TS. Bùi Trinh: ‘Lượng hóa kinh tế ngầm đưa vào GDP là việc không nên’

Thủ tướng Chính phủ vừa ký quyết định phê duyệt Đề án Thống kê khu vực kinh tế chưa được quan sát với mục tiêu đánh giá kết quả sản xuất - kinh doanh của khu vực này, nhằm phản ánh đầy đủ và toàn diện hơn phạm vi, quy mô của nền kinh tế.

Đề án phân chia khu vực kinh tế chưa được quan sát, hình thành 5 nhóm gồm: kinh tế ngầm; kinh tế bất hợp pháp; kinh tế phi chính thức chưa được quan sát; kinh tế tự sản, tự tiêu của hộ gia đình và kinh tế bị bỏ sót trong các chương trình thu thập dữ liệu thống kê.

Trước mắt, Tổng cục Thống kê - Bộ Kế hoạch và Đầu tư sẽ tiến hành đo lường thử nghiệm năm 2019, đo lường chính thức năm 2020 và các năm tiếp theo. Việc xây dựng phương pháp thống kê cụ thể cũng như danh mục hoạt động kinh tế chưa được quan sát đang được cơ quan có thẩm quyền thực hiện.

Có khá nhiều ý kiến tranh luận xung quanh quyết định thống kê toàn bộ khu vực kinh tế chưa được quan sát vào quy mô của nền kinh tế, trong đó nhiều chuyên gia kinh tế uy tín đều cho rằng, sẽ không dễ để thống kê được. 

Đánh giá như thế nào về chủ trương điều chỉnh quy mô của nền kinh tế của Chính phủ, chuyên gia kinh tế - TS. Bùi Trinh cho rằng, mục tiêu của Chính phủ trong việc tính toán, đưa kinh tế ngầm vòa GDP nhằm tăng GDP, giảm tỷ lệ bội chi và tỷ lệ nợ công so với GDP. Tuy nhiên điều tra làm rõ kinh tế ngầm là điều không dễ.

Thực tế trong nền kinh tế chia hai khu vực, khu vực kinh tế quan sát được chúng ta thấy hiện nay còn khu vực chưa được quan sát bao gồm 3 thành tố: Hoạt động kinh tế ngầm, hoạt động kinh tế phi pháp, hộ tự sản tự tiêu.

“Điển hình của kinh tế ngầm là việc doanh nghiệp luôn có 2 loại báo cáo là báo cáo thuế và báo cáo nội bộ. Sự chênh lệch số liệu giữa hai báo cáo này được coi là kinh tế ngầm. Loại hình này rõ ràng không thể thống kê được, nên không có nước nào tính vào quy mô GDP.

Tuy nhiên cần nhấn mạnh để doanh nghiệp có 2 loại báo cáo đó phải có sự “tiếp tay” cán bộ thuế. Như vậy ở đây đặt ra nếu cơ quan chức năng đưa ra kết luận về con số kinh tế ngầm sẽ rất khó.

Nếu giờ tính lại chẳng khác nào phủ nhận tất cả những kết quả điều tra, thống kê những năm vừa qua? Nếu phủ nhận có nghĩa những chỉ số tính GDP suốt thời gian qua là sai?”, TS. Bùi Trinh cho biết.

Bùi Trinh nhấn mạnh, việc điều tra thông tin về khu vực kinh tế chưa được quan sát rất phức tạp, đặc biệt là thành tố kinh tế ngầm sẽ không thể kiểm soát được. Ngay cả  Mỹ, nước có nền quản trị tốt, tính minh bạch cao cũng khó khăn trong việc kiểm soát khu vực này. Vì vậy, họ cũng không tính khu vực này vào quy mô GDP mà chỉ thực hiện điều tra tại một vài năm nào đó.

Con số thống kê không chính xác sẽ kéo theo hàng loạt các chính sách bị sai lệch. Hơn nữa, nếu điều chỉnh quy mô GDP theo hướng cộng thêm khu vực kinh tế chưa được quan sát thì phải điều chỉnh tỷ lệ nợ công, bội chi, cùng với hàng loạt các quyết sách, chính sách của Quốc hội bởi vì tất cả đều dựa vào GDP để tính. Điều này cực kỳ khó khăn và gây bất ổn.

Bên cạnh đó, ông Trinh cho rằng nếu tìm cách đo kinh tế ngầm chỉ để làm tăng quy mô GDP, chứng minh tỷ lệ nợ công thấp hơn, bội chi/GDP không lớn... thì không mang lại lợi ích gì, nếu không thực sự quyết tâm khắc phục các vấn đề về nợ công, thu chi, đặc biệt là chi ngân sách.

Cách tốt nhất để quản lý kinh tế ngầm, ông Trinh nói, là Chính phủ tạo điều kiện thuận lợi, tạo môi trường kinh doanh minh bạch, lâu dài hơn nữa cho doanh nghiệp, người dân.