Vốn đầu tư FDI giảm: ‘Không việc gì phải lo ngại’

Tổng cục Thống kê cho biết, đầu tư trực tiếp của nước ngoài từ đầu năm đến thời điểm 20/1/2018 chỉ có 166 dự án cấp phép mới với số vốn đăng ký đạt 442,6 triệu USD, giảm 5,1% về số dự án và giảm 64,4% về vốn đăng ký so với cùng kỳ năm 2017.

Bên cạnh đó, tổng số vốn đăng ký cấp mới và vốn tăng thêm đạt 899,4 triệu USD, giảm 36,8% so với cùng kỳ năm 2017. Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài của các dự án cấp mới trong tháng tập trung chủ yếu vào ngành công nghiệp chế biến, chế tạo với số vốn đăng ký đạt 330,6 triệu USD, chiếm 74,7% tổng vốn đăng ký cấp mới; ngành sản xuất và phân phối điện, khí đốt, nước nóng, hơi nước và điều hòa không khí đạt 60 triệu USD, chiếm 13,5%; các ngành còn lại đạt 52 triệu USD, chiếm 11,8%.

Nếu tính cả vốn đăng ký bổ sung của các dự án đã cấp phép từ các năm trước thì vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài vào ngành công nghiệp chế biến, chế tạo trong tháng 1/2018 đạt 746,8 triệu USD, chiếm 83% tổng vốn đăng ký; ngành sản xuất và phân phối điện, khí đốt, nước nóng, hơi nước và điều hòa không khí đạt 60 triệu USD, chiếm 6,7%; các ngành còn lại đạt 92,6 triệu USD, chiếm 10,3%.

Cả nước có 24 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương có dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài được cấp phép mới trong tháng 1/2018, trong đó thành phố Hồ Chí Minh có số vốn đăng ký lớn nhất với 86,2 triệu USD, chiếm 19,5% tổng vốn đăng ký cấp mới; tiếp đến là Nam Định 80,2 triệu USD, chiếm 18,1%; Ninh Thuận 60 triệu USD, chiếm 13,6%; Bình Dương 36,7 triệu USD, chiếm 8,3%...

Trong tháng 1/2018, Singapore là nhà đầu tư lớn nhất với 147,7 triệu USD, chiếm 33,4% tổng vốn đăng ký cấp mới; tiếp đến là Hàn Quốc 70,4 triệu USD, chiếm 15,9%; Na Uy 70,1 triệu USD, chiếm 15,8%; Quần đảo Vigin thuộc Anh 51,4 triệu USD, chiếm 11,6%...

Như vậy nhìn con số thông kê có thể thấy số vốn, số dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài trong tháng 1/2018 giảm dẫn đến lo ngại về tăng trưởng. Tuy nhiên trao đổi với phóng viên chiều 30/1/2018, Chuyên gia kinh tế - TS Bùi Trinh tỏ ra lạc quan và cho rằng không có gì đáng lo ngại khi số dự án, số vốn khu vực đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) giảm.

“Tôi còn nhớ con số do Tổng cục Thống kê từng đưa ra năm 2016 khu vực doanh nghiệp tạo ra 17,45 triệu tỉ đồng doanh thu thuần, trong đó doanh nghiệp ngoài nhà nước có doanh thu đạt cao nhất với 9,76 triệu tỉ đồng. Tiếp đến là khu vực các doanh nghiệp FDI năm 2016 tạo ra 4,81 triệu tỉ đồng. Thấp nhất là khu vực doanh nghiệp nhà nước, năm 2016 chỉ tạo ra 2,88 triệu tỉ đồng doanh thu.

Về mức đóng góp vào ngân sách nhà nước, các doanh nghiệp ngoài nhà nước chiếm tỉ trọng cao nhất với 46% (trong đó doanh nghiệp vừa và nhỏ đóng góp 31%), tiếp đến là các doanh nghiệp nhà nước 29% và doanh nghiệp FDI là 25%.

