Quan hệ Mỹ - Iran: Dậu đổ bìm leo, không có giải pháp

Các đồng minh quay lưng với Mỹ

Anh, quốc gia từng là đồng minh thân cận nhất của Mỹ, công khai bác bỏ kịch bản về một cuộc chiến tranh với Iran.

Thiếu tướng quân đội Anh Christopher Ghika, phó tư lệnh liên quân chống Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng ở Iraq và Syria, hôm 14/5 phủ nhận những tuyên bố của Mỹ về việc Tehran đang gia tăng hoạt động chiến tranh ủy nhiệm trong khu vực, khẳng định "không có mối đe dọa gia tăng từ các lực lượng do Iran hậu thuẫn ở Iraq và Syria".

Chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều năm qua tìm cách thuyết phục các đồng minh ở châu Âu rằng cộng đồng quốc tế cần cô lập Iran. Nhưng tuần qua, khi hàng loạt động thái khiêu khích được Washington tung ra làm gia tăng nguy cơ về một cuộc xung đột với Tehran, phản ứng của các đồng minh này không như Mỹ mong đợi.

Lo ngại nguy cơ bùng phát xung đột với Iran, Tây Ban Nha cùng ngày thông báo sẽ rút tàu hộ vệ của mình khỏi nhóm tác chiến tàu sân bay USS Abraham Lincoln của hải quân do Mỹ đang trên đường tới Vịnh Ba Tư, viện dẫn lý do rằng "chính phủ Mỹ đã ra quyết định nằm ngoài khuôn khổ những gì đã được thảo luận với hải quân Tây Ban Nha".

Đại diện cấp cao Liên minh châu Âu (EU) về chính sách đối ngoại và an ninh Federica Mogherini hôm 13/5 nói với Ngoại trưởng Mỹ Mike Pompeo rằng Washington nên theo đuổi chính sách "kiềm chế tối đa, tránh mọi động thái leo thang quân sự".

Những đồng minh truyền thống ngoài châu Âu của Mỹ như Australia và Canada vẫn giữ im lặng.

Vùng Vịnh đồng ý cho Mỹ triển khai quân, quyết dồn Iran đến chân tường

Tàu sân bay USS Abraham Lincoln trên đường tới Trung Đông hồi đầu tháng 5. Ảnh: US Navy.

Saudi Arabia và các nước khác thuộc Vịnh Ba Tư đã đồng ý cho phép Mỹ triển khai quân trên lãnh thổ và tàu thuyền trong vùng lãnh hải của họ, -tờ báo tiếng Ả Rập “Al-Sharq al-Ausat” đưa tin, dẫn các nguồn cấp cao.

Đáng chú ý là sự đồng ý nói trên "xuất phát từ các thỏa thuận song phương giữa Mỹ và các nước Ả Rập thuộc vùng Vịnh Ba Tư", nhằm ngăn chặn không cho Iran leo thang quân sự và tấn công các quốc gia vùng Vịnh hoặc gây hại cho lợi ích của Mỹ trong khu vực.

Ngoài ra, như các nguồn tin ngoại giao Ả Rập thông báo, hiện giờ một số nước Ả Rập đang tiến hành đàm phán để triệu tập cuộc họp với thành phần hạn chế trong thời gian hội nghị thượng đỉnh của các quốc gia Hồi giáo ở Mecca.

Căng thẳng giữa Mỹ và Iran đã gia tăng sau khi Tehran tuyên bố ý định ngừng thực hiện một số nghĩa vụ cam kết theo giao kèo hạt nhân, còn Washington hứa hẹn dùng vũ lực chống lại “mối đe dọa” với lợi ích của Mỹ ở Trung Đông. Gần đây, Mỹ đã tăng cường hiện diện quân sự trong khu vực, chẳng hạn như phái tới đó các hệ thống phòng không “Patriot” và máy bay, kèm theo ít nhất 7 tàu chiến.

Đồng thời, Tổng thống Donald Trump tuyên bố với các nhà báo rằng ông hy vọng tránh được cuộc chiến với Iran, còn Đại Giáo chủ Ali Khamenei nói rằng Tehran không có ý định giao chiến với Mỹ nhưng sẽ tiếp tục kháng cự.

Các quốc gia Vùng Vịnh vốn công khai phản đối Iran như Arab Saudi hay Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) cũng tỏ ra thận trọng. Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu có lẽ là lãnh đạo thế giới duy nhất ca ngợi lập trường cứng rắn của chính quyền Trump đối với Iran.

"Israel và tất cả các nước trong khu vực cùng những nước luôn tìm kiếm hòa bình trên thế giới nên sát cánh với Mỹ chống lại sự thù địch của Iran", Thủ tướng Netanyahu phát biểu hôm 14/5 tại buổi lễ kỷ niệm một năm ngày Mỹ mở đại sứ quán ở Jerusalem.

Tuần trước, Mỹ điều tàu chiến và oanh tạc cơ tới Trung Đông để răn đe cái mà họ coi là "những mối đe dọa từ Iran". Chỉ vài ngày sau, hai tàu chở dầu Arab Saudi và một tàu Na Uy bị hư hại trong một hành động tấn công phá hoại bằng thuốc nổ ở Vịnh Ba Tư.

Mỹ là một cường quốc quân sự của thế giới, từng sẵn sàng đi ngược làn sóng dư luận về chính sách đối ngoại trong quá khứ. Washington năm 2003 phát động cuộc chiến tranh xâm lược Iraq dựa trên những bằng chứng mơ hồ về "vũ khí hủy diệt hàng loạt", bất chấp sự phản đối của cả chính quyền Saddam Hussein lẫn các thành viên Liên Hợp Quốc.