Ngoài tôm hùm đất, tôm càng đỏ cũng bị cấm ở Việt Nam

Hiện nay cơ quan chức năng ghi nhận hai loài tôm nguy hại tại Việt Nam gồm tôm càng đỏ Úc (tên khoa học Cherax quadricarinatus) và tôm hùm đất hay còn gọi là tôm hùm nước ngọt (tên khoa học Procambarus clarkii).

Theo đó tại thông tư số 35/2018 về danh mục loài ngoại lai xâm hại của Bộ Tài nguyên và Môi trường, tôm càng đỏ là loài ngoại lai xâm hại; còn tôm hùm đất là loài ngoại lai có nguy cơ xâm hại.

Tôm hùm đất hay còn gọi là tôm hùm nước ngọt có nguồn gốc từ Bắc Mỹ, sau đó chúng được đưa đến nhiều nơi ở Mỹ và nhiều nơi ở Nam và Trung Mỹ. Loài này cũng đã được đưa đến châu Âu (Tây Ban Nha, Pháp, Síp, Bồ Đào Nha), Châu Phi và Châu Á (Trung Quốc).

Tôm hùm nước ngọt cũng có 8 chân và 2 càng lớn, đặc điểm hình dạng tương tự tôm càng đỏ. Tuy nhiên, khác với tôm càng đỏ có màu sắc toàn thân từ xanh sẫm đến xanh lam, tôm hùm nước ngọt toàn thân có màu đỏ tới đỏ sẫm.

Về kích thước, tôm hùm nước ngọt (trưởng thành) chỉ giao động từ 30-50g, bé hơn rất nhiều so với tôm càng đỏ (trưởng thành nặng trung bình từ 300-400g).

Đặc tính của tôm hùm đất rất phàm ăn, chúng đào hang rất giỏi, hoạt động về ban đêm và có sức chống chịu, thích nghi cao nên sẽ phá hại hệ thống kênh mương, có thể làm tan hoang các hệ sinh thái bản địa do ăn tạp.

Đặc biệt, chúng mang theo nhiều virus gây bệnh trên tôm, kể cả loài giun ký sinh trên động vật có vú và người.

Đáng lưu ý, chúng sống rất khỏe và dai. Khi sống trong môi trường tự nhiên thuận lợi, tuổi thọ của một con tôm hùm đất có thể lên tới 30 năm. Thậm chí, sức sống của loài tôm này càng mãnh liệt hơn với khả năng tái sinh lại chân hay càng bị đứt.

Tại Việt Nam, tôm hùm đất từng được nuôi thử nghiệm tại tỉnh Phú Thọ năm 2012. Sau đó, xác định đây là loài ngoại lai nguy hại, các nhà khoa học đề nghị không nhân giống phát triển.

Từ năm 2013, tôm hùm đất đã được đưa vào danh mục sinh vật ngoại lai cấm nhập khẩu. Hoạt động kinh doanh, nuôi, phát tán loài tôm này vi phạm Luật đa dạng sinh học 2018. Tuy nhiên, trước việc lén lún buôn bán, nhập khẩu tôm hùm đất, nếu sinh vật này phát tán ra đồng ruộng Việt Nam sẽ gây nguy hại nghiêm trọng.

Trong khi đó, tôm càng đỏ xuất xứ từ Australia, vỏ màu xanh rêu điểm vạch đỏ ở càng, lưng, kích thước và trọng lượng của tôm càng đỏ lớn gấp 10 lần tôm hùm đất, con đực trưởng thành có thể nặng tới 500 gram.

Theo một số chuyên gia thủy sản, hai loài tôm này có thể đem đến giá trị kinh tế nhưng lại gây tác hại nặng nề cho hệ sinh thái, thậm chí có thể thành "đại họa" cho nền nông nghiệp Việt Nam. Cả hai loài đều bị cấm nhập khẩu, kinh doanh, nuôi tại Việt Nam theo quy định hiện hành về đa dạng sinh học và thủy sản.