Thiên thạch là gì và giá trị của thiên thạch

Thiên thạch là gì và giá trị của thiên thạch vẫn luôn là sự tò mò của nhiều người, thậm chí là ám ảnh, nhất là những người không phải trong giới khoa học về tác dụng “vàng” hay sự thần kỳ của thứ được gọi là “đá trời” này.

Thiên thạch Willamette Meteorite là thiên thạch to nhất được tìm thấy ở Mỹ

Thiên thạch là gì và giá trị của thiên thạch

Thiên thạch hay nôm na là “đá trời” có tên tiếng Anh là “meteorite” được hiểu là một vật thể tự nhiên từ ngoài không gian và tác động đến bề mặt Trái Đất. Khi thiên thạch từ trong không gian vào đến bầu khí quyển của Trái Đất thì áp suất nén làm thiên thạch nóng lên và phát ra ánh sáng và xuất hiện cái đuôi thiên thạch hướng từ phía Trái Đất đi ra. Khi thiên thạch di chuyển với vận tốc nhanh va vào bề mặt của một hành tinh hay tiểu hành tinh thì nó để lại trên bề mặt của hành tinh đó những mảnh vỡ hay những dấu vết về sự va chạm.

Ngày nay, vẫn có giả thuyết cho rằng nguyên nhân khiến cho loài khủng long biến mất là do một thiên thạch lớn rơi xuống Trái Đất hàng chục triệu năm trước và đâm vào Trung Mỹ. Vụ va chạm này làm tung lên lớp bụi che lấp ánh sáng Mặt trời trong nhiều năm, giết chết các loài thực vật - thức ăn của loài khủng long.

Ngoài ra có một cách hiểu khác về thiên thạch là các mảnh vật chất (trong đó thường có các chất rắn) đến từ vùng không gian bên ngoài vào khí quyển, rơi xuống bề mặt Trái Đất hay bề mặt các thiên thể khác (như Mặt Trăng, Sao Hỏa,...).

Khi đã bay qua khí quyển và rơi xuống bề mặt thiên thể, phần còn lại của thiên thạch là vẫn thạch (meteoroid).

Thiên thạch là gì và giá trị của thiên thạch

Những thiên thạch được đặt tên theo nơi mà được tìm thấy chúng, thường là một thành phố hay thị trấn hoặc gần một nơi nào đấy xét về mặt địa lý.

Còn trong trường hợp tìm thấy nhiều thiên thạch ở cùng một nơi thì thêm vào những ký tự hoặc chữ số vào sau tên gọi (ví dụ như, Allan Hills 84001 hay Dimmitt (b)). Một số thiên thạch được đặt một biệt hiệu hoàn toàn khác: thiên thạch Sylacauga ở trong thành phố Talladega County, Alabama, Hoa Kỳ đôi khi còn được gọi thiên thạch Hodges sau Ann Hodges. Tuy nhiên, những cái tên biệt hiệu này thường được các nhà khoa học, thiên văn học nghiên cứu và đặt tên.

Thiên thạch là gì và giá trị của thiên thạch

Thiên thạch có liên quan đến một loạt khái niệm như tiểu hành tinh, sao chổi, sao băng, rác vũ trụ, bụi vũ trụ.

Tiểu hành tinh (hành tinh nhỏ) là một nhóm các thiên thể nhỏ trôi nổi trong hệ mặt trời trên quỹ đạo quanh Mặt trời (tiếng Anh: Asteroid). Giữa Hoả tinh và Mộc tinh là một dải được gọi là Vành đai tiểu hành tinh. Hầu hết tất cả các tiểu hành tinh ở đây được xem như là thiên thạch với đủ kích cỡ, từ kích thước một hòn đá nhỏ tới một quả bóng và có khi tới hơn 1.000 km đường kính. Khi được phát hiện, tiểu hành tinh sẽ được đánh số. Chỉ khi nào các nhà thiên văn học biết được quỹ đạo của nó thì mới được đặt tên. Ceres là tiểu hành tinh đầu tiên được phát hiện, được tìm ra năm 1801.

