'Siêu ủy ban' quản lý vốn có chống được lợi ích nhóm?

Quyền lực “siêu ủy ban”

Đề án thành lập cơ quan chuyên trách làm đại diện chủ sở hữu đối với doanh nghiệp Nhà nước và vốn Nhà nước tại doanh nghiệp mới được Bộ Kế hoạch và Đầu tư trình Chính phủ.

Đề án có tên là Ủy ban quản lý vốn Nhà nước tại doanh nghiệp. Không ít người gọi đây là “siêu ủy ban” khi số tiền quản lý có thể lên đến 5 triệu tỷ đồng.

Trong đề án thành lập, “siêu ủy ban” sẽ thực hiện quyền, trách nhiệm của cơ quan đại diện chủ sở hữu với doanh nghiệp Nhà nước, doanh nghiệp Nhà nước có cổ phần, vốn góp. Ủy ban cũng phê duyệt và giám sát việc thực hiện các chiến lược, kế hoạch sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp được giao.

Ủy ban sẽ chủ trì, phối hợp trình Thủ tướng quyết định việc bổ nhiệm, miễn nhiệm, khen thưởng, kỷ luật chủ tịch hội đồng thành viên của doanh nghiệp Nhà nước. Cơ quan này cũng giúp Thủ tướng xây dựng đề án thành lập doanh nghiệp, sắp xếp, đổi mới doanh nghiệp.

Uỷ ban sẽ là cơ quan chuyên trách phê duyệt phương án huy động vốn và dự án đầu tư lớn, dự án đầu tư ra nước ngoài của doanh nghiệp, quyết định chủ trương góp, tăng, giảm vốn góp, chuyển nhượng vốn đầu tư của doanh nghiệp.

Ủy ban sẽ giám sát việc thu hồi vốn đầu tư, thu lợi nhuận, cổ tức, chịu trách nhiệm về hiệu quả sử dụng, bảo toàn, phát triển vốn Nhà nước.

Về địa lý pháp lý, “siêu ủy ban” sẽ là cơ quan thuộc Chính phủ. Cơ cấu tổ chức gồm một chủ tịch ủy ban và 4 phó chủ tịch do Thủ tướng bổ nhiệm.

Ngoài ra, trong cơ cấu còn có bộ máy giúp việc là các ban quản lý như ban xây dựng và hạ tầng, ban công nghiệp chế tạo, ban năng lượng, ban công nghệ, viễn thông, truyền thông….

Tại thời điểm thành lập, các doanh nghiệp và tập đoàn lớn dưới đây sẽ được chuyển giao. Ngoài SCIC, còn có 21 tập đoàn, tổng công ty Nhà nước nắm giữ 100% vốn hoặc cổ phần chi phối lâu dài.

Các tập đoàn, tổng công ty là: Tập đoàn Xăng dầu Việt Nam (Petrolimex), Tập đoàn Hóa chất Việt Nam (Vinachem), Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN), Tập đoàn Công nghiệp cao su Việt Nam, Tập đoàn Công nghiệp than khoáng sản Việt Nam (TKV).

Ngoài ra còn có Tập đoàn Bưu chính viễn thông Việt Nam (VNPT), Tập đoàn Viễn thông VTC, Tổng công ty Viễn thông MobiFone, Tổng công ty Thuốc lá Việt Nam, Tổng công ty Hàng không Việt Nam, Tổng công ty Hàng hải Việt Nam, Tổng công ty Đầu tư phát triển đường cao tốc Việt Nam….

Có chống được lợi ích nhóm?

Việc các tập đoàn lớn nhất của Nhà nước được chuyển giao về “siêu ủy ban” quản lý vốn Nhà nước mang đến nhiều băn khoăn về việc tăng thêm biên chế, bộ máy. Mặt khác việc trao quyền cho “siêu ủy ban” quản lý vốn nhà nước liệu có tạo nên một cơ quan quyên lực ngang Bộ? Hay hiệu quả việc chuyển giao doanh nghiệp về siêu ủy ban như thế nào?

Trao đổi với phóng viên về vấn đề này TS Lưu Bích Hồ, nguyên Viện trưởng Viện Chiến lược Phát triển cho rằng, việc Chính phủ thành lập “siêu ủy ban” quản lý vốn Nhà nước nhằm ba mục tiêu lớn.

Thứ nhất, tập chung công tác quản lý doanh nghiệp Nhà nước vào một đầu mối. Tách quản lý nhà nước các bộ ngành với quản lý doanh nghiệp. Như vậy nhiệm vụ các Bộ, ngành chỉ làm chức năng quản lý nhà nước ở các lĩnh vực phụ trách không phải lo vấn đề kinh doanh của doanh nghiệp.

Thứ hai, việc để các Bộ, ngành quản lý như hiện nay rất khó kiểm tra kiểm soát hết nhưng tập chung một chỗ nếu có lợi ích nhóm chúng ta dễ phát hiện xử lý.

Thứ ba mục đích chủ yếu trong giai đoạn hiện nay là thực hiện cổ phần hóa để giảm vốn nhà nước ở doanh nghiệp. Khi đưa về quản lý tại “siêu ủy ban” sẽ giúp đẩy nhanh quá trình cổ phần hóa doanh nghiệp.

“Câu chuyện thành lập ủy ban để quản lý vốn nhà nước tại doanh nghiệp đã được bàn đi bàn lại nhiều năm nay. Giờ đến lúc chúng ta phải làm không nên tâm lý e ngại lo lắng kéo dài thời gian nữa”, TS Lưu Bích Hồ cho biết.

Khi thành lập “siêu ủy ban” nhiều ý kiến băn khoăn, lo ngại tăng thêm biên chế, tăng gánh nặng tiền lương lên ngân sách. Theo TS Lưu Bích Hồ lo lắng này là dễ hiểu vì chi thường xuyên chúng ta hiện nay đang quá lớn chiếm khoảng 65% ngân sách.

“Do đó mô hình “siêu ủy ban” phải làm sao tinh gọn bộ máy, thực hiện đúng chức năng nhiệm vụ và quản lý được vốn và tài sản để phát triển kinh doanh hợp lý. “Siêu ủy ban” phải phát triển theo đúng yêu cầu mục tiêu Chính phủ giao cho. Đặc biệt mô hình này quản lý kinh doanh, quản lý vốn chứ không phải quản lý nhà nước”, TS Lưu Bích Hồ nói.

Theo TS Hồ “siêu ủy ban” chỉ nên là cái mũ dưới nó phải có một số đơn vị trực tiếp quản lý các doanh nghiệp và phải phân chia ra từng lĩnh vực khác nhau để quản lý.  Nói cách khác có thể tổ chức “siêu ủy ban” thành một dạng như tmô hình tổng công ty mới quản lý được vốn, quản lý được doanh nghiệp.

“Nhân sự quan trọng nhất là phải có người đứng đầu có trình độ có kỹ năng tốt về kinh tế, am hiểu kinh doanh. Đặc biệt có phẩm chất tốt. Theo tôi giai đoạn đầu Chính phủ nên đặt một đồng chí Phó Thủ tướng làm chủ tịch “siêu ủy ban” đứng ra trực tiếp chỉ đạo, quản lý”, TS Hồ cho biết thêm.

Cũng theo ông Lưu Bích Hồ để “siêu ủy ban” hoạt động tốt phải cần cố gắng áp dụng công nghệ hiện đại, giao xử lý trách nhiệm cá nhân nếu có sai phạm.