Trạm thu phí hay trạm thu giá thì tiền vẫn từ túi người dân

Bên hành lang Quốc hội ngày 22/5, Bộ trưởng Giao thông Vận tải Nguyễn Văn Thể đề cập việc đổi tên trạm thu phí BOT thành "trạm thu giá". Ông lý giải, BOT là một sản phẩm của doanh nghiệp nên họ tự định giá; còn phí thì mang tính chất Nhà nước. Theo Bộ trưởng Giao thông, việc chuyển đổi này dựa trên quy định của Chính phủ.

Bình luận về đề xuất của người đứng đầu ngành giao thông vận tải ông Bùi Danh Liên, nguyên Chủ tịch Hiệp hội Vận tải ôtô Hà Nội cho rằng, tên gọi trạm thu phí hay trạm thu giá không thay đổi bản chất người dân đi trên đường BOT bao nhiêu phải trả tiền. Bức xúc người dân hiện nay không phải tên gọi thu phí hay thu giá.

Theo ông Bùi Danh Liên liên quan đến dự án đường BOT có 3 vấn đề khiến người dân bức xúc: Thứ nhất, mức thu phí cao, mức thu phí ở dự án BOT nâng cấp sửa chữa bằng với mức phí tuyến đường xây mới như vậy không công bằng.

Thứ hai, trạm thu phí dày đặc, theo thống kê của Bộ Giao thông Vận tải, trong 88 trạm thu phí đang tồn tại, vẫn có đến 33 trạm không đảm bảo yêu cầu khoảng cách tối thiểu 70km, trong đó có 10 trạm có khoảng cách 60-70km, 20 trạm có khoảng cách dưới 60km và 3 trạm nằm ngoài phạm vi dự án BOT.

Thứ ba, thiếu minh bạch trong tính toán mức thu phí. Hiểu đơn giản phí BOT thu người dân để trả cho khoản vốn doanh nghiệp bỏ ra đầu tư xây dựng tuyến đường. Tuy nhiên tuyến đường đó xây dựng với số vốn bao nhiêu? Suất đầu tư như thế nào, có bị đội giá hay không?.

Mặc dù tên gọi không thay đổi bản chất nhưng ông Bùi Danh Liên ủng hộ việc thay đổi tên gọi trạm thu phí thành trạm thu giá nếu việc thanh toán chi phí sử dụng BOT theo luật giá.

Phân tích cụ thể ông Liên cho biết, nếu trạm BOT là trạm thu giá có nghĩa doanh nghiệp đầu tư BOT giao thông đang bán dịch vụ cho doanh nghiệp vận tải. Theo quy định luật giá người bán hàng phải xuất hóa đơn cho người mua.

Như vậy nếu trước đây trạm thu phí phương tiện vận tải đi qua chỉ có vé thu phí thì nay còn được cấp hóa đơn. Với cá nhân không quan trọng nhưng với doanh nghiệp vận tải cực kỳ quan trọng bởi hóa đơn đó doanh nghiệp sẽ được hoàn thuế giá trị gia tăng.

Theo ông Nguyễn Tiến Thỏa, nguyên Cục trưởng Cục Quản lý Giá, Bộ Tài chính cho biết, trước đây khoản phí BOT được điều chỉnh bởi Luật Phí nhưng khi Luật Phí và Lệ phí ban hành năm 2015, có quy định chuyển phí sang Luật Giá.

Với sự điều chỉnh đó, khoản thu sử dụng dịch vụ đường bộ được chuyển từ chế độ thu phí sang thu giá. Thẩm quyền quyết định giá tối đa với cao tốc là Bộ Giao thông Vận tải; đường bộ là trung ương hoặc địa phương, tùy theo phạm vi quản lý. 

Theo ông Thỏa, hiện nay có nhiều loại phí nhưng được chia thành 3 nhóm chính. Thứ nhất là khoản nhà nước thu không căn cứ vào chi phí chỉ có cơ quan công quyền mới triển khai (như hộ tịch, chứng minh thư…) và không được xã hội hóa.

Thứ hai là loại phí có thể xã hội hóa, có tính một phần chi phí. Và thứ ba là loại phí dịch vụ công được tính toàn bộ chi phí để bù đắp cho đơn vị cung cấp.

Trong khi đó, Giá được tính toán bảo đảm bù đắp chi phí và có lợi nhuận hợp lý cho nhà đầu tư, phù hợp với chính sách phát triển kinh tế trong từng thời kỳ. Như vậy, bản chất của phí là dịch vụ công, mang tính phục vụ, trong khi giá mang tính thị trường, có cân đối lợi nhuận của nhà đầu tư.