Thương hiệu Việt: Từ giá trị bản địa đến khát vọng vươn xa

Thương hiệu không chỉ là một cái tên

Tham dự chương trình có GS.TS Thái Hoàng, Phó Chủ tịch Hội Khoa học các sản phẩm thiên nhiên Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng khoa học; TS. Trần Hồng Hà, Phó Chủ tịch kiêm Trưởng Ban Tổ chức Hội; ông Nguyễn Xuân Hoàng, Phó Chủ tịch Hội; Luật sư Phạm Lộc Ninh, Phó Chủ tịch Hội.

Chương trình còn có ông Nguyễn Đăng Sinh, Chủ tịch Hiệp hội Chống hàng giả và Bảo vệ thương hiệu Việt Nam (VATAP); bà Trần Hương Giang, Tổng Thư ký VATAP; TS. Lê Văn Giang, Chủ tịch Hội Khoa học và Kỹ thuật an toàn thực phẩm Việt Nam; ông Nguyễn Văn Khải, Phó Giám đốc Trung tâm Truyền thông Khoa học và Công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ; PGS.TS Nguyễn Thị Bích Loan, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Thương mại; Nhà báo Hoàng Vững, Tổng Biên tập Tạp chí Tiếp thị và Gia đình.

Về phía đơn vị tổ chức có Nhà báo Nguyễn Viết Hưng, Tổng Biên tập Tạp chí Thương hiệu và Sản phẩm, Trưởng Ban Tổ chức, cùng đông đảo cán bộ, phóng viên, nhân viên đã và đang công tác tại Tạp chí.

Phát biểu khai mạc, Nhà báo Nguyễn Viết Hưng cho rằng trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, thương hiệu không còn đơn thuần là một cái tên hay nhãn hiệu trên bao bì sản phẩm. Thương hiệu đã trở thành tài sản chiến lược cốt lõi, là “giấy thông hành” để doanh nghiệp vươn ra thị trường quốc tế, đồng thời là một trong những thước đo phản ánh năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Theo ông Nguyễn Viết Hưng, câu chuyện phát triển thương hiệu Việt hiện nay gắn với tinh thần của Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng và các Nghị quyết 57, 68, 79 của Bộ Chính trị về khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển kinh tế.

Nhìn lại 21 năm kể từ ngày xuất bản số đầu tiên, ông Nguyễn Viết Hưng nhấn mạnh Tạp chí Thương hiệu và Sản phẩm luôn nỗ lực hoàn thành vai trò là cơ quan ngôn luận của Hội Khoa học các sản phẩm thiên nhiên Việt Nam. Sự kiện lần này vì thế vừa là dịp nhìn lại chặng đường đã qua, tri ân những người đồng hành, vừa là điểm khởi đầu cho những mục tiêu mới.

Đặc biệt, từ câu chuyện của Tạp chí, một vấn đề lớn được đặt ra: Làm thế nào để những giá trị Việt không chỉ được tạo dựng mà còn được nâng tầm, bảo vệ và đưa đi xa hơn trên thị trường quốc tế?

“Kiềng ba chân” để thương hiệu Việt phát triển bền vững

Một trong những nội dung trọng tâm của diễn đàn là tìm kiếm những yếu tố nền tảng giúp thương hiệu Việt có thể phát triển bền vững. Từ các tham luận, một cách tiếp cận đáng chú ý được đưa ra là mô hình “kiềng ba chân”: Nhà nước kiến tạo – khoa học tiên phong – doanh nghiệp dẫn dắt.

Phát biểu đề dẫn, TS. Trần Hồng Hà, Phó Chủ tịch kiêm Trưởng Ban Tổ chức Hội Khoa học các sản phẩm thiên nhiên Việt Nam, cho rằng Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên sinh học phong phú và nhiều lợi thế tự nhiên. Tuy nhiên, để biến những lợi thế đó thành những thương hiệu có giá trị cao, cần sự kết nối đồng bộ giữa thể chế, khoa học công nghệ và năng lực doanh nghiệp.

Theo đó, Nhà nước cần đóng vai trò kiến tạo thông qua việc xây dựng thể chế và hành lang pháp lý minh bạch, tạo không gian thuận lợi cho các thành phần kinh tế đổi mới, đầu tư; đồng thời hỗ trợ xúc tiến thương mại và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp.

