Sau thống kê kinh tế ngầm phải cải thiện chính sách, diệt trừ tham nhũng vặt

Thủ tướng Chính phủ vừa phê duyệt đề án thống kê khu vực kinh tế chưa được quan sát, với mục tiêu phản ánh đầy đủ, toàn diện hơn phạm vi, quy mô của nền kinh tế. Song theo nhiều ý kiến, việc thống kê khu vực kinh tế ngầm không đơn giản khi Việt Nam vẫn là một nền kinh tế tiền mặt, và rất nhiều lĩnh vực kinh tế ngầm hoạt động bất hợp pháp.

Nhiều chuyên gia kinh tế cho rằng, muốn thống kê được khu vực kinh tế ngầm, trước mắt cần hoàn thiện thể chế để từng bước quản lý khu vực này.

Việc thống kê khu vực kinh tế ngầm sẽ được tiến hành thử nghiệm trong năm 2019, sau đó sẽ tiến hành đo lường chính thức hàng năm, cập nhật kết quả biên soạn tổng sản phẩm trong nước, tổng sản phẩm trên địa bàn tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương.

Theo đề án vừa được Thủ tướng phê duyệt, việc khảo sát, đánh giá cụ thể, chi tiết và toàn diện thực trạng các hoạt động kinh tế chưa được quan sát sẽ tiến hành theo 5 nhóm hoạt động của 3 khu vực kinh tế nông, lâm nghiệp và thủy sản; khu vực công nghiệp và xây dựng; khu vực dịch vụ.

Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư, có 4 khó khăn trong xác định quy mô kinh tế ngầm: hoạt động kinh tế ngầm phức tạp và che giấu; hoạt động kinh tế bất hợp pháp bị pháp luật cấm, vẫn tồn tại và ảnh hưởng đến nền kinh tế; sự phối hợp giữa bộ với địa phương trong nhận dạng, thực hiện thống kê; hệ thống pháp luật chưa đầy đủ khó nhận diện hoạt động kinh tế ngầm, bất hợp pháp.

Lộ trình thực hiện đề án thống kê khu vực kinh tế chưa quan sát được đưa ra như sau: Năm 2019, xây dựng hệ thống chỉ tiêu đầu vào, đo lường thử nghiệm quy mô; Năm 2020, chính thức đo lường, cập nhật quy mô kinh tế ngầm, bất hợp pháp vào GDP; Từ năm 2019-2025, bổ sung, hoàn thiện văn bản pháp lý liên quan với khu vực kinh tế ngầm, bất hợp pháp; Từ năm 2020-2025, chuyển dần khu vực kinh tế ngầm, bất hợp pháp-chưa quan sát sang khu vực kinh tế được quan sát.

Chuyên gia kinh tế - TS. Bùi Trinh cho rằng, thông kê khu vực kinh tế phi chính thức từ đó đưa ra đối sách phù hợp để là cần thiết. Tuy nhiên thống kê này để hỗ trợ thay vì kiểm soát, kiềm tỏa. Trong điều tra thống kê kinh tế phi chính thức, rất cần quan tâm đến góc độ xã hội, lao động, dân số.

Nếu chúng ta chỉ điều tra về số lượng kinh tế phi chính thức sẽ không giải quyết được vấn đề an sinh, bảo hiểm, số người phụ thuộc vào kinh tế hộ gia đình, kinh tế tiểu thủ... đây là thành phẩn của kinh tế phi chính thức.

Theo TS. Bùi Trinh đo lường, “chỉ mặt đặt tên” kinh tế ngầm luôn là bài toán khó đối với mọi quốc gia, Việt Nam cũng không phải ngoại lệ, chúng ta chưa có số liệu thống kê đầy đủ, kỹ thuật thống kê hiện đại và con người làm thống kê chuẩn quốc tế nên thách thức là rất lớn.

Báo cáo của Quỹ Tiền tệ quốc tế (IMF) đã tính toán quy mô nền kinh tế chưa được quan sát tại 158 quốc gia trên thế giới giai đoạn 1991 - 2015. Theo đó, tính trung bình, con số này trên toàn cầu tương đương 31,9% GDP. Cao nhất là Zimbabwe với 60,6%. Thấp nhất là Thụy Sỹ với 7,2%.

Ở Việt Nam, dễ nhận thấy là hoạt động kinh tế phi chính thức xuất hiện khắp mọi nơi, song những thống kê và hiểu biết về khu vực này vẫn còn hạn chế.

Trong Báo cáo môi trường kinh doanh của Ngân hàng Thế giới (WB) "Doing Bussiness" 2019 công bố mới đây và dữ liệu hàng năm. WB thường đưa ra kết luận môi trường kinh doanh càng tốt, kha năng biến khu vực phi chính thức thành chính thức càng cao, môi trường kinh doanh tồi, những người kinh doanh muốn làm ở khu vực phi chính thức hơn là chính thức, không muốn hợp thức hoá hoạt động của mình.

Môi trường kinh doanh tốt nằm ở khía cạnh thiết kế, thực thi chính sách. Khu vực kinh tế ngầm, nhất là những lĩnh vực phi pháp như cờ bạc, mại dâm… nuôi dưỡng cho tội phạm. Ở đâu kinh tế ngầm lớn, tội phạm nảy sinh. Đó là lực lượng bảo kê cho kinh tế ngầm hoạt động.

Với người dân, quá nhiều người tham gia hoạt động, làm công cho khu vực này là sự thiệt thòi lớn cho họ. Làm cho khu vực không đảm bảo tính ổn định, thu nhập khó có thể cao, tạo thành gánh nặng bất hợp lý cho cả xã hội.

Do đó sau thống kê kinh tế ngầm Chính phủ cần lấy dữ liệu thống kê này để đưa ra chính sách, đối sách giúp doanh nghiệp lớn lên.