Status hay ngày 20/3: Một xe cứu hỏa đi vào đường cao tốc ngược chiều

Vụ việc xe cứu hỏa chạy ngược chiều bị xe khách đâm trực diện khiến hơn chục người thương vong đang gây nhiều tranh cãi trên cộng đồng mạng những ngày qua. Điều này xuất phát từ quan điểm của một số cơ quan chức năng khẳng định xe cứu hỏa đã đi đúng luật và (nhiều khả năng) xe khách có thể có sai sót. Từ góc độ người tham gia giao thông, nhiều người lại cho rằng tình huống này khiến tài xế xe tải không thể có cách nào xử lý khác. Kết luận đúng, sai là trách nhiệm của cơ quan chức năng. Tuy nhiên, có rất nhiều ý kiến đáng tham khảo của cộng đồng mạng về vấn đề này. Status hay ngày 20/3 giới thiệu bài viết Một xe cứu hỏa đi vào đường cao tốc ngược chiều của tác giả Facebook - bác sĩ Trần Văn Phúc.

BS. PHÚC THỬ LÀM LUẬT SƯ?

=========================

Một xe cứu hỏa đi vào đường cao tốc ngược chiều.

Tin tốt, ở làn đường 100km/h mà chỉ có 1 xe khách lao trực diện vào xe cứu hỏa, các xe khác đang lưu thông đều tránh được.

Tin xấu, 1 lính cứu hỏa tử vong, 12 người khác bị thương ở các cấp độ và đang đối diện với nguy cơ sức khỏe nghiêm trọng, cả xe cứu hỏa và xe khách đều nát bét.

Ngay sau sự việc, Luật sư Nguyễn Anh Thơm – Đoàn Luật sư Thành phố Hà Nội - đã có những phân tích rất tỉ mỉ, đăng tải trên các báo như VOV, Lao động…

Ls Thơm cho rằng, xe cứu hỏa đang đi làm nhiệm vụ cứu hộ, nên căn cứ Điều 22 Luật Giao thông đường bộ 2008, thì xe cứu hỏa phải được ưu tiên hàng đầu, được phép đi ngược chiều. Bởi vậy mà lỗi thuộc về xe khách, đã có dấu hiệu vi phạm theo Điều 260 Bộ luật Hình sự 2015. Hình phạt mà chủ phương tiện xe khách phải đối mặt sẽ lên tới 15 năm tù, phải bồi thường phí tổn thất theo Luật Dân sự.

Tôi không đồng tình với quan điểm của Ls Thơm.

ĐẦU TIÊN, xe cứu hỏa xuất hiện đột ngột, ở khoảng cách không an toàn, làm cho xe khách “không thể thực hiện được” nghĩa vụ nhường đường cho xe cứu hỏa.

Cụ thể là xe cứu hỏa xuất hiện cách xe khách khoảng 40m, trong khoảng 1,5 giây từ lúc xuất hiện đến lúc bị đâm. Đây là khoảng cách cả về chiều dài cũng như về thời gian không cho phép lái xe khách có thể phản ứng phanh hay tránh kịp thời.

Có ba công thức mà lái xe cứu hỏa ở bất cứ quốc gia nào cũng phải học kĩ:

ds = dr + dbdr = (s*r)/3,6db = (s*s)/(250*f)

Bác sĩ Trần Văn Phúc hiện công tác tại khoa Chẩn đoán hình ảnh, bệnh viện Xanh Pôn. Trên trang Facebook cá nhân của mình, bác sĩ Phúc thường chia sẻ các bài viết, các quan điểm về nhiều vấn đề trong ngành Y và đời sống, với một lối viết mạch lạc, thông minh, giản dị, nhẹ nhàng nhưng không kém phần thấm thía. 

Trong đó:

- ds là khoảng cách dừng (Stopping Distance)- dr là khoảng cách phản ứng (Reaction Distance)- db là khoảng cách hãm phanh (Branking Distance)- s là vận tốc (km/h)- r là thời gian (s)- f là hệ số ma sát trượt

Khoảng cách dừng là khoảng cách để người lái xe nhìn thấy một mối nguy hiểm, có thể xử lí nó trong não, rồi áp dụng nhấn phanh để xe dừng lại hoàn toàn

Bình thường, người lái xe khách với vận tốc s = 100km/h, sẽ cần thời gian khoảng r = 1,6 giây để nhận biết có sự nguy hiểm ở phía trước và cần phải phanh lại. Thay số vào công thứ thứ hai, ta được khoảng cách phản ứng dr = 44m.

Hệ số ma sát cơ quan chức năng có thể đo tại vị trí tai nạn. Giả thiết đường cao tốc Pháp Vân làm mới, nhưng do trời mưa nên hệ số ma sát xuống khoảng f = 0,4. Thay số vào công thứ thứ ba ta được db = 100m.

