuy nhiên, để đảm bảo tiến độ dự án, Lào Cai đề nghị ngân sách Trung ương hỗ trợ 3.088 tỷ đồng xây dựng khu bay, đường trục vào cảng hàng không. Ngân sách tỉnh Lào Cai sẽ rót 910 tỷ đồng giải phóng mặt bằng, tái định cư, rà phá bom mìn...

Trước đó trong đề xuất của Lao Cai, địa phương này dự kiến dự án được phân kỳ đầu tư theo hai giai đoạn.

Giai đoạn 1 (đến năm 2020), Quy mô sân bay cấp 4C, công suất 560.000 khách/năm và 600 tấn hàng hóa/năm; vị trí sân đỗ tầu bay là 2 vị trí; loại máy bay khai thác là A320, A321 và tương đương. Tổng kinh phí đầu tư khoảng 4.745 tỷ đồng (bao gồm kinh phí GPMB của cả dự án).

Giai đoạn 2 (đến năm 2030), quy mô sân bay cấp 4C; công suất 1,585 triệu khách/năm và 2.880 tấn hàng hóa/năm; vị trí sân đỗ tầu bay là 5 vị trí; loại máy bay khai thác là A320, A321 và tương đương. Tổng kinh phí đầu tư khoảng 1.033 tỷ đồng.

Lợi ích kinh tế từ sân bay rất lớn, vậy tại sao sân bay Sa Pa dự án được cho sẽ thúc đẩy du lịch, kinh tế tỉnh Lào Cai và khu vực lân cận lại có có những ý kiến trái chiều?

Dự án chưa cấp thiết, nguồn lực khó khăn

Nhìn góc độ tổng thể giao thông Lào Cai, trao đổi với phóng viên chuyên gia giao thông – TS Nguyễn Xuân Thủy cho rằng, thời gian qua đang có hiện tượng chạy đua xin dự án sân bay ở nhiều địa phương. Trước đó Sơn La, Lai Châu cũng dự định làm sân bay. Đất nước nghèo trong khi tỉnh nào cũng muốn làm sân bay là không nên.

Theo TS Nguyễn Xuân Thủy có 3 lý do không nên xây dựng sân bay Sa Pa. Thứ nhất Lào Cai là địa phương có thuận lợi giao thông đường bộ nối với thủ đô Hà Nội khi có cao tốc Nội Bài – Lào Cai. Thời gian di chuyển từ Lào Cai – Hà Nội và ngược lại thường từ 6 đến 7 giờ đi xe ô tô thì nay chỉ còn hơn 4 giờ.

Thứ hai tuyến đường sắt từ Hà Nội – Lào Cai đang được khai thác với tầng suất 8 chuyển/ngày. Ngoài ra đường sắt kết nối Hà Nội – Lào Cai với Côn Minh (Trung Quốc) giúp vận chuyển hành khách hàng hóa lớn.

Mới đây Bộ GTVT họp bàn về quy hoạch đầu kỳ tuyến đường sắt Hải Phòng - Hà Nội - Lào Cai (tuyến Đông-Tây). Như vậy ngoài đường bộ, Lào Cai có lợi thế về giao thông đường sắt, đường sắt có khả năng vận chuyển hành khách, hàng hóa lớn và an toàn.

Thứ ba giao thông đường thủy dọc tuyến sông Hồng kết nối Lào Cai với các tỉnh.

“Với đường bộ, đường sắt và đường thủy chưa được khai thác hết, chưa được đầu tư đúng Lào Cai không nên làm thêm sân bay. Cần lưu ý ngay cả những nước phát triển cũng rất hạn chế khi làm sân bay. Sân bay mức đầu tư lớn, kể cả tư nhân tham gia đầu tư cũng không nên làm vì thực chất tư nhân đầu tư nhưng cũng là nguồn lực xã hội”, TS Thủy cho biết.

Theo TS Nguyễn Xuân Thủy thay vì làm sân bay Sa Pa nghìn tỷ đồng Lào Cai thay mở rộng tuyến đường bộ từ TP Lào Cai lên Thị trấn Sapa đáp ứng nhu cầu đi lại của người dân đặc biệt mùa du lịch. Đầu tư xây dựng cầu treo, xây dựng mở rộng, gia cố tuyến giao thông yếu tránh sạt lở, sụt lún mùa mưa lũ.

