Tăng giá điện vì giá than: Cùng một loại than xuất ra nước ngoài sau đó nhập về với giá đắt hơn

Những ngày qua ngành than được nhắc đến nhiều hơn sau khi Bộ Công Thương quyết định tăng giá điện bán lẻ thêm 8,36% khiến giá bán điện bình quân tăng lên 1.864,44 đồng/kWh (chưa bao gồm thuế VAT). Sự quan tâm của dư luận không chỉ ở việc tăng giá điện mà nguyên nhân tăng giá, con số 8,36% và đặc biệt là câu hỏi: Vì sao chúng ta xuất khẩu than nhưng điện than gặp khó khi khan hiếm than và giá than tăng?

Theo dự kiến năm 2019 nhiệt điện than sẽ chiếm tới 48% lượng điện của cả nước, trong bối cảnh giá điện phụ thuộc vào giá than rõ ràng người dan có lý do để lo lắng.

Trao đổi với phóng viên, chuyên gia kinh tế - TS Nguyễn Minh Phong cho biết, xung quanh việc tăng giá điện vừa qua có một số luồng thông tin cũng như một số phân tích khá ngược chiều nhau.

Thứ nhất, việc tăng giá điện có một phần do tăng giá than, điều đó đúng, nguyên nhân do nhà nước điều chỉnh giá than tăng lên để đảm bảo tính thị trường cũng như chi phí. Giá điện với tư cách điện than chiếm 40% nên khi giá than tăng giá điện phải tăng lên một chút.

“Rất tiếc cơ cấu này không được nhận diện rõ trong tác động lên giá điện, giá than chỉ là một nguyên nhân chứ không cụ thể chi tiết lắm” - TS. Nguyễn Minh Phong cho biết.

Thứ hai, nhiệt điện có cả xuất khẩu và nhập khẩu cùng một lúc. “Theo thông tin ngành than xuất khẩu than chất lượng tốt còn nhập khẩu than chất lượng kém để đốt than làm nhiệt điện. Nghe có vẻ có lý nhưng dường như nó có sự biệt lập giữa đơn vị than và đơn vị điện cũng như giữa các đơn vị điện với nhau. Cho nên ông xuất cứ xuất, ông nhập cứ nhập nên có khi tạo tình huống: Cùng một loại than xuất ra nước ngoài sau đó nhập về chính nó với giá đắt hơn thông qua một lợi ích nhóm nào đấy, đây là một trong tồn tại bức xúc cần phải được làm rõ, giải thích xem có đúng như vậy hay không” - TS. Phong nói

Thứ ba, giá điện vừa qua tăng rất mạnh, có thể nói một phần giá tăng đó có thể do lot bi chính sách. Trong giải thích tăng giá điện ngành điện nói xin ý kiến chuyên gia và hội người tiêu dùng.

“Tuy nhiên mình cũng là người dự trong đó nhưng mình thấy rằng nó không đúng, các chuyên gia, đại diện hội người tiêu dùng không ủng hộ mức tăng cao như thế, họ đồng tình có thể phải tăng nhưng tăng mức phù hợp chứ không phải 8,36%.

Rất nhiều ý kiến cho rằng chỉ tăng bằng 1 nửa số EVN đề nghị tức từ 4-5% trở lại. Nhưng trong lúc trả lời phỏng vấn báo chí, ngành điện mượn lời chuyên gia nói rằng các chuyên gia ủng hộ, rõ ràng không đúng với sự thật” - TS. Phong nói

Thứ tư, lộ trình điện thị trường chưa thật rõ, trong bối cảnh nhu cầu điện tăng rất cao nhưng thực tế cổ phần hóa rất kém, khâu mua điện của người đầu tư phát điện lại không tốt khiến cho họ không bán được điện lâu dài, thậm chí thiếu cả đường dây kết nối, nghe rất vô lý.