Khoảng cách dừng = Khoảng cách phản ứng + Khoang cách hãm phanhds = 44 + 100 = 144(m)

Nhìn xem kĩ từ Camera, thấy xe cứu hỏa từ đường gom cắt ngang qua cao tốc một chiều, vị trí mà xe khách có thể quan sát được với khoảng cách chừng 40m. Nghĩa là tài xế xe khách chỉ đủ để nhận biết có sự nguy hiểm cần phải đạp phanh để tránh, chứ chưa thể thực hiện việc đạp phanh. Vậy mấy ai trong số chúng ta làm được điều kì diệu là đạp phanh để không xảy ra tai nạn?

VẤN ĐỀ THỨ 2, đó là hành động xe khách đâm thẳng vào xe cứu hỏa. Như đã nói ở trên, khoảng cách chừng 40m tương ứng quãng thời gian 1,6 giây thì lái xe khách chỉ đủ nhận biết có sự nguy hiểm đang ở phía trước.

Nhưng giả thiết là tài xế nhận thức nhanh hơn, ví dụ trong khoảng 1 giây và quãng đường di chuyển trong lúc suy nghĩ để nhận biết nguy hiểm chỉ là dr = 28m, vậy hơn chục mét đường còn lại thì tại sao không đánh lái sang phải để tránh xe cứu hỏa, mà lại đâm trực diện?

Để trả lời cho câu hỏi này, cần phải hiểu vận tốc tới hạn của cung đường cong, có trong bài giảng lái xe cứu hỏa của các nước tiên tiến trên thế giới.

Bằng thực nghiệm tại hiện trường, có thể vẽ một dây cung khoảng 12m cho phép tránh được xe cứu hỏa, thì sẽ tính ra dây cung đó có bán kính khoảng 45m; đây là con số khá thông dụng với hầu hết các đường cua hợp lí ở Việt Nam.

Do trời mưa, nhưng giải sử mặt được lại mới rải nhựa, tức là hệ số ma sát f = 0,4 thì vận tốc tới hạn vào khoảng s = 46km/h. Vậy có bao nhiêu người trong chúng ta đang chạy vận tốc 100 km/h mà có thể giảm đột ngột xuống s = 46km/h để thực hiện được một cú tránh hoàn hảo trên cung đường khoảng db =12m?

VẤN ĐỀ THỨ 3, là tại sao lái xe cứu hỏa lại lựa chọn đi vào làn trong cùng có vận tốc cao nhất 100km/h, mà không đi vào làn trống chỉ dành cho những tình huống khẩn cấp?

Theo luật, nhân viên cứu hỏa được quyền điều khiển phương tiện đi vào đường cao tốc 1 chiều và không bị hạn chế tốc độ. Nhưng có 2 lựa chọn, một là đi vào làn đang lưu thông với vận tốc quá cao thì nguy cơ xảy ra tai nạn gần như không tránh khỏi, hai là đi vào làn trống chỉ dành cho tình huống khẩn cấp thì khả năng là an toàn.

Điểm mấu chốt của vấn đề là, lái xe cứu hỏa đã quá tự tin lạm dụng sự ưu tiên khi lựa chọn cách thứ nhất, tức là cách đi ngược lại với những kiến thức căn bản của khoa học lái xe. Với hành vi lái xe như vậy, đó là cách dễ nhất để tự giết chết mình, giết chết những người khác và gây nên sự nguy hiểm cho nhiều người liên quan.

VẤN ĐỀ THỨ 4, là lỗi quan sát của người lái xe khách.

Thực tế nhiều người lái xe, có thể là hầu hết các lái xe, họ không phải lúc nào cũng tập trung sự chú ý nghiêm túc và liên tục đến việc lái xe trên đường. Họ có thể bị phân tâm bởi điện thoại thông minh và các thiết bị khác. Rồi những yếu tố xung quanh tác động, ví dụ như mưa gió, thời tiết xấu, ánh sáng không đủ cũng tác động đáng kể đến sự chú ý và quan sát.

Nhà nghiên cứu Kelly Funkhouser thuộc Đại học Utah đã thực hiện những thí nghiệm và đi đến kết luận, rằng khi người lái xe bị phân tâm, thời gian phản ứng cho một tình huống sẽ bị tăng lên gấp đôi.

Chính vì lí do đó, mà việc lái xe cứu hỏa lựa chọn cách đi ngược chiều trên làn đường cao tốc 100km/h với mật độ xe rất dày, sẽ không bao giờ là cách lựa chọn đúng đắn, trừ trường hợp tình huống quá khẩn cấp, phải có sự hỗ trợ của cảnh sát giao thông cảnh báo tất cả các phương tiện chú ý nhường đường.

KẾT LUẬN: Xe cứu hỏa lấy quyền được ưu tiên, đi vào làn đường 1 chiều với tốc độ nhanh, làn xe có mật độ dày nhất và vận tốc cao nhất 100km/h, đó là quyết định sẽ dẫn tới hậu quả tai nạn. Xe khách trong điều kiện trời mưa và cuối giờ chiều nên khó quan sát, mặt đường có hệ số ma sát thấp, khoảng cách chứng 40m và thời gian khoảng 1,5 giây là quá ngắn để lái xe xử trí tình huống; nên xe khách trở thành nạn nhân. Căn cứ phân tích mối quan hệ nhân - quả thì lái xe khách không có lỗi.

*Bài viết thể hiện quan điểm cá nhân của tác giả.