Vỡ đập thủy điện ở Lào: Ba bài học lớn cho Việt Nam

Liên quan đến vụ vỡ đập thủy điện ở Lào, ngày 25/7, chúng tôi đã có trao đổi với TS Đào Trọng Tứ, chuyên gia Mạng lưới sông ngòi Việt Nam.

Theo TS Đào Trọng Tứ qua sự cố vỡ đạp thủy điện tại Lào đặt ra cho Việt Nam ba bài học lớn:

Thứ nhất, hầu hết các đập thủy điện chứa nước tại Việt Nam đã được xây dựng. Vì thế chúng ta không bàn đến câu chuyện thiết kế đập có phù hợp hay không. Ở đây cần rà soát lại quy trình chuẩn bị trước mùa lũ, trong mùa lũ và sau mùa lũ.

“Chúng ta có quy trình kiểm tra trước mùa lũ, trong mùa lũ và sau mùa lũ trong và sau mùa lũ. Với sự cố vỡ đập thủy điện tại Lào đặt ra chúng ta phải cảnh giác khi nước lũ tăng lên. Đặt ra vấn đề thực hiện nghiêm túc, đúng quy trình để phòng tránh thiên tai”, TS Đào Trọng Tứ cho biết.

Thứ hai, sau khi xảy ra sự cố vỡ đập đặt ra cho chúng ta phải có kịch bản vỡ đập. Vì dưới đập là người dân là công trình xã hội. Câu chuyện phải có kịch bản vỡ đập để khi xảy ra sự cố phải phòng tránh.

“Trong kịch bản vỡ đập phải khoanh vùng khi đập vỡ sẽ ngập đến đâu, khi vỡ đập dân sơ tán đi đâu, chạy chỗ nào, hiện nay những chuyện đó chưa làm được”, TS. Đào Trọng Tứ cho biết.

Thứ ba, hiện nay các hồ thủy điện chưa có dung tích phòng lũ.

Mỗi hồ chứa có hai dung tích phòng lũ, một là dung tích phòng lũ cho công trình đó và dung tích phòng lũ hạ du. Cụ thể, công trình hồ thủy điện phải thiết kế dung tích phòng lũ cho công trình dựa vào đỉnh lũ và mức nước ở chu kỳ năm có lũ lớn nhất. Từ đó khi xây đập phải cao hơn để tránh việc nước tràn qua đập.

Phía dưới dung tích phòng lũ công trình là dung tích phòng lũ hạ du tức là khoảng trống nhất định để chứa nước khi lũ về nhằm giảm đỉnh lũ.

Phần lớn đập hồ miền Trung nhỏ không làm dung tích phòng lũ. Nguyên nhân, khi tăng dung tích phải xây cao lên tăng thêm chi phí vì thế thường bị bỏ qua.

Trong diễn biến liên quan sự cố vỡ đập thủy điện tại Lào, chiều 25/7, tại Hà Nội, Ban chỉ đạo Trung ương về phòng chống thiên tai tổ chức cuộc họp khẩn để chỉ đạo các giải pháp ứng phó mưa lũ và sự cố vỡ đập thủy điện tại Lào do ông Nguyễn Xuân Cường - Bộ trưởng Bộ NN-PTNT, Trưởng Ban chỉ đạo Trung ương về phòng chống thiên tai chủ trì.

Theo báo cáo tại cuộc họp khẩn này, do mưa lớn dài ngày bởi ảnh hưởng của bão Sơn Tinh khiến tình trạng lũ lụt trở nên nghiêm trọng ở nhiều khu vực của Lào. Sự cố vỡ đập xảy ra ở một đập phụ tại hồ thủy điện Xe pian Xe Namnoy đang trong giai đoạn tích nước vào khoảng 20 giờ ngày 23/7/2018.

Theo thông tin ban đầu, việc đập Thủy điện Xe-pian Xe-Namnoy bị vỡ đã gây ngập lụt nghiêm trọng khu vực hạ lưu, khiến một số người chết và mất tích; hàng nghìn người hiện đang không có nhà để ở.

Ngày 24/7, Chính phủ Lào đã ban bố tình trạng khẩn cấp tại huyện Samathay, tỉnh Attapeu (hiện số liệu đang được các cơ quan hữu quan Lào thống kê, xác minh, Ban chỉ đạo Trung ương sẽ thông tin chính thức sau).

Theo báo cáo số 1 của Trung tâm Hỗ trợ nhân đạo ASEAN (AHA), mưa lũ đã khiến 41 huyện, 349 ngôi làng, 3.452 gia đình bị ảnh hưởng; hơn 200 ngôi nhà bị phá hủy và phá huỷ hoàn toàn; nhiều hạ tầng giao thông bị hỏng.

Tại tỉnh Attapeu, hệ thống nước sạch đã bị cắt; cách duy nhất để di chuyển đến vùng bị ảnh hưởng là bằng thuyền. Chính phủ Lào đã tích cực huy động mọi nguồn lực để khắc phục hậu quả và hàng nghìn người cũng đã được sơ tán đến nơi an toàn.

Theo báo cáo của Viện Khoa học Thủy lợi miền Nam, do ảnh hưởng của vỡ đập Xe-Pian Xe-Namnoy, dòng chảy về Đồng bằng sông Cửu Long có thể gia tăng, dự báo mực nước tại Tân Châu có thể gia tăng 7-10cm vào cuối tuần này (ngày 27 và 28/7 ) so với điều kiện tự nhiên, như vậy không làm ảnh hưởng đáng kể đến diễn biến lũ trên đồng bằng. Mực nước lũ trên đồng bằng gia tăng tự nhiên đến giữa tháng 8-2018 và đạt đỉnh khoảng 3.2m tại Tân Châu.

“Tuy vậy cũng nhấn mạnh rằng, đây là các thông tin hết sức sơ bộ, do thời gian thu thập và xử lý dữ liệu còn rất hạn chế. Vì vậy cần tiếp tục theo dõi chặt chẽ diễn biến sự cố để có những ứng phó kịp thời”, Ban chỉ đạo Trung ương thông báo.