Phó Chủ tịch VAFI: Cổ phần hóa EVN giá điện sẽ giảm

Lý giải nguyên nhân điều chỉnh giá điện, ông Nguyễn Anh Tuấn - cục trưởng Cục Điều tiết điện lực (Bộ Công thương), việc tăng giá bán lẻ điện dựa trên tính toán các yếu tố đầu vào gồm phát điện, truyền tải, phân phối, bán lẻ, quản lý ngành...

Cụ thể, từ ngày 5/1/2019 giá than cho sản xuất điện tăng 2,61-7,67% làm tăng chi phí hơn 3.000 tỉ đồng; đồng thời sẽ điều chỉnh tăng thêm bước 2 cùng thời điểm tăng giá điện khiến chi phí cho than tăng thêm hơn 3.000 tỉ đồng, chi phí nhập khẩu than cũng làm tăng thêm gần 2.000 tỉ đồng. Giá khí trên bao tiêu làm chi phí ước tăng hơn 5.800 tỉ đồng.

Nói cách giá điện tăng một phần do giá than tăng, giá than tăng do chúng ta phải nhập khẩu. Vậy tại sao than khai thác trong nước không được sử dụng trong nhà máy nhiệt điện mà phải nhập khẩu?

Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Hoàng Hải, Phó Chủ tịch Hiệp hội Các nhà đầu tư tài chính Việt Nam (VAFI) cho rằng, TKV nắm độc quyền về xuất khẩu than, còn nhập than, sản xuất điện của các nhà máy nhiệt điện lại của EVN. Cả hai đều là doanh nghiệp nhà nước, chuyện mua bán có thực chất hay không, giá như thế nào chỉ có bản thân doanh nghiệp biết.

“Làm ăn của doanh nghiệp nhà nước có tính trạng bán hàng – mua hàng cũng có hoa hồng. Thường hai doanh nghiệp nhà nước có khi khó làm ăn với nhau, dễ bị lộ ăn chia. Ngược lại thường là “cặp bài trùng doanh” nghiệp nhà nước – doanh nghiệp tư nhân nhỏ, chưa niêm yết dễ làm sổ sách giấy tờ”, ông Hải nói.

Theo ông Hải câu chuyện giá điện hay việc khai thác than của TKV để xuất khẩu nói cho cùng là việc quản lý tài sản doanh nghiệp nhà nước. “Tốt nhất bán hết, cổ phần hóa niêm yết tránh việc tài sản nhà nước bị bào mòn, thất thoát”, ông Hải nêu quan điểm.

Theo ông Hải nếu xuất khẩu than là tư nhân, nhiệt điện là tư nhân có khi tự tìm đến nhau, nhưng vì nhà nước nên EVN, TKV đều có lĩnh vực độc quyền riêng vì thế chưa kết hợp tốt.

“Tôi từng nghiên cứu kinh nghiệm cổ phần hóa nhà máy điện ở Anh, châu Âu thập niên 70 thế kỷ trước, giá điện sau cổ phần hóa đều giảm. Nguyên nhân giảm do tạo mô hình cạnh tranh với nhau. Vì thế vấn đề quản lý điện Việt Nam cũng phải tạo được sự cạnh tranh”, ông Hải phân tích.

Phó Chủ tịch VAFI đặt vấn đề: Lãnh đạo bộ công thương, lãnh đạo EVN hiện nay có dám khẳng định giá thành sản xuất, giá thành phân phối điện của EVN thấp hơn khu vực sản xuất điện tư nhân không? Có dám khẳng định bộ máy nhân sự, năng xuất lao động tốt hơn khu vực sản xuất điện tư nhân? Nếu không tốt hơn phải cổ phần hóa.

Theo số liệu thống kê từ Tổng cục Hải quan cho thấy, sản lượng than xuất khẩu 10 tháng đầu năm nay đạt trên 2 triệu tấn, trị giá hơn 274 triệu USD, giá trung bình 3,2 triệu đồng/tấn, chủ yếu dòng than antraxit. Cũng trong thời gian đó, Việt Nam đã nhập 17,3 triệu tấn than từ các nước với giá trung bình 2,7 triệu đồng/tấn, cao hơn giá trung bình cùng kỳ năm ngoái 400.000 đồng/tấn và đắt hơn 1,2 triệu đồng/tấn cùng kỳ năm 2016.

Như vậy, giá than xuất khẩu đang cao hơn giá than nhập khẩu. Nhiều ý kiến cho rằng, đây là một trong những lý do khiến TKV không “mặn mà” bán than theo giá bao cấp cho các nhà máy nhiệt điện trong nước.

Mới đây, Bộ Công Thương vừa đề nghị Thủ tướng Chính phủ xem xét, cho phép Tập đoàn công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV) và Tổng công ty Đông Bắc xuất khẩu 2,05 triệu tấn than trong năm 2019.

Bộ Công Thương cho biết chủng loại than xuất khẩu năm không phải loại than mà Việt Nam đang nhập khẩu, nên phù hợp với quan điểm phát triển ngành than Việt Nam.

Cũng theo Bộ Công Thương, hiện nay than sản xuất trong nước chủ yếu phục vụ cho sản xuất điện. Khối lượng than sản xuất trong nước của TKV và Tổng công ty Đông Bắc cung cấp cho sản xuất điện chiếm 70-80% lượng tiêu thụ toàn ngành.

Cuối năm 2018, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) Đinh Quang Tri cho biết theo kế hoạch sản xuất, năm 2019, EVN sẽ sử dụng 54 triệu tấn than để sản xuất điện. Do TKV và Tổng công ty Đông Bắc cung cấp không đủ, dự kiến thiếu khoảng 8 triệu tấn.

Nhu cầu than tăng vọt được giải thích là do nhiều nhà máy nhiệt điện than đi vào hoạt động như Nhiệt điện Vĩnh Tân 1, một số nhà máy BOT có công suất 1.200 MW, Nhiệt điện Thái Bình 1 (600MW), Nhiệt điện Thăng Long hơn 600MW… do đó nhu cầu than năm 2018 tăng 33% so với năm trước.

Trong 8 triệu tấn than dự kiến nhập khẩu, EVN giao các tổng công ty thành viên nhập khẩu 4 triệu tấn, còn lại sẽ do TKV nhập khẩu về bán lại cho EVN theo giá đã đăng ký.

Ngoài ra, theo ông Tri, ngoài 8 triệu tấn phải nhập khẩu nói trên thì Chính phủ cũng đã duyệt 2 Dự án Nhiệt điện Vĩnh Tân 4 và Nhiệt điện Duyên Hải 3 cũng sẽ sử dụng than nhập khẩu, mỗi năm khoảng 7 triệu tấn. Năm 2019, dự kiến nhập khẩu 10 triệu tấn than để chạy hai nhà máy nhiệt điện này.