Trụ cột thứ hai là khoa học tiên phong. Khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo phải trở thành bệ phóng, giúp định hình chất lượng và tạo ra sự khác biệt cho sản phẩm Việt.

Trong khi đó, doanh nghiệp cần giữ vai trò dẫn dắt, mạnh dạn đi vào những lĩnh vực khó, tạo động lực cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ cùng phát triển, đồng thời tiên phong đầu tư vào sản xuất xanh và các mô hình kinh doanh bền vững.

Từ góc độ khoa học công nghệ, ông Nguyễn Xuân Hoàng, Phó Chủ tịch Hội Khoa học các sản phẩm thiên nhiên Việt Nam, khẳng định khoa học công nghệ phải trở thành một động lực thực sự để Việt Nam thoát khỏi bẫy thu nhập trung bình.

Ông đưa ra mô hình “3 chữ C” để hình thành một thương hiệu đích thực, gồm Chất lượng – Công nghệ – Câu chuyện sản phẩm.

Chất lượng phải vượt qua kỳ vọng của người tiêu dùng. Công nghệ phải tạo ra sự khác biệt, trong đó có thể kể đến công nghệ sinh học, công nghệ lượng tử hay trí tuệ nhân tạo. Ông dẫn những ví dụ như ứng dụng công nghệ trong nuôi tôm không sử dụng kháng sinh, trồng rau bằng công nghệ hỗ trợ diệt sâu bằng từ trường hay ứng dụng công nghệ trong quy trình ủ nước mắm nhằm triệt tiêu Histamine.

Bên cạnh chất lượng và công nghệ, một sản phẩm muốn được nhớ đến còn cần một câu chuyện. Đó là câu chuyện gắn với văn hóa, lịch sử, vùng đất và con người – những yếu tố tạo nên bản sắc mà công nghệ đơn thuần không thể thay thế.

Thoát khỏi hình ảnh “công xưởng gia công”

Một vấn đề khác được các diễn giả đặc biệt quan tâm là làm thế nào để hàng hóa Việt Nam không chỉ được biết đến như những sản phẩm gia công mà thực sự tạo dựng được thương hiệu riêng trên thị trường quốc tế.

PGS.TS Nguyễn Thị Bích Loan, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Thương mại, cho rằng Việt Nam là một quốc gia xuất khẩu lớn nhưng trên thị trường thế giới vẫn tồn tại hình ảnh Việt Nam như một “công xưởng gia công” với lợi thế về giá rẻ. Để thay đổi vị thế đó, bà đề xuất hai “vũ khí” chiến lược.

Thứ nhất là “vũ khí mềm” bản sắc văn hóa. Bản sắc có thể trở thành điểm nhận diện giúp khách hàng quốc tế nhớ đến sản phẩm Việt. Bà dẫn ví dụ về cách một số thương hiệu khai thác hình ảnh nón lá, áo dài trong thiết kế bao bì cà phê; đồng thời liên hệ với cách Hàn Quốc sử dụng K-pop, phim ảnh và các sản phẩm văn hóa để tạo hiệu ứng lan tỏa cho thương hiệu quốc gia.

Thứ hai là “vũ khí cứng” các tiêu chuẩn xanh ESG. Theo bà, ESG ngày càng giống như một “tấm hộ chiếu” để doanh nghiệp bước vào thị trường toàn cầu. Người tiêu dùng có xu hướng quan tâm nhiều hơn đến trách nhiệm môi trường và xã hội của doanh nghiệp. Vì vậy, đầu tư vào kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải và giảm dấu chân carbon cần được nhìn nhận như một khoản đầu tư chiến lược thay vì chỉ là chi phí.

Xây dựng thương hiệu phải đi cùng bảo vệ thương hiệu

Nếu xây dựng thương hiệu là một hành trình dài thì bảo vệ thương hiệu cũng là nhiệm vụ không thể tách rời.

