SCMP: Kinh tế Việt Nam là ‘phép lạ’, Triều Tiên phải làm gì để học hỏi?

Dưới đây là bài viết của South China Morning Post (Hồng Kông) về phép lạ kinh tế của Việt Nam và những băn khoăn về việc Triều Tiên phải làm gì để đạt được những thành tựu kinh tế như Việt Nam.

Khi Vo Van Dai bắt đầu làm việc tại công ty nước mắm Vạn Phần Diễn Châu ở Nghệ An vào cuối những năm 1980, công ty nhà nước này bao gồm 5 phòng ban được giám sát bởi tới 18 quản lý. Sau khi được tư nhân hóa vào năm 2000, Vạn Phần Diễn Châu đã cắt giảm hai phần ba trong bộ phận quản lý.

Đồng thời, doanh thu bùng nổ gấp 10 lần lên hơn 20 tỷ đồng và lực lượng lao động thường xuyên tăng hơn gấp đôi lên 180 nhân viên.

“Trước đây, với tư cách là một công ty nhà nước, chúng tôi làm việc theo kế hoạch của nhà nước, nghĩa là chúng tôi chỉ quan tâm đến sản xuất và không phải lo lắng về doanh số”, ông Vo, giờ là giám đốc công ty, nói.

Ông sở hữu 15% Vạn Phần Điện Châu, là cổ đông lớn nhất trong số 116 cổ đông. Công ty đã được tư nhân hóa sau khi chính phủ bán cổ phần cho công nhân, trợ cấp 30% giá trị cổ phần, và cung cấp thêm cổ phần cho những người đã làm việc ở đó lâu hơn.

“Tư nhân hóa có nghĩa là chúng tôi phải tự mình quyết định sản xuất những gì, bán những gì thị trường cần. Vai trò của nhà nước đã thay đổi từ chỗ tham gia trực tiếp sang quản lý gián tiếp các công ty thông qua luật pháp và các quy định”, ông Vo cho hay.

Ông Vo cho rằng tư nhân hóa đã cải thiện năng suất. Bây giờ công nhân là cổ đông, họ có nhiều động lực hơn để làm việc. Nó cũng cho phép các quỹ chính phủ đầu tư vào nơi khác. “Ban lãnh đạo phải chủ động hơn, tìm cách xoay vòng vốn nhanh hơn và làm việc hiệu quả hơn. Tư nhân hóa dỡ bỏ rất nhiều gánh nặng cho chính phủ và cho phép chính phủ tập trung vào các vấn đề quan trọng nhất”, ông khẳng định.

Những gì diễn ra với công ty Vạn Phần Diễn Châu là khunh hướng chung trên khắp Việt Nam kể từ năm 1986 khi chính sách đổi mới được tiến hành, mở ra thị trường tư nhân và mở cửa với thế giới bên ngoài.

Cải cách kinh tế và chính trị của Việt Nam, được gọi là “Đổi mới”, đã biến đổi hệ thống kế hoạch tập trung lạc hậu thành một trong những nền kinh tế phát triển nhanh nhất thế giới. GDP bình quân đầu người tăng gấp 5 lần kể từ những năm 1980 lên khoảng 2.500 USD, với mức tăng trưởng kinh tế năm 2018 hơn 7%.

Trước khi lãnh đạo Triều Tiên Kim Jong Un và Tổng thống Mỹ Donald Trump gặp nhau tại Hội nghị thượng đỉnh Mỹ - Triều lần hai tại Hà Nội vào ngày 27 và 28/2 tới, nhiều chuyên gia nhận định, quá trình tự do hóa nền kinh tế của Việt Nam có thể là hình mẫu lý tưởng cho Triều Tiên phát triển kinh tế.

Truyền thông Hàn Quốc dẫn các nguồn tin cho biết ông Kim bày tỏ mong muốn được học hỏi từ Việt Nam. Gần đây, Triều Tiên cũng thực hiện một loạt các cam kết ngoại giao với Việt Nam.

Cuối tuần qua, Reuters đưa tin ông Kim Jong Un sẽ đến Việt Nam vào ngày 25/2. Một nguồn tin cho biết ông sẽ thăm cơ sở sản xuất của Bắc Ninh và thành phố cảng Hải Phòng.

Giống như Triều Tiên, trước khi đổi mới, Việt Nam đã từng có nền kinh tế trì trệ và bị cô lập trên trường quốc tế.

Triều Tiên cần phải làm gì?

Tuy nhiên, các chuyên gia cho biết, Triều Tiên có thể khó học hỏi mô hình mở cửa của Việt Nam bởi đất nước này đang quá phụ thuộc vào sự lãnh đạo của nhà lãnh đạo Kim khi ông nắm quyền kiểm soát gần như tuyệt đối đối với hầu hết mọi khía cạnh của cuộc sống.

“Chế độ (Bình Nhưỡng) sẽ luôn đặt sự ổn định chính trị và nắm giữ quyền lực cao hơn trong danh sách ưu tiên của họ, và sẽ không tạo ra những thay đổi mà họ tin là có thể đe dọa sự ổn định chính trị và xã hội”, ông Josh Katzeff Silberstein, đồng tổng biên tập của trang theo dõi kinh tế Triều Tiên NKEW, cho biết.

