Cứ làm theo quy trình sẽ triệt tiêu mọi sáng tạo

Thông tin này được ông Nguyễn Đình Cung chia sẻ tại Hội thảo Kinh tế vĩ mô Việt Nam: Kiên trì cải cách trong bối cảnh thế giới bất định, do CIEM tổ chức sáng 19/4 tại Hà Nội.

Thiếu thị trường, thừa Nhà nước

Tại hội thảo ông Cung nhấn mạnh, môi trường kinh doanh của Việt Nam chưa phát triển như kỳ vọng bởi còn nhiều thách thức, chủ yếu là về nền tảng kinh tế vi mô. “Tình trạng nợ đọng văn bản quy phạm pháp luật còn phổ biến dẫn tới tình trạng tư duy, chính sách mới chậm đi vào thực hiện. Đặc biệt, môi trường kinh doanh tại Việt Nam đang thiếu thị trường, thừa nhà nước. Do đó cần phải cải cách nhiều hơn nữa” – ông Cung nói. 

Một vấn đề nữa khiến ông Cung nghi ngại, đó là sự đóng góp của nền kinh tế tư nhân chính thức đối với nền kinh tế Việt Nam.

Ông phân tích: “Từ năm 1999, nền kinh tế tư nhân đã đóng góp 7% GDP. Và khi ấy nền kinh tế này được đánh giá là thổi một luồng sinh khí mới. Đến nay đã 20 năm, vậy mà kinh tế tư chỉ đóng góp có 9%. Con số này quá khiêm tốn, chưa có nhiều tăng trưởng nên cần phải tính toán lại….” – ông Cung thẳng thắn nói. 

Một yếu tố khác của nền kinh tế trong nước trong bối cảnh hiện nay, đó là tốc độ gia tăng của quá nhiều doanh nghiệp giải thể, phá sản. Ông Cung đặt câu hỏi: “Tại sao chúng ta cải cách nhiều mà doanhn ghiệp phá sản lại tăng. Lời giải thích ở đây có thể nằm ở tỷ suất lợi nhuận của doanh nghiệp tư nhân giảm. Và khi đầu tư mà tỉ suất giảm thì không thể tồn tại được. Tôi cho rằng có sự bất ổn nào đó mà các doanh nghiệp không nói ra, do vậy người ta không đầu tư vào lĩnh vực mới. Ngoài ra tôi là câu chuyện về lãi suất. Vì doanh nghiệp tư nhân của ta đầu tư chủ yếu vào vốn tín dụng, mà lãi suất hình như có sự gia tăng. Chính vì vậy tỉ suất lợi nhuận của doanh nghiệp giảm xuống” – ông Cung phân tích. 

Một thách thức nữa đối với sự phát triển của nền kinh tế trong nước chính là cải cách điều kiện kinh doanh. Nói về vấn đề này, ông Vũ Tiến Lộc, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho rằng, hiện vẫn còn nhiều thủ tục hành chính chưa được cắt giảm triệt để, gây phiền hà cho doanh nghiệp, người dân.  

Ông Mark Gillin, Trưởng nhóm công tác Thuế và Hải quan Ngân hàng thế giới (WB) nhận định, vẫn còn những tồn đọng trong việc thực thi chính sách thuế và hải quan làm ảnh hưởng đến động cơ và tâm lý của các nhà đầu tư khi gia nhập thị trường hoặc mở rộng đầu tư ở Việt Nam. Đây là những vấn đề được đề xuất nhiều lần, nhưng chưa được giải quyết thỏa đáng và trở thành những vướng mắc kéo dài của nhiều doanh nghiệp. 

Hay nhiều bất cập khác trong ngành hải quan như đánh thuế hai lần đối với nguyên phụ liệu nhập khẩu và thuế chồng thuế; vi phạm quyền xuất khẩu tại chỗ đối với doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài; tình trạng cưỡng chế tiền phạt hành chính và chậm nộp khi mức thuế suất cao hơn bị ấn định cho hàng xuất nhập khẩu tại chỗ.... 

Còn quá nhiều giấy phép “con”, giấy phép “cháu”

Chỉ ra những bất cập, thách thức để cải cách kinh tế vĩ mô Việt Nam, ông Cung cho biết: Chúng ta mốn bứt phá, cải cách môi trường kinh doanh, tuy nhiên dù kỳ vọng nhiều nhưng đến nay vẫn chưa đạt được kết quả như mong muốn. Nguyên nhân là có quá nhiều giấy phép “con”, giấy phép “cháu” trong điều kiện kinh doanh cản trở sự bứt phá này. 

Để cải cách môi trường kinh doanh, ông Mark Gillin khuyến nghị, Chính phủ cần tạo nên một môi trường kinh doanh thông thoáng, nhưng minh bạch với các chính sách về thuế, hải quan... ổn định và thống nhất. 

Đồng quan điểm, ông Vũ Tiến Lộc cho rằng, nhằm cải thiện môi trường kinh doanh, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia cần tiếp tục gia tăng "liều" và "lượng". Chính phủ nên đóng vai trò tạo thuận lợi và dựa vào các chính sách để định hướng thị trường, thúc đẩy doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ. Trong dài hạn, các sáng kiến chính sách sẽ mang lại hiệu quả bền vững hơn các biện pháp can thiệp tài chính.