Muốn vào tù: Bi kịch của người già cô đơn ở Nhật Bản

Nước nào có dân số già đều phải đối mặt với nhiều thách thức. Tuy nhiên, Nhật Bản với dân số già nhất thế giới (27,3 % dân số từ 65 tuổi trở lên, gần gấp đôi so với Mỹ) đang đối mặt với vấn đề “dở khóc dở cười” là tỷ lệ muốn vào tù của phụ nữ cao tuổi.

Tỷ lệ người cao tuổi, đặc biệt là phụ nữ cao tuổi, bị tố cáo hoặc bị bắt giữ đang ở mức cao hơn so với các nhóm nhân khẩu học khác. Gần một phần năm phụ nữ trong nhà tù Nhật Bản là người cao tuổi. Tội họ mắc phải thường rất nhỏ. 9 trong số 10 phụ nữ cao tuổi bị kết án vì tội trộm cắp vặt tại các cửa hàng.

Tại sao rất nhiều phụ nữ cao tuổi vốn rất tuân thủ luật pháp lại có hành vi trộm cắp vặt?

Từ năm 1980 đến năm 2015, số người cao tuổi Nhật Bản phải sống một mình tăng gấp 6 lần, lên đến gần 6 triệu người. Cuộc điều tra năm 2017 của chính phủ Nhật Bản cho thấy hơn một nửa số người cao tuổi trộm cắp vặt là sống một mình; 40 % không có gia đình hoặc hiếm khi nói chuyện với người thân. Những người này thường nói rằng họ không có ai khi cần giúp đỡ.

Ngay cả những phụ nữ cao tuổi ở cạnh người thân cũng cảm thấy như bị vô hình. Yumi Muranaka, người đứng đầu nhà tù Phụ nữ Iwakuni cho hay: "Họ có thể có nhà. Họ có thể có gia đình. Nhưng điều đó không có nghĩa là họ có nơi mà họ cảm thấy như ở nhà. Họ cảm thấy không được thấu hiểu”.

Phụ nữ cao tuổi cũng gặp khó khăn về kinh tế. Gần một nửa số phụ nữ trên 65 tuổi sống một mình đều phải sống trong cảnh khó khăn, trong khi tỷ lệ này ở đàn ông cao tuổi chỉ có 29%.

Một tù nhân cho hay: "Chồng tôi qua đời hồi năm ngoái. Chúng tôi không có con, vì vậy tôi phải ở một mình. Tôi đã đến 1 siêu thị để mua rau và tôi thấy một gói thịt bò. Tôi muốn mua  nhưng tôi thấy tốn kém. Vì vậy, tôi đã lấy cắp".

Chi phí giữ người cao tuổi trong tù gia tăng nhanh. Chi phí liên quan đến chăm sóc người cao tuổi đã đẩy chi phí y tế hàng năm tại các nhà tù lên tới 6 tỷ yen (hơn 50 triệu USD) vào năm 2015, tăng 80 % so với một thập kỷ trước. Các nhà tù cũng phải thuê các nhân viên chuyên biệt để giúp các tù nhân lớn tuổi tắm rửa và đi vệ sinh. Ban đêm, các nhân viên cai ngục phải làm nhiệm vụ này.

Một số trại giam như bị biến thành nhà dưỡng lão. Satomi Kezuka, một sĩ quan kỳ cựu tại nhà tù Phụ nữ Tochigi,cách phía bắc thủ đô Tokyo khoảng 60 dặm cho hay, nhiệm vụ của cô hiện nay là dọn dẹp cho những người già bị khó kiểm soát tiểu tiện. Công việc vất vả đến nỗi hơn một phần ba các nữ cán bộ xin thôi việc trong vòng 3 năm qua.

Hoàn cảnh bất hạnh, cô đơn của một số nữ tù nhân cao tuổi Nhật Bản:

Bà F (89 tuổi) đã đánh cắp gạo, dâu tây, thuốc. Bà bị kết án 1,5 năm tù giam. Bà có 1 cô con gái và đã có cháu. Bà tâm sự: “Tôi sống một mình dựa vào phúc lợi xã hội. Tôi từng sống với gia đình của con gái tôi và sử dụng tất cả số tiền tiết kiệm của tôi để chăm sóc đứa con rể cục cằn".

Bà A, 67 tuổi ăn cắp quần áo, bị kết án 2 năm 3 tháng tù. Bà có chồng, 2 con trai và 3 đứa cháu. Bà kể lại: "Tôi đã lấy trộm 20 lần, tất cả đều là quần áo, không đắt tiền, chủ yếu là ở các cửa hàng bán đồ trên đường phố. Không phải vì tôi cần tiền. Lần đầu tiên tôi trộm, tôi không bị bắt. Từ đó tôi nghĩ rằng tôi có thể lấy bất kì thứ gì tôi muốn mà không phải trả tiền”.

Nói về phản ứng của gia đình khi bà đi tù, bà cho hay: "Chồng tôi vẫn thương tôi. Ông ấy thường xuyên viết thư cho tôi. 2 con tôi rất giận tôi còn 3 đứa cháu không biết tôi phải đi tù. Chúng nghĩ tôi đang ở bệnh viện”.

Bà T, 80 tuổi, ăn cắp trứng cá, chảo chiên, bị kết án 2,5 tù giam.

Bà kể: "Khi còn nhỏ, tôi không nghĩ đến việc ăn cắp. Tất cả những gì tôi nghĩ đến đều là làm việc chăm chỉ. Tôi làm việc tại nhà máy cao su trong 20 năm và sau đó là nhân viên chăm sóc tại bệnh viện. Tiền lương eo hẹp nhưng chúng tôi vẫn phải cho con trai học đại học.

Chồng tôi bị đột quỵ 6 năm trước và đã nằm liệt giường kể từ đó. Ông cũng bị chứng sa sút trí tuệ và bị ảo tưởng. Tôi thấy rất vất vả khi phải chăm sóc ông ấy cả về thể chất lẫn tinh thần vì tôi cũng già rồi. Nhưng tôi không thể tâm sự với ai vì tôi xấu hổ. Tôi đi tù lần đầu tiên khi tôi 70 tuổi. Lúc đó, tôi có tiền nhưng vẫn ăn trộm. Sau đó tôi nghĩ về cuộc sống của mình và tôi không muốn về nhà, tôi phải đi đâu đó và việc vào tù là cách duy nhất”.

Bà cho biết thêm: "Ở trong tù tôi thấy thoải mái hơn. Tôi có thể là chính tôi và thư giãn dù chỉ là tạm thời. Con trai tôi nói tôi đang bị bệnh và tôi nên vào cơ sở tâm thần để chữa trị nhưng tôi không nghĩ mình bị ốm. Tôi nghĩ rằng vì quá lo lắng nên tôi đã ăn trộm đồ”.