Thưởng Tết cho giáo viên: Trải qua bao nhiêu cái Tết, bấy nhiêu cái xuân không màu

Từ nhiều năm qua, câu chuyện về thưởng Tết trong ngành giáo dục vẫn là một đề tài muôn thuở nhưng chưa bao giờ hết nóng. Dù những năm gần đây, Tết trong các đơn vị giáo dục đã có gam màu tươi sáng hơn, không thảm hại như trước. Nhưng mỗi vùng miền, mỗi nhà trường, mỗi bậc học lại có mức thưởng khá khác nhau.

Đa số trường chuyên nghiệp, đại học, cao đẳng có nguồn kinh phí lớn, các khoản thu nhiều nên cuối năm cán bộ, giảng viên, nhân viên ở đây được thưởng Tết… cao ngất ngưởng, có trường cả 100 triệu đồng/người. 

Nhưng ở các bậc thấp hơn, đặc biệt là các thầy cô đang cắm bản trên vùng cao, Tết trở thành nỗi ám ảnh khi phải quay cuồng với các khoản chi mà khoản thưởng Tết thì "bèo bọt".

Sau nhiều lần hẹn gặp, mãi đến tối muộn một ngày cuối năm, khi sương trắng lạnh cóng đang phủ kín cánh rừng, trong lớp học, lũ trẻ đã yên giấc, lúc này tôi mới trò chuyện được với thầy Tạ Hải Thuận (SN 1991, giáo viên dạy lớp 2 tại điểm trường Phổ thông dân tộc nội trú, tiểu học Bum Tở, xã Bum Tở, huyện Mường Tè, Lai Châu. Thầy bảo: “Hôm nay tôi có lịch trực tại điểm trường bán trú nên phải cho các em ăn, ngủ xong mới có thể làm việc khác được”.

Thầy Thuận quê ở Thái Bình, nhưng được sinh ra và nuôi lớn tại vùng đất bốn bề là núi và cao nguyên Lai Châu. Ngay từ nhỏ thầy đã rất yêu mảnh đất nơi mình sinh ra, thích nghề giáo và có nguyện vọng gắn bó với nó. Vậy là sau khi tốt nghiệp cao đẳng sư phạm Hải Dương và liên thông Đại học Tây Bắc, thầy trở về làm giáo viên trường bản.

Tuổi trẻ, lại chưa vướng bận gia đình, nên thầy thường xông pha vào những điểm trường ở sâu trong làng bản, đường xá khó khăn, cơ sở vật chất chưa đầy đủ. Mỗi ngày thầy phải trải qua con đường đầy ổ voi dài 20km để đến điểm trường dạy học.

Ngày nắng đã vậy, ngày mưa, con đường sình lầy bùn đất nhầy nhụa cầy lên đến nửa ống chân: “Những lúc này, chiếc xích xe máy của tôi có kéo căng như xích xe tăng thì cũng phải khuất phục trước con đường ám ảnh. Năm năm giảng dạy tại trường này, tôi đã trở thành tay đua xe thứ thiệt khi ngày ngày đánh vật để đến lớp với các em”, vừa cười vui vẻ thầy vừa buông lời hài hước.

Công việc của các thầy cô cắm bản không chỉ dạy kiến thức cho trẻ mà hàng ngày phải thay nhau trực, ăn, ngủ cùng học sinh bán trú.

Khi nhắc đến câu chuyện thưởng Tết, thầy cười bảo: “Chúng tôi làm gì có thưởng Tết mà nhắc làm gì thêm buồn”. Theo lời thầy giáo trẻ kể, nếu người nào phấn đấu thi đua và được đánh giá đạt suất sắc suốt một năm thì sẽ được thưởng khoảng 1 triệu. Nhưng đó không phải là tiền thưởng Tết. Đó là khoản tiền động viên các thầy cô, còn những giáo viên khác, có thể được 100 ngàn đồng đến 200 ngàn đồng.

Theo quy định, ngành giáo dục không có quỹ để chi tiền thưởng tết cho giáo viên. Khoản thưởng hằng năm mà các trường chi cho giáo viên thật ra là khoản kết dư cuối năm.

Tức là ngân sách cho các trường mỗi năm, sau khi chi cho các hoạt động, phong trào, quỹ lương... còn dư thì động viên chút ít cho cán bộ, giáo viên, công nhân viên trong trường. Tùy từng chức vụ, vị trí công việc mà mỗi giáo viên chênh nhau từ 200.000 - 300.000 đồng.