Ông Nguyễn Đăng Sinh, Chủ tịch Hiệp hội Chống hàng giả và Bảo vệ thương hiệu Việt Nam, cảnh báo về tình trạng hàng giả, hàng nhái, đặc biệt đối với các sản phẩm liên quan trực tiếp đến sức khỏe như sữa và thực phẩm chức năng.

Theo ông, doanh nghiệp không thể chỉ trông chờ vào cơ quan chức năng mà cần chủ động tự bảo vệ thương hiệu ngay từ bên trong. Các giải pháp được nhấn mạnh gồm kiểm soát chặt chẽ chất lượng đầu vào, đăng ký quyền sở hữu trí tuệ và ứng dụng công nghệ số, trong đó có truy xuất nguồn gốc một cách trung thực.

Bà Trần Hương Giang, Tổng Thư ký VATAP, bổ sung rằng doanh nghiệp cần từ bỏ tư duy “hàng tốt xuất khẩu, hàng lỗi bán trong nước”. Cách làm này, nếu tồn tại, có thể gây tổn hại trực tiếp đến uy tín của chính thương hiệu Việt.

Bà cho rằng doanh nghiệp không nên vì lo ngại ảnh hưởng doanh thu mà né tránh việc tố giác hàng giả, hàng nhái. Thay vào đó, cần chủ động phối hợp với cơ quan chức năng và sử dụng những nền tảng hỗ trợ kiểm tra, xác thực như VATAP CheckVN để tăng tính minh bạch.

Truyền thông phải tạo dựng niềm tin

Trong thời đại số, chất lượng sản phẩm vẫn là nền tảng, nhưng chưa đủ để thương hiệu tạo dựng vị thế lâu dài.

Nhà báo Hoàng Vững, Tổng Biên tập Tạp chí Tiếp thị và Gia đình, nhấn mạnh: “Sản phẩm tốt không còn là điều kiện đủ. Sự chú ý có thể mua bằng tiền, nhưng sự tin cậy lâu dài thì không”.

Theo ông, doanh nghiệp cần xây dựng một “hệ sinh thái truyền thông có trách nhiệm”, trong đó báo chí chính thống đóng vai trò bảo chứng uy tín, mạng xã hội giúp kể chuyện nhanh và đội ngũ nhân sự nội bộ trở thành những điểm chạm trực tiếp với khách hàng.

Truyền thông không chỉ nhằm quảng bá sản phẩm mà còn phải trở thành “bộ áo giáp” giúp doanh nghiệp ứng phó với khủng hoảng, tạo kênh phản hồi hai chiều và góp phần làm nên sự khác biệt của thương hiệu.

Tại phiên tọa đàm, ông Nguyễn Văn Khải, Phó Giám đốc Trung tâm Truyền thông Khoa học và Công nghệ, Bộ Khoa học và Công nghệ, cho biết trong năm 2025 và 2026, Bộ đang nỗ lực hoàn thiện hành lang pháp lý cho hệ thống khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo quốc gia.

Theo ông, việc Mỹ đưa Việt Nam vào diện ưu tiên về quyền sở hữu trí tuệ là một cơ hội để nhìn nhận sâu hơn về vấn đề bảo vệ uy tín sản phẩm và thương hiệu Việt.

GS.TS Thái Hoàng cũng lưu ý giới nghiên cứu cần thay đổi tư duy, từ “nghiên cứu những gì mình có” sang “nghiên cứu những gì thị trường cần”. Đối với doanh nghiệp khi vươn ra quốc tế, việc đăng ký độc quyền sáng chế và nhãn hiệu là yêu cầu đặc biệt quan trọng nhằm tránh những tranh chấp có thể xảy ra, trong đó bài học từ ngành nước mắm và gia vị là những kinh nghiệm đáng lưu ý.

Nhà báo Hoàng Vững một lần nữa nhấn mạnh yếu tố chữ tín, đồng thời cho rằng trước khi làm truyền thông, doanh nghiệp phải xác định rõ mình là ai, khách hàng là ai và sản phẩm đang giải quyết vấn đề gì.

Hơn 1.400 tác phẩm và những câu chuyện về thương hiệu Việt

Một điểm nhấn của chương trình là Lễ trao giải Cuộc thi viết “Vì sự phát triển thương hiệu Việt”.