Tập hợp các tiểu hành tinh tạo thành vành đai các tiểu hành tinh. Vành đai chính có hàng nghìn các tiểu hành tinh lớn hơn 1 km, và hàng triệu các vật thể bé như bụi. Dù có số lượng lớn như vậy, tổng khối lượng của cả vành đai chính nhỏ hơn khối lượng Trái Đất 1000 lần. Các tiểu hành tinh với đường kính nhỏ hơn 500 m được gọi là thiên thạch. Các thiên thạch và bụi có thể va quệt vào khí quyển Trái Đất và tạo ra các "cơn mưa" sao băng.

Không phải tất cả các vật thể bốc cháy trong khí quyển Trái Đất, hay đâm xuống mặt đất, đều là những thiên thạch. Trong suất hàng chục năm qua, nhiều nước trên thế giới đã đưa vệ tinh và tàu vũ trụ lên không gian. Đang trôi vật vờ trên đó là những bộ phận của các vệ tinh đã cũ, tên lửa và thậm chí cả một trạm vũ trụ hay chất thải của các nhà du hành vũ trụ. Đôi khi chúng rơi vào khí quyển Trái Đất và bốc cháy, làm nhiều người tưởng lầm là sao băng.

Thiên thạch là gì và giá trị của thiên thạch

Đá trời có giá trị thực sự khó đoán, ngoài giá trị nghiên cứu khoa học mà ai cũng biết, như với các nhà khoa học, thiên thạch là những chứng cứ quan trọng, cung cấp những dữ liệu để nghiên cứu nguồn gốc hình thành hệ mặt trời, hoặc tìm kiếm những dấu hiệu của nước hoặc các điều kiện lý hóa của một hành tinh nếu thiên thạch có nguồn gốc từ hành tinh đó. Đá trời có tác dụng gì đến nay cũng chưa ai rõ, nhưng chỉ biết nó được tìm kiếm rất gắt gao, còn hơn là các trang sức vàng, bạc, giá ngang với kim cương.

Gần đây nhất, ngày 15/2/2013, một thiên thạch nặng hơn 10.000 tấn với đường kính 16,7m đã bốc cháy và phát nổ ngay trên bầu trời Chelyabinsk, vùng Ural (Liên bang Nga) với tốc độ hơn 30km/s nên khi bay qua tầng khí quyển, sức công phá của vụ nổ thiên thạch tương đương 20 lần quả bom nguyên tử đã rơi xuống Hiroshima hồi năm 1945. Dư chấn của vụ va chạm đã khiến 1.500 người bị thương, một nhà máy bị và nhiều căn nhà bị chôn vùi trong đống đổ nát, gây ra đám mưa thiên thạch trên bầu trời các tỉnh Chelyabin, Tyumen, Kyrgan và Sverdlovsk, cũng như nhiều địa phương ven dãy núi Urals.

Tuy nhiên vụ nổ thiên thạch đã giúp một số người trở nên giàu có thông qua việc vận chuyển bất hợp pháp những mảnh thiên thạch tại Chelyabinsk ra khỏi nước Nga. Đây là những mảnh thiên thạch duy nhất trong sự kiện tại Nga đang được bán đấu giá ở Anh. Thiên thạch Chelyabinsk được bán tại cuộc đấu giá ngày 20/8/2013 có trọng lượng 27,1g và được định giá khoảng 400 đến 600 bảng Anh (tương đương 13,2 đến 19,8 triệu đồng).

Các nhà khoa học Nga đã tìm thấy được mảnh thiên thạch lớn nhất đến thời điểm này trong vụ rơi thiên thạch tại Ural ngày 15/2/2013.

Các nhà khoa học Nga hôm 16/10 trục vớt một mảnh thiên thạch khổng lồ từ đáy hồ Chebarkul, ở ngoại ô thành phố Chelyabinks rơi xuống trái đất hồi tháng 2.

