Hoang phế Phật viện Đồng Dương nơi từng nổi tiếng là trung tâm Phật giáo một thời

Vào năm 875, vua Indravarman II xây dựng một tu viện Phật giáo thờ vị Bồ tát bảo hộ cho vương triều tại Đồng Dương. Tồn tại trong khoảng thời gian 600 năm, Phật viện Đồng Dương là một trung tâm nghiên cứu, truyền bá đạo Phật nổi tiếng của quốc gia Chăm Pa cổ và của cả khu vực Đông Nam Á thời trung đại.

Không chỉ ảnh hưởng về Phật giáo, nơi đây còn là xuất phát những tác phẩm nghệ thuật tạo nên phong cách Đồng Dương nổi tiếng trong nghệ thuật Chăm Pa.

Trong đó có thể kể đến pho tượng Bồ tát Tara được Thủ tướng Chính phủ công nhận là bảo vật quốc gia cùng nhiều bức điêu khắc khác đang được trưng bày tại Bảo tàng Chăm Đà Nẵng.

Trải qua hơn 10 thế kỷ (875-2018), Phật viện Đồng Dương giờ chỉ còn là một phế tích bởi tác động của thời gian, chiến tranh trong quá khứ... và cùng một phần lớn từ những hành động thiếu ý thức của người dân hiện tại.

Vào những năm 80 của thế kỷ trước, người dân quanh vùng đã tới đây đào gạch về xây nhà, buôn bán… Thậm chí còn xâm lấn khu vực lấy đất sản xuất làm biến dạng di tích nghiêm trọng.

Đến năm 2001 thì tình trạng này mới được chấn chỉnh khi Phật viện Đồng Dương được công nhận là di tích quốc gia.

Tuy nhiên, nơi đây giờ chỉ còn là một nơi hoang phế với cây cối mọc um tùm kín cả lối đi, bằng mắt thường ban đầu nhìn chỉ thấy một mảng Tháp Sáng còn sót lại nhưng trong tình trạng hư hại nặng nề.

Lần dò theo lối cũ đã bị cỏ cây phủ kín, khó khăn lắm chúng tôi mới tiếp cận được Tháp Sáng.

Hiện tại để giữ cho Tháp khỏi sụp đổ, cơ quan chức năng đã cho lắp một khung sắt chèn chống tứ phía giúp di tích còn sót lại tồn tại.

Cùng với sự khắc nghiệt của thời gian và lịch sử, do chưa có sự đầu tư nghiên cứu toàn diện nên việc tuyên truyền đến với người dân vùng di tích và du khách vẫn còn nhiều hạn chế khiến di tích càng bị xâm hại.

Những mảng tường rệu rã của khu Tháp Sáng xuất hiện nhiều viết đục khắc, viết vẽ bậy làm xâm hại đến di tích quốc gia vốn đang hấp hối.

Vào năm 2011 UBND tỉnh Quảng Nam đã tổ chức một hội thảo khoa học với tên “Bảo tồn, phát huy giá trị di tích Phật viện Đồng Dương” với sự quy tụ của nhiều chuyên gia, nhà nghiên cứu.

Họ đã tham gia thảo luận nhằm tìm kiếm những giải pháp, tăng cường công tác bảo vệ di tích, bảo tồn và phát huy giá trị di tích quốc gia này.

Ông Hồ Tấn Cường, phó Giám đốc Sở Văn hóa – Thể thao và Du lịch tỉnh Quảng Nam cho biết: “Phật viện Đồng Dương đã xuống cấp nghiêm trọng từ nhiều năm trước, chính quyền địa phương cũng đã cố gắng tìm kiếm nhiều giải pháp với mong muốn giữ lại di tích cổ quý giá này. Hiện tại, khu vực 1 đã được khoanh vùng bảo vệ hiện trạng di tích có diện tích 5,3ha”.

Với vị thế và tầm ảnh hưởng đến Phật giáo của khu vực trong một thời gian dài trong quá khứ, cũng như định hướng làm hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận Phật viện Đồng Dương là Di sản văn hóa thế giới.

Thiết nghĩ chính quyền tỉnh Quảng Nam sớm có những cách ứng xử đúng đắn và kịp thời đối với di tích quốc gia có một không hai này trước khi không còn thể cứu vãn.