Cuộc thi được Tạp chí Thương hiệu và Sản phẩm phát động ngày 17/4/2026 tại TP Hồ Chí Minh. Sau gần 5 tháng, cuộc thi nhận được hơn 1.400 tác phẩm của các nhà khoa học, nhà báo chuyên nghiệp và không chuyên, cùng đông đảo học sinh, sinh viên trên cả nước.

Cuộc thi thu hút tác giả ở nhiều độ tuổi, từ 16 đến 84 tuổi. Nội dung các tác phẩm trải rộng từ câu chuyện đưa hạt gạo, hạt muối, lá trà cổ thụ Việt Nam ra thế giới đến đổi mới công nghệ xanh, ứng dụng AI và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.

Sau quá trình chấm thi, Ban Tổ chức lựa chọn 30 tác phẩm vào vòng chung khảo và trao 10 giải, gồm 1 Giải Nhất, 2 Giải Nhì, 2 Giải Ba và 5 Giải Khuyến khích.

Giải Nhất thuộc về tác phẩm “Giữ ‘hồn’ trà cổ thụ nơi đại ngàn” của tác giả Lý Thị Thu.

Hai Giải Nhì thuộc về tác phẩm “Viglacera tiên phong phát triển xanh” của nhóm tác giả Vũ Thị Thanh Tâm, Bùi Thị Thanh Nhàn, Nguyễn Thị Vân Anh và “25 năm xây dựng thương hiệu và thực hiện khát vọng đưa bánh kẹo Việt ra thế giới của Richy Group” của tác giả Nguyễn Thị Bạch Dương.

Hai Giải Ba thuộc về “Anh kỹ sư với hành trình nâng tầm nông sản Việt” của tác giả Lê Văn Tâm và “Những mũi kim hình thành giá trị Việt” của tác giả Dương Thu Huyền.

Năm Giải Khuyến khích gồm các tác phẩm: “Từ những cánh đồng trầm lặng đến khát vọng vươn xa của thương hiệu Việt” của Đỗ Văn Bảo; “AQUARELLE DE SAIGON: Khi sắc màu bản địa vươn mình ra thế giới” của Lê Thị Kim Thơ; “Phin ơi! Tự họa một cuộc phiêu lưu di sản” của Nguyễn Đỗ Vĩnh Phong; “Hạt muối Thiềng Liềng đạt sản phẩm OCOP” của Lê Thị Thu Thanh; và “Để hàng Việt trở thành người bạn đồng hành của thế hệ trẻ hôm nay” của Hoàng Ngọc Bảo Trâm.

Ban Tổ chức cũng vinh danh tác giả cao tuổi nhất của cuộc thi là cụ Nguyễn Thị Thu Thủy, 84 tuổi, với tác phẩm “Tự hào thương hiệu ‘Vietnam rice’”.

Từ một cuộc thi đến một hành trình dài

Khép lại chương trình, thông điệp xuyên suốt được các đại biểu nhấn mạnh là thương hiệu Việt muốn đi xa cần được xây dựng trên nền tảng của chất lượng, khoa học công nghệ, bản sắc văn hóa, chữ tín và trách nhiệm.

Từ Nhà nước kiến tạo, giới khoa học tiên phong, doanh nghiệp dẫn dắt đến truyền thông có trách nhiệm, mỗi chủ thể đều có một vai trò trong quá trình hình thành và bảo vệ giá trị thương hiệu.

Cuộc thi “Vì sự phát triển thương hiệu Việt” vì thế không chỉ là hoạt động tôn vinh những tác phẩm báo chí xuất sắc, mà còn góp phần mở ra diễn đàn để những câu chuyện về sản phẩm, doanh nghiệp, khoa học, công nghệ và văn hóa Việt được lan tỏa rộng hơn.

Sau 21 năm phát triển, câu hỏi mà Tạp chí Thương hiệu và Sản phẩm đặt ra tại sự kiện cũng là một vấn đề rộng hơn đối với cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam: Không chỉ làm thế nào để có một sản phẩm tốt, mà làm thế nào để sản phẩm ấy có bản sắc, có công nghệ, có câu chuyện, được bảo vệ bằng pháp luật và được thị trường quốc tế nhận diện bằng chính giá trị Việt Nam.