Thiên thạch là gì và giá trị của thiên thạch

Cũng chính vì giá trị “trời ơi” tự vẽ của nhiều người về thiên thạch như cho là vật phong thủy trong nhà nhằm giúp gia chủ có năng lượng siêu nhiên, bảo vệ sức khoẻ, tinh thần và đặc biệt để chữa bách bệnh, mà đã có rất nhiều vụ lừa đảo chiếm đoạt tài sản xảy ra.

Tại Việt Nam, tháng 8/2015, một nhóm người thuê khách sạn chờ người đến mua viên "đá thiên thạch" có thể làm tan chảy sắt với giá 1,7 triệu USD thì bị cảnh sát ập vào bắt giữ. Ngày 13/8, Công an quận Cái Răng (TP Cần Thơ) đã bàn giao 4 nghi phạm rao bán "đá thiên thạch" cho Công an tỉnh Cà Mau điều tra về hành vi Lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Theo cơ quan công an, khi kiểm tra nhà nghỉ ở khu vực Võ Tánh (phường Lê Bình, quận Cái Răng), nhà chức trách phát hiện Nguyễn Văn Hiển (70 tuổi), Hồ Văn Xem (51 tuổi), Hồ Quốc Thanh (31 tuổi) và Nguyễn Văn Nhận (51 tuổi) cùng viên đá màu đen được gói trong tấm vải. Qua làm việc, những người này khai đây là "đá thiên thạch" làm tan chảy sắt, có giá 1,7 triệu USD. Họ đã rao bán và chiếm đoạt tiền cọc 100 triệu đồng của chủ tiệm vàng tại TP HCM và một giám đốc doanh nghiệp ở Cà Mau. Khi đến Cần Thơ, thuê khách sạn chờ khách hàng đến giao dịch, 4 người đàn ông bị lực lượng công an phát hiện, tạm giữ cùng với tang vật.

Ngoài giá trị khoa học, thiên thạch không có tác dụng chữa bệnh hay phong thủy

Thiên thạch là gì và giá trị của thiên thạch

Ngày 08/12/2014, Thiếu thướng Nguyễn Phi Hùng, Phó Tổng cục trưởng Tổng Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm (PCTP), Bộ Công an đã tổ chức buổi họp báo thông tin ban đầu về quá trình bắt giữ, điều tra “siêu lừa” thiên thạch Lê Văn Huy (48 tuổi, quê Quảng Nam). Đây là chiến công của lực lượng Tổng cục Cảnh sát PCTP, các cục nghiệp vụ thuộc Bộ Công an và Công an nhiều tỉnh thành: TP. HCM, Cần Thơ, An Giang, Tây Ninh… trong việc phối hợp điều tra lần ra dấu vết của ông trùm này.

Thiếu thướng Hùng, cho biết, từ năm 1998 đến nay, tại nhiều tỉnh thành trong cả nước như TP.HCM, Cần Thơ, Tây Ninh, Ninh Thuận, Lâm Đồng… đã xảy ra hàng chục vừa lừa đảo mua thiên thạch chiếm đoạt hàng trăm tỷ đồng. Đặc biệt, tại TP. HCM các vụ lừa đảo mua bán mua bán đồng đen (tức thiên thạch) với thủ đoạn tinh vi, xảo quyệt khiến nhiều nạn nhân hám lợi nhuận và mắc bẫy kẻ bất lương với số tiền hơn 42 tỷ đồng. Còn tại An Giang, các siêu lừa mua bán thiên thạch táo tợn hơn khi dàn cảnh cướp 500 triệu đồng của nạn nhân…