Như vậy nhìn con số này chúng ta thấy đóng góp cho ngân sách, cho tăng trưởng kinh tế Việt Nam là doanh nghiệp tư nhân trong đó chủ yếu doanh nghiệp vừa và nhỏ. Vì vậy việc giảm số vốn, số dự án khu vực FDI không có gì đáng ngại”, Chuyên gia kinh tế Bùi Trinh nhận định.

TS Bùi Trinh phân tích, khi số vốn, số dự án đầu tư doanh nghiệp FDI giảm lại là cơ hội tốt cho doanh nghiệp tư nhân của Việt Nam bởi để có được 25% tỉ trọng đóng góp vào ngân sách của doanh nghiệp FDI Việt Nam phải ưu đại quá nhiều.

“Các doanh nghiệp FDI cũng được ưu đãi về chính sách thuế. Hầu hết các doanh nghiệp FDI đều làm gia công rồi xuất khẩu. Do xuất khẩu trực tiếp nên đầu vào nhập khẩu của các doanh nghiệp này được ưu đãi thuế. Mặt khác, thuế này về bản chất là người dân Việt Nam phải trả khi sử dụng sản phẩm của họ. Sử dụng sản phẩm FDI trong trường hợp hầu hết là gia công thực chất là dùng hàng nhập khẩu dưới hình thức khác”, TS Bùi Trinh nêu thực tế.

Năm 2016, tổng tiền thuế thu nhập doanh nghiệp khối FDI được miễn giảm và ưu đãi ở mức 35.300 tỉ đồng. Nếu tính toán kỹ nhiều doanh nghiệp FDI thì tổng số thuế được ưu đãi từ khi đi vào hoạt động cũng tương đương số vốn họ đầu tư vào Việt Nam. Doanh nghiệp nội chỉ được ưu đãi gần 21% số thuế phải nộp, trong khi doanh nghiệp FDI được hưởng gần 92%. Sự bất bình đẳng này khiến doanh nghiệp nội không thể cạnh tranh với doanh nghiệp FDI.

Xét tương quan đóng góp các doanh nghiệp, có thể thấy doanh nghiệp tư nhân trong đó chủ yếu là doanh nghiệp nhỏ và vừa đi đầu trong nộp ngân sách nhưng chính sách ưu đãi chưa tương xứng. Đáng nhẽ cơ chế ưu đãi thuế, ưu đãi đầu tư của doanh nghiệp FDI phải giảm xuống và chuyển sang doanh nghiệp tư nhân. Một nền kinh tế bền vững phải dựa vào doanh nghiệp nội.

Ở khía cạnh nộp ngân sách TS Bùi Trinh cũng cho rằng, chưa nên xem việc doanh nghiệp tư nhân nhất là doanh nghiệp vừa và nhỏ đóng góp nhiều cho ngân sách là một tín hiệu đáng mừng. Bởi lẽ, xét theo quy mô lao động, so với năm 2012, số lượng doanh nghiệp lớn giảm 2,3% trong khi doanh nghiệp siêu nhỏ tăng tới 65,5%.

Tỉ trọng các doanh nghiệp vừa và nhỏ tăng tới 6 điểm phần trăm so với năm 2012, trong khi tỉ trọng lao động giảm 0,8 điểm phần trăm cho thấy quy mô doanh nghiệp đang nhỏ dần. Trong khi doanh nghiệp tư nhân đang phải gánh trách nhiệm ngân sách quá lớn làm gầy mòn doanh nghiệp khiến doanh nghiệp nội khó có thể phát triển quy mô.

TS Bùi Trinh cho rằng đã đến lúc cần nhìn lại con số tăng trưởng không nên chứng minh thành tích bằng con số tăng trưởng mà bằng thực chất của nền kinh tế. Vì thế con số tăng vốn đầu tư FDI bao nhiêu, tăng số dự án bao nhiêu không quan trọng bởi đó chỉ là con số để báo cáo còn thực chất mang lại gì cho nền kinh tế mới là cái đáng phải bàn.