Trung Quốc giảm dần nhập khẩu dưa hấu: Cẩn trọng để không phải giải cứu

Cẩn trọng để không phải giải cứu

Theo Vụ Thị trường châu Á - châu Phi (Bộ Công Thương), dưa hấu là loại rau quả có diện tích lớn ở Trung Quốc. Diện tích trồng dưa hấu tại Trung Quốc hiện vào khoảng 2 triệu ha, chiếm 10% tổng diện tích trồng cây ăn quả, rau màu của nước này, với sản lượng bình quân khoảng 73 - 75 triệu tấn/năm.

Hiện nay, 22 tỉnh, TP của Trung Quốc có diện tích canh tác dưa hấu. Đáng chú ý là sản xuất dưa hấu ở Trung Quốc đang chuyển mạnh từ các điểm sản xuất nhỏ lẻ sang những vùng trồng lớn, có điều kiện tự nhiên phù hợp. Đây là xu hướng tất yếu của nền nông nghiệp hiện đại, vừa có thể áp dụng cơ giới hóa và công nghệ cao trong sản xuất, giúp tăng năng suất và sản lượng, vừa đảm bảo chất lượng và đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng về ATTP, truy xuất nguồn gốc.

Về mùa vụ, thu hoạch dưa hấu tại Trung Quốc cũng kéo dài từ cuối tháng 4 đến khoảng tháng 9 hàng năm, lệch không nhiều so với mùa vụ thu hoạch dưa hấu của Việt Nam. Trong đó, Hải Nam là địa phương vào vụ dưa sớm nhất; tiếp theo là Quảng Tây, Chiết Giang, Giang Tô, Sơn Đông... Do đó, thị trường Trung Quốc có xu hướng tăng cường NK dưa hấu trong giai đoạn từ tháng 11 năm trước đến tháng 4 năm sau.

Về thói quen tiêu dùng, dưa hấu tươi tại Trung Quốc thường được dùng làm thức ăn tráng miệng hoặc ép làm nước quả. Trước đây, người Trung Quốc thường ưa dùng dưa hấu trong mùa hè để thanh nhiệt giải độc. Tuy nhiên, do điều kiện sinh hoạt ngày càng được nâng cao, nhu cầu của người Trung Quốc (nhất là người miền Bắc) ngày càng đa dạng và có xu hướng thích sử dụng dưa hấu vào dịp Tết Nguyên đán (dưa hấu có màu đỏ, màu của sự may mắn theo quan niệm của người Trung Quốc).

Về tình hình NK, theo số liệu thống kê của Hải quan Trung Quốc, lượng dưa hấu NK của Trung Quốc từ năm 2014 đến đầu năm 2018 bình quân đạt khoảng trên 200 ngàn tấn/năm với kim ngạch đạt khoảng 30 triệu USD/năm. Nước này đang có xu hướng giảm NK dưa hấu. Năm 2017, Trung Quốc nhập khẩu 188,32 ngàn tấn dưa hấu, đạt 31,86 triệu USD, giảm 7,78% về lượng và 2,81% về kim ngạch so với 2016. Hiện nay, ngoài Việt Nam, Trung Quốc còn NK dưa hấu từ 2 nước ASEAN khác là Malaysia và Myanmar.

Việc Trung Quốc tăng diện tích trồng dưa hấu giảm nhập khẩu đặt ra các ngành chức năng tại Việt Nam cần có quy hoạch diện tích trồng dưa hấu, tránh việc "được mùa mất giá" phải "giải cứu". Tháng 5/2018, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Quảng Nam đã phải gửi thư kêu gọi các đơn vị, tổ chức, cá nhân trên địa bàn chung tay hỗ trợ nông dân tiêu thụ dưa hấu, giúp bà con vượt qua khó khăn trong giai đoạn hiện nay.

Thời điểm đó, lượng dưa còn tồn đọng trong dân khoảng 55 ha, với sản lượng khoảng 1.300 tấn. Diện tích dưa hấu chủ yếu tập trung tại huyện Phú Ninh, có khoảng 500 ha ở các xã Tam Phước, Tam Thành, Tam Lộc, Tam An...

Theo cơ quan chức năng, sở dĩ giá dưa hấu giảm mạnh là do thị trường Trung Quốc ngưng nhập bởi lượng dưa trong nước đã cung cấp đủ.

Nguyên nhân phải "giải cứu" do đầu năm 2018, giá dưa hấu có những thời điểm tăng vọt lên đến 12.000đồng/kg, dù có rớt giá cũng còn đến 8.000 đồng/kg. Như vậy, nếu tính toán, trừ hết chi phí thì người nông dân thu lãi khoảng 10 triệu đồng/sào.

Giá dưa hấu đầu vụ năm nay khá cao nên người trồng dưa có lãi. Chính vì thấy lãi mà nhiều người đổ xô đi trồng dưa hấu mà không cần biết đến quy hoạch hay đầu ra như thế nào. Tuy nhiên, do giá dưa luôn bấp bênh, lại phụ thuộc nhiều vào thương lái Trung Quốc nên người nông dân mới dẫn tới tình cảnh được mùa, mất giá như hiện nay.

Thương lái Trung Quốc thao túng nông sản Việt

Trung Quốc hiện là thị trường chính của trái cây Việt Nam. Tuy nhiên, các sản phẩm chủ yếu được đưa vào thị trường này qua đường biên mậu, tiểu ngạch. Sản phẩm xuất khẩu chủ yếu là xuất thô, giá trị thấp.

Cách thức mà các thương lái Trung Quốc áp dụng là trả giá cao, vào tận vườn lùng mua để bà con nông dân thấy siêu lãi rồi đua nhau trồng cây, đến khi nông dân ồ ạt trồng theo, được mùa thì lại ngừng mua để ép bán giá rẻ. Bằng cách đó, thương lái Trung Quốc nhiều năm qua đã thao túng thị trường nông sản Việt.

Và điệp khúc “được mùa, mất giá - được giá, mất mùa” vẫn tiếp diễn. Thậm chí gần đây liên tục xuất hiện những đợt “giải cứu” nông sản Việt. Làm sao để nông sản có được đầu ra ổn định đang là bài toán hóc búa đặt ra cho các cơ quan quản lý lúc này.

Tại Hội nghị kết nối cung - cầu nông sản thực phẩm và giải pháp phát triển nông nghiệp bền vững, một chuyên gia cho rằng hiện nay, việc kết nối tiêu thụ nông sản vẫn gặp nhiều khó khăn do nhiều nơi còn sản xuất với quy mô nhỏ lẻ, manh mún, nhất là trong trồng trọt chưa giải quyết được vấn đề tích tụ ruộng đất, thu hút doanh nghiệp tham gia vào đầu tư sản xuất nông nghiệp. Sản lượng và chất lượng sản phẩm còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu và các điều kiện về hàng rào kỹ thuật cho các sản phẩm hướng tới xuất khẩu.

Mặt khác, chính sách khuyến khích đầu tư phát triển nông nghiệp chưa thực sự thu hút được các hộ, các doanh nghiệp đầu tư, nhất là lĩnh vực chế biến nông sản.

Đã đến lúc các cơ quan chức năng nên tăng cường tuyên truyền cho người nông dân, khuyến cáo việc trồng theo quy hoạch, tìm đầu ra bền vững cho nông sản, Cùng với đó, đẩy mạnh xây dựng và phát triển các chuỗi liên kết sản xuất, đặc biệt, xây dựng và phát triển các chuỗi sản xuất có chứng nhận VietGAP, GlobalGAP, VietGHAP, hữu cơ…