Trong phiên xử sơ thẩm mới đây (28/8/2015), TAND tỉnh Ninh Thuận đã tuyên phạt bị cáo Lê Văn Huy (49 tuổi, trú ở tỉnh Bình Thuận) 16 năm tù về tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Cùng tội danh này, các bị cáo Vi Xuân Uyên (69 tuổi, ở TP HCM), Sơn Vũ (37 tuổi, trú ở Lâm Đồng) cùng bị xử phạt 14 năm; Hoàng Ngọc Tý (30 tuổi, trú ở Ninh Thuận), K'Thông (28 tuổi), Hà Khoa (42 tuổi, trú ở Lâm Đồng) cùng bị xử phạt 13 năm tù; Nguyễn Văn Dũng (43 tuổi, trú ở Ninh Thuận) 12 năm tù. Theo hồ sơ vụ án, khi biết ông Nguyễn Văn Lành, một người chuyên nghề kinh doanh vàng bạc, đá quý ở TP HCM có nhu cầu mua thiên thạch, năm 2012, Lê Văn Huy dàn dựng “màn kịch” bán thiên thạch giả để lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Tại cơ quan công an, Huy khai nhận, đã gây ra 22 vụ án lừa đảo mua bán thiên thạch chiếm đoạt hơn 100 tỷ đồng. Huy được mệnh danh là “siêu lừa thiên thạch”.

Thiên thạch là gì và giá trị của thiên thạch – trích lời một số chuyên gia về giá trị của “đá trời”

Tiến sỹ vật lý Nguyễn Văn Khải nhận định: “Thiên thạch là đá trời- những vật thể từ vũ trụ rơi vào trái đất. Vì thế, giá trị của thiên thạch tuỳ thuộc vào người mua. Chỉ vì tin theo phong thuỷ, họ thích mua thì họ sẵn sàng trả giá cao mà không cần kiểm định xem thiên thạch đó là giả hay thật. Trước đây, người dân rộ lên mua vòng đeo cổ bằng niken giá 400 USD mà không biết rõ công dụng. Chính vì thế, nói thiên thạch đắt hay không là tuỳ theo người mua, giả sử như người nông dân nếu có thiên thạch nào đó rơi vào ruộng họ thì họ cũng vứt đi”.

Một cán bộ viện Đá quý-vàng và trang sức Việt Nam nhận định: “Nhiều người đang nhầm lẫn thiên thạch và đá tectit, nên có người bỏ ra khoản tiền lớn nghĩ rằng đó là thiên thạch, thực chất lại là đá tectit - loại đá thông thường xuất hiện nhiều ở nước ta. Vì vậy, những người mê phong thuỷ thường bị mắc bẫy những kẻ lừa đảo”.

Ông Đặng Vũ Tuấn Sơn, chủ tịch hội Thiên văn trẻ Việt Nam: “Lấy đâu ra mà lắm thiên thạch thế. Thông thường khi một thiên thạch va vào khí quyển, rơi đến mặt đất mà nó còn to đến mức nặng vài kg thì chắc chắn va chạm xảy ra rất là mạnh. Thậm chí có thể gây những vụ nổ lớn nên không thể có chuyện tự nhiên mà chúng ta tìm được những vật như thế. Chắc chắn nếu có thì những việc đó rất là hãn hữu và khó tin".

Theo khuyến cáo của các chuyên gia thiên văn, thiên thạch không có giá trị chữa bệnh. Ông Nguyễn Đức Phường, hội Thiên văn - vũ trụ Việt Nam cho hay, thiên thạch gồm thiên thạch sắt, thiên thạch đá sắt... Thiên thạch đá, thành phần chủ yếu là silicate; thiên thạch sắt cấu tạo chủ yếu là sắt (trên 70%), niken dưới 30%; thiên thạch đá sắt có thành phần phân bố tương đồng silicate và sắt. Ngoài các nguyên tố trên, thành phần thiên thạch có cả các nguyên tố khác như cacbon, oxy. Với những thành phần đó, ông Phường khẳng định: “Thiên thạch không hề có tác dụng chữa bệnh. Thậm chí, nếu người mua chẳng may mua phải thiên thạch chứa các nguyên tố phóng xạ sẽ tiềm ẩn nguy cơ có hại cho sức khỏe con người".

TS Lê Huy Minh, Viện Vật lý Địa cầu cho biết, hiện ở Việt Nam thì chưa có đơn vị nào được trang bị kính thiên văn cỡ lớn để quan sát được thiên thạch rơi.