Thoái vốn Nhà nước: Tiền thu được phải công khai, minh bạch và xin ý kiến dân không được dùng tùy tiện

Theo nghị quyết của Quốc hội năm 2017, việc thoái vốn phải được thực hiện quyết liệt với mục tiêu thu về 60.000 tỷ đồng cho ngân sách từ việc thoái vốn. Đến thời điểm hiện tại, riêng việc thu về từ thoái vốn Sabeco đã dư so với mục tiêu kế hoạch, chưa kể đến nguồn thu từ việc thoái vốn các doanh nghiệp khác.

Cụ thể, với mức giá đặt mua cao nhất 320.500 đồng/cổ phần, Công ty TNHH Vietnam Beverage đã mua trọn hơn 53% cổ phần Nhà nước chào bán tại Sabeco với số tiền hơn 109,9 nghìn tỷ đồng. Điều đó đồng nghĩa việc Nhà nước thu về gần 110.000 tỷ đồng từ việc thoái vốn tại Sabeco.

Đánh giá việc thoái vốn Nhà nước tại các doanh nghiệp quốc doanh thời gian qua PGS.TS Phạm Quý Thọ - Chuyên gia chính sách công (Học viện Chính sách và Phát triển, Bộ Kế hoạch và Đầu tư) cho rằng, việc thoái vốn Nhà nước được thực hiện tốt trong thời gian qua, thể hiện rõ nhất sau việc bàn thành công cổ phần Sabeco với giá trị cao hơn dự tính.

“Cần phải thấy rằng dưới sự quyết liệt của Chính phủ đã giúp quá trình cổ phần hóa, thoái vốn Nhà nước tại các doanh nghiệp quốc doanh được thực hiện tích cực trong thời gian qua. Nhiều cổ phiếu được bán với giá cao, Nhà nước thu về nhiều tiền đây là điều đáng mừng”, PGS.TS Phạm Quý Thọ cho biết.

Tuy nhiên vấn đề mà theo PGS.TS Phạm Quý Thọ suốt những năm qua cả Chính phủ, Quốc hội cũng như dư luận không đề cập đến là việc: Làm gì với số tiền thu về sau khi bán vốn Nhà nước tại các doanh nghiệp?

Theo thông tin từ Bộ Công Thương, Tổng công ty Đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) sau khi thoái vốn tiền thu được đưa vào ngân sách. Điều này đúng quy định của pháp luật. Nhưng đưa vào ngân sách rồi sử dụng, chi tiêu ra sao.

PGS.TS Phạm Quý Thọ khẳng định, khi thoái vốn Nhà nước tại các doanh nghiệp Quốc doanh cần rõ ràng hơn ba lợi ích:

Thứ nhất là lợi ích cá nhân người lao động. Tùy theo sự đóng góp của người lao động, phụ thuộc vào lương, thu nhập, thâm niên công tác và người lao động được mua cổ phần khi nhà nước chào bán với giá ưu đãi.

Thứ hai, phải tính lợi ích cho cả doanh nghiệp. Tức là phải dành một phần tiền cho doanh nghiệp thể hiện dưới các quỹ khen thưởng, quỹ phát triển sản xuất…

Thứ ba, phát huy lợi ích Nhà nước thu được sau khi thoái vốn. Nói cách khác là phát huy nguồn tiền từ việc bán vốn.

“Lợi ích của Nhà nước ở đây là ai? Nhà nước là mấy vị đại diện Bộ Tài chính, là đại biểu Quốc hội tôi cho rằng không chính xác. Lợi ích đồng vốn sau khi thu về từ việc bán cổ phần Nhà nước phải là của người dân, không thể nói là đưa vào ngân sách chung chung rồi chi tùy tiện”, PGS Phạm Quý Thọ nói.

Vị chuyên gia chính sách công này đặt câu hỏi: Số tiền sau khi thu về từ việc bán cổ phần Nhà nước lại được sử dụng để nuôi bộ máy hành chính cồng kềnh hiện nay không? Có được dùng để cứu doanh nghiệp nhà nước làm ăn thua lỗ không?

“Khung pháp lý quy định việc sử dụng nguồn tiền thu từ thoái vốn Nhà nước phải được hoàn thiện, phải có sự tham gia của người trong việc phân bổ tiền thu về từ việc bán cổ phần. Cần phải có quy chế rõ ràng không được tùy tiện theo nghĩa thiếu chỗ nào bù chỗ đấy. Ví dụ nuôi 1 bộ máy hành chính như hiện nay không được lấy tiền từ đấy”, PGS Thọ nêu quan điểm.

Người đại diện cho dân chính là Quốc hội, do đó PGS Thọ cho rằng Quốc hội phải phát huy vai trò giám sát, ban hành quy định luật trong việc sử dụng nguồn tiền thu về từ việc thoái vốn tại các doanh nghiệp.

“Nhiều năm nay khi cổ phần hóa doanh nghiệp quốc doanh Nhà nước thu về nguồn tiền lớn nhưng kế hoạch sử dụng như thế nào Chính phủ cần chi tiết để Quốc hội cho ý kiến và giám sát việc đó. Phải cụ thể hóa bằng luật để thưởng phạt công minh.

Khi quyết định sử dụng nguồn tiền thu từ cổ phần hóa như thế nào Quốc hội cần có ý kiến của người dân, phản biện của người nghiên cứu, sử dụng tiền đó để làm đường, để phát triển kính tế vùng khó khăn, đầu tư vào y tế… Chúng ta có quá nhiều cái cần đầu tư”, ông Phạm Quý Thọ cho biết.

Ngoài ra ông Thọ cũng cho rằng, Quốc hội cần quy định không sử dụng tiền thu từ cổ phần hóa vào việc như chi trả lương cán bộ công chức, viên chức, không được dùng để bù thâm hụt ngân sách, không để cứu doanh nghiệp thu lỗ…Nếu không làm rõ và minh bạch vấn đề sử dụng nguồn tiền thu từ bán cổ phần Nhà nước tại các doanh nghiệp dễ dẫn đến dư luận xấu.