Hiệu quả dự án ra sao?

Khẳng định việc đầu tư dự án Cảng hàng không Sa Pa (sân bay Sa Pa)  cần được cân nhắc kỹ lưỡng. TS Nguyễn Bách Phúc - Chủ tịch Hội Tư vấn Khoa học công nghệ & quản lý TP HCM phân tích, bất kỳ dự án nào, khi tính đến việc đầu tư, đến quyết định đầu tư, điều đầu tiên phải tính đến là hiệu quả kinh tế, nói nôm na dự án đầu tư có thể mang về lợi nhuận không, và lợi nhận bao nhiều, lớn hay nhỏ.

Tính hiệu quả kinh tế là tính Tỷ suất lợi nhuận hàng năm thu được so với Tổng vốn đầu tư bỏ  ra. Ví dụ dự đầu tư 1000 tỷ đồng, mỗi năm thu về 120 tỷ đồng, thì Tỷ suất lợi nhuận hàng năm thu được so với Tổng vốn đầu tư là 12%/năm. Trên thế giới, các dự án đầu tư phải đạt tỷ suất này tối thiểu 12%, thì người ta mới quyết định tung vốn ra để đầu tư.

Bên cạnh Tỷ suất này, nhà đầu tư đồng thời tính đến Thời gian thu hồi vốn của dự án. Thời gian thu hồi vốn bằng 1 chia cho Tỷ suất lợi nhuận hàng năm. Nếu tỷ suất lợi nhuận đạt 12%/năm thì Thời gian thu hồi vốn là 1/12% = 8 năm 4 tháng.

Còn có cách tính Thời gian thu hồi vốn rất đơn giản, là lấy Tổng vốn đầu tư chia cho lợi nhuận hàng năm. Ví dụ dự đầu tư 1000 tỷ đồng, mỗi năm thu về 120 tỷ đồng, thì Thời gian thu hồi vốn là 1000 tỷ/(12 tỷ/năm) = 8 năm 4 tháng.

Trở lại dự án sân bay Sa Pa, theo thông tin báo chí, riêng khoản vốn đầu tư giai đoạn 1 dự án là 4.750 tỷ đồng. Với giai đoạn 1 này, nếu  tỷ suất lợi nhuận dự án đạt 12%/ năm thì khi hoàn thành giai đoạn 1, sân bay Sa Pa phải đạt lợi nhuận hàng năm: 4.750 tỷ đồng x (12%/năm) = 570 tỷ đồng/năm.

Cũng nói về dự án này, ông Trần Đình Bá - Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam người có nhiều năm nghiên cứu hàng không cho rằng, đây là ý tưởng của nhóm lợi ích hàng không.

Theo ông Trần Đình Bá về luận chứng kinh tế thì càng bộc lộ sự yếu kém về tư duy quy hoạch của Bộ GTVT. Lượng khách các nơi đến Sapa chủ yếu là du lịch nhưng lại theo mùa và lệ thuộc khí hậu thời tiết.

“Trong khi từ Hà Nội đến Lào Cai khoảng cách chỉ 320 km đã có đường bộ cao tốc và đường sắt quốc gia mà làm sân bay thì thật ngờ nghệch và ngây ngô hết chổ nói. Đường bay này không thể cạnh tranh nổi với đường bộ và đường sắt quốc gia. Khi đường sắt quốc gia được nâng cấp thì sân bay này sẽ càng thất bại. Còn về vận chuyển hàng hóa thì hàng không không thể cạnh tranh được với đường sắt và đường bộ”, ông Bá cho hay.

Cũng theo ông Trần Đình Bá khi xây dựng sân bay Sa Pa cần phải lưu tâm vì đây là khu vực rừng núi phía bắc khí hậu rất khắc nghiệt, cực đoan ảnh hưởng lớn đến độ an toàn khi khai thác, nó làm hạn chế hiệu quả kinh tế khi đầu tư.