Thầy Thuận nói: “Lương thưởng đối với giáo viên đã có cơ chế, ai cũng mong được nhận lương xứng đáng với công sức mình bỏ ra, nhưng tất cả đã được quy định của toàn ngành giáo dục. Chúng tôi không có thu nhập ngoài, cũng sẽ không có lương tháng thứ 13. Ở đây, có những giáo viên tâm huyết đến độ trích lương của mình  mua kẹo và tổ chức các hoạt động vui chơi để các em thích thú đến trường. Có như vậy, chúng sẽ không bỏ học. Nếu chúng chán học, nghỉ ở nhà thì giáo viên lại phải đến động viên, khích lệ các em rất vất vả".

Vậy mỗi năm Tết đến, các khoản chi tiêu của gia đình, các thầy cô phải cân đối làm sao? Trước câu hỏi, thầy Thuận bình thản trả lời: “Với những thầy cô ở xa, nhà trường sẽ tạo điều kiện cho mọi người ứng trước một tháng lương và trừ vào sau Tết. Tôi dạy học nhưng cũng giống như đi buôn đồng nát vậy. Tiền lương dạy học của tôi chỉ đủ đổ xăng và ăn uống. Ngoài ra tôi phải làm thêm nhiều việc khác nữa nhằm tăng thêm thu nhập. Để giảm bớt chi tiêu dịp Tết, các thầy cô cũng cố gắng nuôi thêm gà, lợn, trồng cây hoa để làm đồ Tết. Gần như đồ chuẩn bị Tết đều là đồ tự tay làm ra chứ ít khi được đi mua sắm.

Nếu ở dưới xuôi, các thầy cô có thể tận dụng thời gian nghỉ hè để dạy thêm, có thể kinh doanh, buôn bán... còn ở đây giáo viên cắm bản không có khái niệm nghỉ hè. Bởi khi kết thúc môn học, giáo viên phải dạy kèm cho học sinh yếu kém khoảng một tháng, sau đó đi tập huấn cho năm học mới, nên chẳng còn thời gian để nghỉ hè. Thời gian ba tháng hè, các thầy cô chắc chỉ được nghỉ khoảng 10 ngày. Nên để làm công việc gì thêm để tăng thu nhập cũng rất khó.

Nói về lòng đam mê với nghề, thầy chia sẻ thẳng thắn: “Dù có như vậy, tôi vẫn yêu nghề, vẫn muốn được gieo chữ trên vùng đất quê hương mình, để các em được mở mang nhận thức, lớn lên không phải khổ như bố mẹ chúng”.

Tết đang đến gần, mùa xuân đang chào đón, trên nhành cây những nụ xanh đang trực chờ bung nở, chia sẻ về những điều còn trăn trở và niềm mong ước sắp tới, giọng trầm, buồn, thầy Thuận bảo: “Ở đây, người dân chủ yếu là người dân tộc La Hủ, họ không biết tiếng kinh và nhận thức rất kém. Nhiều gia đình đi làm thuê chỉ đổi lấy thuốc phiện về hút. Vì vậy, việc họ quan tâm và dạy dỗ các con gần như không có. Chúng tôi không mong mỏi gì nhiều, chỉ mong phụ huynh quan tâm đưa các em đi học đã là món quà Tết lớn lao đối với những người làm thầy như chúng tôi rồi ”.

Không phải 100% giáo viên đều vất vả, phải lo toan cho cuộc sống, ăn bữa nay lo bữa mai. Ở thành phố, nhiều cô giáo có thu nhập cao, là mơ ước của nhiều người, nhờ dạy thêm hoặc được làm việc trong những môi trường sư phạm thuận lợi. Nhiều người trong số họ không quan tâm đến thưởng Tết.

Nhưng bên cạnh đó, cũng có những giáo viên nhiều năm công tác ở vùng cao, thu nhập với một nhà giáo vốn chỉ đủ cho "ăn bữa nay, lo bữa mai", chưa kể lúc ốm đau lại vay chỗ này, trả chỗ khác...

Nên chăng, ngành giáo dục cần dành riêng một quỹ, có chế độ thưởng Tết cho những giáo viên đang ngày đêm vất vả ở những nơi biên giới hải đảo xa xôi, những nơi mà quanh năm chỉ có mây trắng bao phủ. Khoản tiền thưởng này dù là nhỏ nhưng là sự an ủi vô cùng lớn với những thầy cô đang vất vả ngày đêm đưa con chữ tới nơi “đèo heo hút gió”.

Xưa nay, nghề giáo là nghề cao quý, là nghề trồng người… để những người làm nhiệm vụ trồng người thêm yêu nghề, mến trẻ thì cũng cần sự quan tâm sâu sát từ phía xã hội, các cơ quan quản lý. Đất nước còn nghèo nhưng không có nghĩa chúng ta có thể quên những người đang phải hy sinh tuổi trẻ, hạnh phúc của mình vì sự nghiệp chung của đất nước.