Vì sao Triều Tiên muốn học hỏi Việt Nam chứ không phải Trung Quốc?

Vài ngày tới, lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un sẽ tới Việt Nam để dự Hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Triều lần hai với Tổng thống Mỹ Donald Trump. Có nhiều thông tin cho rằng ông Kim gần đây bày tỏ mong muốn học hỏi kinh nghiệm phát triển kinh tế của Việt Nam.

Dưới đây là bài phân tích của Bloomberg về lý do Triều Tiên muốn học hỏi kinh nghiệm phát triển kinh tế của Việt Nam chứ không phải Trung Quốc hay Hàn Quốc.

Tại sao Triều Tiên quan tâm đến Việt Nam?

Việt Nam có thể cung cấp lộ trình không chỉ để phát triển kinh tế mà còn phục hồi kinh tế sau nhiều năm bị cô lập và điều quan trọng nhất là giữ vững được đường lối chính trị. Một thập kỷ sau khi chiến tranh Việt Nam kết thúc năm 1975, Đảng Cộng sản Việt Nam đã tiến hành chính sách đổi mới với mục đích nuôi dưỡng nền kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa và đưa người dân thoát đói nghèo.

Chính sách đổi mới khuyến khích đầu tư nước ngoài, giảm trợ cấp cho các doanh nghiệp nhà nước và cho phép nông dân bán cây trồng dư thừa. Trải qua hơn 30 năm, Việt Nam hiện có hơn một chục hiệp định thương mại tự do và một nền kinh tế phát triển ở mức trung bình 6,6% kể từ năm 2000, tăng thu nhập hàng năm lên gần 2.600 USD so với mức trước đó chỉ khoảng 400 USD.

Hai nước có điểm tương đồng nào khác không?

Việt Nam đã thắng Mỹ trong cuộc chiến tranh và hàn gắn mối quan hệ với Mỹ bằng cách giúp giải quyết các vụ án tù binh và mất tích. Đây cũng là con đường mà ông Kim bắt đầu đi. Khi Tổng thống Bill Clinton dỡ bỏ lệnh cấm vận thương mại của Mỹ đối với Việt Nam vào năm 1994, quá trình bình thường hóa quan hệ mà Việt Nam đã thực hiện cũng là cái Triều Tiên có thể học hỏi.

Cả hai quốc gia đều nằm trong khu vực có cơ hội thương mại khổng lồ.

Việt Nam từng bị chia cắt trong chiến tranh. Hai miền Triều Tiên đang bị như vậy.

Hai nước khác biệt gì?

Trong khi Triều Tiên vẫn đang khá “đóng cửa” với thế giới, Việt Nam đã tìm kiếm bạn bè và chủ động hội nhập với nền kinh tế toàn cầu. Triều Tiên dựa rất nhiều vào Trung Quốc, trong khi Việt Nam vẫn duy trì độc lập, không phụ thuộc kinh tế vào siêu cường của châu Á.

Khoảng 90% xuất khẩu của Triều Tiên sang Trung Quốc. Bắc Kinh cũng là nhà nhập khẩu năng lượng và thực phẩm chính của Bình Nhưỡng. Trong khi đó, ngoài Trung Quốc, Việt Nam có nhiều đối tác thương mại lớn khác như Hàn Quốc, Nhật Bản và Mỹ.

Dân số Việt Nam gấp khoảng 4 lần của Triều Tiên. Diện tích Việt Nam gấp gần ba lần diện tích Triều Tiên.

Sự trỗi dậy kinh tế của Việt Nam dựa trên lực lượng lao động hiệu quả, giá rẻ, sự tăng cường xuất khẩu trong thời kỳ thương mại toàn cầu mở rộng nhanh chóng. Trong khi đó, nếu mở cửa thời điểm này, Triều Tiên có thể phải đối mặt với những khó khăn khi thương mại toàn cầu đang chuyển sang chủ nghĩa bảo hộ nhiều hơn.

Kinh tế của Triều Tiên tệ đến mức nào?

Ngân hàng trung ương Hàn Quốc ước tính tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Triều Tiên giảm 3,5% trong năm 2017 - mức giảm lớn nhất trong hai thập kỷ. Và điều đó xảy ra trước khi các lệnh trừng phạt quốc tế chặt chẽ hơn được áp đặt vào năm 2018.

Trong những năm 1970, kinh tế Triều Tiên thực sự mạnh hơn Hàn Quốc ở nhiều lĩnh vực, nhưng đã nhanh chóng bị tụt lại phía sau và đất nước này từng phải chịu nhiều nạn đói.

Thu nhập trung bình của Triều Tiên ước tính chỉ dưới 1.300 USD. Dưới thời ông Kim, thị trường và doanh nghiệp tư nhân đã được phép mở rộng để lấp đầy khoảng trống còn lại của các doanh nghiệp do nhà nước kiểm soát.

Tại sao Triều Tiên không học hỏi Hàn Quốc hay Trung Quốc?

Thực tế, Triều Tiên đang học hỏi từ hai láng giềng. Ông Kim thích chiến lược ban đầu của Trung Quốc về việc tạo ra các đặc khu kinh tế - khu vực được chỉ định để thúc đẩy thương mại có luật khác với phần còn lại của đất nước như giảm thuế. Ông đã tăng số lượng các đặc khu kinh tế lên gấp 5 lần, lên 27 đặc khu kể từ khi lãnh đạo đất nước vào năm 2011.

Đối với Hàn Quốc, Bình Nhưỡng đã chào đón một phái đoàn cấp cao từ các tập đoàn gia đình Hàn Quốc đến thăm vào năm 2018. Các quan chức cấp cao Triều Tiên đã được phái đoàn trên chia sẻ kinh nghiệm của họ trong việc thúc đẩy kinh tế Hàn Quốc.

Tuy nhiên, Bình Nhưỡng được cho là đang cảnh giác với việc gia tăng sự phụ thuộc vào Trung Quốc hoặc không yên tâm khi học hỏi Hàn Quốc.

Triều Tiên có thể học được gì từ Việt Nam?

Triều Tiên có thể học cách Việt Nam mở cửa nhưng vẫn giữ vững được đường lối chính trị và sự độc lập. Việt Nam đã đưa ra một mô hình chào đón các công ty đa quốc gia, mang lại những “phần thưởng tuyệt vời” cho đất nước mà vẫn độc lập về chính trị và kinh tế.

Bình Nhưỡng cũng có thể học cách Việt Nam hợp tác thương mại với Mỹ - quốc gia từng là kẻ thù trong thời chiến, để áp dụng khi xây dựng mối quan hệ với Mỹ hoặc Hàn Quốc.

Công ty công nghệ khổng lồ Hàn Quốc Samsung Electronics đã mang lại hơn 100.000 việc làm cho Việt Nam và chiếm tỷ trọng xuất khẩu ngày càng lớn của Việt Nam. Việt Nam đã chuyển chuỗi giá trị từ sản xuất cấp thấp sang sản xuất công nghệ cao với sự giúp đỡ của những tập đoàn toàn cầu như Samsung.

Việt Nam đang leo ngày càng cao trên “thước đo” Chỉ số Thuận lợi Kinh doanh của Ngân hàng Thế giới và Chỉ số Đổi mới của Bloomberg...

Những nỗ lực mở cửa của chính phủ Việt Nam đã giúp thu hút 22 tỷ USD tài trợ từ Ngân hàng Thế giới, tính đến năm 2016.

Việt Nam cho biết sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm với Triều Tiên.