Ông Silberstein cho rằng Bình Nhưỡng đang tập trung vào các đặc khu kinh tế để hạn chế những thay đổi. “Ví dụ, hãy nhìn vào sự ưu tiên nặng nề của Kim Jong Un đối với các đặc khu kinh tế. Có một lý do khiến ông ấy ủng hộ các đặc khu mạnh mẽ. Đó là cách để kiềm chế sự thay đổi và cải cách ở các vùng cụ thể của đất nước, mà không phải mạo hiểm quá nhiều”, ông nói.

Theo Chính sách Đổi mới, Việt Nam bắt đầu chuyển hướng sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bằng cách xóa bỏ phân phối nhà nước, kiểm soát giá cả và các mục tiêu sản xuất, mở cửa cho đầu tư nước ngoài. Theo số liệu của chính phủ, Việt Nam, nơi mà khu vực tư nhân đã từng không tồn tại, hiện đang có khoảng 440.000 đến 600.000 doanh nghiệp tư nhân.

Người Việt Nam đang có những quyền tự do mà nhiều người Triều Tiên không có như quyền tự do đi lại giữa các quốc gia và truy cập internet quốc tế.

Vu Minh Khuong, phó giáo sư tại Trường Chính sách công Lý Quang Diệu ở Singapore, cho biết “Đổi mới” đồng nghĩa với việc Triều Tiên nên nới lỏng kiểm soát nhà nước.

“Người dân cảm thấy tự do và được trao quyền để nói về các vấn đề của đất nước và đưa ra gợi ý về cách giải quyết chúng, tìm kiếm cơ hội ở khắp mọi nơi trên thế giới để làm cho cuộc sống của họ tốt hơn, được quyền thành lập công ty và kinh doanh trên toàn cầu. Các nhà lãnh đạo chính trị và các quan chức chính phủ hiện đang lắng nghe mọi người nghiêm túc hơn”, ông Vu cho hay.

Triều Tiên có nhiều tiềm năng thành cường quốc kinh tế

Các nhà đầu tư như Jim Rogers người Mỹ gốc Singapore cho biết Triều Tiên có thể trở thành cường quốc kinh tế nếu có thể thực hiện các cải cách sâu rộng và được cộng đồng quốc tế nới lỏng các biện pháp trừng phạt.

Một trong những lợi thế tự nhiên của Triều Tiên là ở gần Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc, và có trữ lượng khoáng sản khổng lồ chưa được khai thác ước tính trị giá hàng nghìn tỷ USD. Gần đây, ông Trump đã dự đoán rằng Triều Tiên sẽ trở thành một “tên lửa kinh tế” dưới tài lãnh đạo của ông Kim.

Theo Silberstein, để tái tạo thành công của Việt Nam, Triều Tiên cần phải đại tu hệ thống pháp lý và hệ thống sở hữu để các doanh nghiệp có thể phát triển theo sáng kiến của riêng họ”. Ông cho rằng hệ thống của Triều Tiên lạc hậu và cứng nhắc nên thách thức sẽ rất lớn.

Kể từ khi lên nắm quyền năm 2011, ông Kim Jong Un đã nhiều lần nhấn mạnh tầm quan trọng của phát triển kinh tế. Năm ngoái, Tổng thống Hàn Quốc Moon Jae-in cho biết ông Kim thậm chí còn quan tâm đến việc gia nhập các tổ chức quốc tế như Quỹ Tiền tệ Quốc tế và Ngân hàng Thế giới. Nền kinh tế của Triều Tiên dưới thời ông Kim Jong Un tăng trưởng khiêm tốn sau nhiều thập kỷ trì trệ.

Nền kinh tế Triều Tiên tăng trưởng ước tính 3,9% trong năm 2016, theo Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc. Đây là mức tốt nhất trong hơn một thập kỷ qua.

Những năm gần đây, Bình Nhưỡng cũng đã khởi xướng các chính sách cải cách nhỏ để giảm bớt sự phụ thuộc vào nền kinh tế chỉ huy, phê chuẩn hơn 400 thị trường tư nhân và thành lập hơn một chục đặc khu kinh tế cho đầu tư nước ngoài.

Ngoài ra, ông Andray Abrahamian, giám đốc tổ chức phi chính phủ Choson Exchange, làm việc với các doanh nghiệp Triều Tiên, cho hay tuyên bố kết thúc Chiến tranh Triều Tiên rất có ý nghĩa với Bình Nhưỡng. 

“Việc giải quyết rõ ràng cuộc chiến ở Việt Nam được thể hiện bằng việc chỉ vài thập kỷ sau, Hà Nội và Washington đã có thể thiết lập mối quan hệ hợp tác...Việc thiếu tuyên bố kết thúc Chiến tranh Triều Tiên có nghĩa là Bình Nhưỡng cảm thấy bắt buộc phải liên tục kháng cự với Mỹ. Nếu bây giờ hai bên có thể tìm cách chấm dứt cuộc xung đột này, ai biết điều gì có thể xảy ra?”, ông Abrahamian nhấn mạnh.