Xem trai làng đóng khố thủy chiến với trái cầu 20kg trên bùn nước

aA

Lễ hội vật cầu bùn tại thôn Yên Viên diễn ra vào tháng 4 hàng năm, đây là một lễ hội cổ truyền có từ thế kỷ 4-5. Ngày nay, lễ hội vật cầu bùn được tổ chức 4 năm một lần với ý nghĩa cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu, quốc thái dân an.

xem trai lang dong kho thuy chien voi trai cau 20kg tren bun nuoc

Lễ hội cầu bùn tại thôn Yên Viên năm nay được tổ chức vào tháng 4 âm lịch. Địa điểm diễn ra lễ hội là di tích lịch sử Đền Chùa Vân, sân thi đấu là sân hành lễ trước cửa đền rộng hơn 200m2 được đổ đầy bùn lỏng. Hai đầu sân đấu có hai hố sâu khoảng 80cm, rộng 50cm để các quan cầu ôm cầu đẩy xuống hố trong tình huống cướp cầu dưới bùn nước nhão.

Chia sẻ với PV, ông Nguyễn Văn Lâm người dân cao tuổi trong thôn cho biết: “Lễ hội đánh cầu bùn chỉ có duy nhất ở đây mới có. Sau nhiều năm thất truyền, đến năm 2002 người dân mới khôi phục và cho tổ chức lại. Từ đó cho đến nay, mỗi năm người dân lại được xem một lần”.

Cái lạ của lễ hội này là đội cầu được thụ lễ ngay sau khi lễ Thánh xong. Cỗ ở đây không có rượu thịt xôi gà, mà chỉ có hoa quả, và rượu - thứ rượu đặc sản chính gốc của làng Vân và rất được mọi người kính trọng. Mọi người rót rượu ra bát, chúc nhau sức khỏe và nhắm với hoa quả. Uống cái thứ rượu tinh khiết được cất nấu theo công thức riêng của làng cổ, thanh niên trai tráng thêm phần mạnh mẽ trước trận đấu.

Cuộc thi kéo dài trong vòng ba giờ đồng hồ, bắt đầu từ 14 giờ đến 17 giờ giữa hai giáp đấu quyết liệt.

Hội thi được tổ chức trong ba ngày 12, 13 và 14 tháng 4 âm lịch. Ngày 12 đánh hai cầu (một lần đẩy cầu xuống hố được coi là một cầu), ngày 13 đánh ba cầu, ngày 14 đánh bốn cầu. Các quan cầu của hai đội tranh cướp một quả cầu bằng gỗ, đường kính khoảng 40cm rồi tìm cách đẩy vào hố ở phần sân đối phương.

Sân đình rộng hơn 200 mét vuông đã được đổ đầy đất bùn. Bùn ở đây được kiểm tra kỹ càng, nước không được quá nhiều (sẽ bị ướt), hoặc quá ít (sẽ bị khô). Mà nước ở đây, cũng phải là nước sông Cầu do từ 4-6 cô gái mặc đồ truyền thống của làng quê Bắc Bộ (gồm áo nâu, quần thâm đen, xắn tới đầu gối và đi chân đất) gánh nước từ sông lên bằng quang gánh cổ truyền, chiếc đòn gánh được chuốt kỹ và chỉ dùng mỗi khi có lễ hội. Thùng nước không phải thùng thông thường mà bằng chum của làng Thổ Hà, loại chum dùng để cất rượu.

Quả cầu không phải cầu bình thường, mà là quả cầu nặng khoảng 20kg làm bằng gỗ được truyền từ đời này sang đời khác. Quả cầu nặng 20 kg được thủ đền mang từ trong đền ra làm lễ trước trận đấu. Trước khi đưa xuống sân vật, cầu được đặt lên bàn thờ trước đình thắp hương mong thần làng phù hộ để cầu không rơi xuống quân cầu, tránh chấn thương khi tham gia thi đấu.

Đội cầu gồm 20 thanh niên được tinh tuyển từ 5 làng, mỗi làng 4 người. Đội chính thức sẽ có 16 người và 4 người dự bị. Quân cầu được chia làm bốn giáp (mỗi giáp bốn người), bốn giáp lại được chia làm hai đội (mỗi bên tám người) gọi là giáp trên và giáp dưới. Tuy nhiên năm nay mỗi giáp chỉ có 7 người.

Các chiến binh xếp hàng đôi, đối diện nhau, sau đó, mỗi đội cử ra một cặp đấu vật với nhau xem ai thắng nghĩa là đội đó được giao cầu trước.

Trận đấu bắt đầu với sự giao tranh quyết liệt của hai đội. Ai cũng muốn đưa quả cầu vào lỗ của sân đối phương. Nhưng, muốn nhanh cũng phải từ từ.

Sân trơn trượt, địch thủ đội bạn khỏe, táo bạo, cướp cầu liên tục. Có lúc muốn bảo vệ cầu phải bưng cả cầu thủ đội mình lên cao.

Nếu tới giữa hiệp mà chưa đội nào ghi điểm, trọng tài là một bô lão sẽ cho nghỉ giữa hiệp. Các cầu thủ tranh thủ rửa mặt từ làn nước mát lạnh trong những cái chum nước sông Cầu mà các cô gái vừa gánh lên.

Cứ đội nào ghi điểm trước là cuộc đấu sẽ được ngưng lại. Kết thúc cuộc chơi, quả cầu thánh được bao sái sạch sẽ rồi đưa lên ban thờ làm lễ tạ Thánh. Lễ tế gồm trầu, rượu, hoa quả theo đúng luật lệ làng: “Sáng tế chiêu, chiều tế tịch”. Các quân cầu lại xếp hàng tạ Thánh rồi ùa ra sông Cầu tắm rửa sạch sẽ kết thúc một ngày trong lễ hội vật cầu nước.

Quả cầu vốn tượng trưng cho Mặt trời, nên cướp được cầu là cướp được nắng, mùa màng sẽ bội thu, cây cối xanh tốt và may mắn cho toàn bộ dân làng. Với quan niệm ấy, nên hội vật cầu bùn cho dù đã trải qua hàng bao thế kỷ vẫn luôn được tồn tại, lưu truyền cho hậu thế với tình yêu quê hương, xóm làng của một đất nước với nền văn minh lúa nước.

Theo truyền thuyết, hội vật cầu bùn có từ thời Lý Bôn, Lý Bí đánh đuổi quân Lương (thế kỷ 4-5) gắn với sự tích bốn anh em Trương Hống, Trương Hách, Trương Lừng, Trương Lẫy khi đi qua làng đã chiến thắng lũ quỷ trong trận vật cầu ở đầm lầy. Kể từ đó, hằng năm lũ quỷ phải tham gia hội vật cầu bùn để góp vui cho các vị thần làng.