‘Xúc’ than bán, vì sao Việt Nam phải nhập than sản xuất điện?

Giá điện dần phụ thuộc giá than

Tại buổi họp báo về tăng giá điện do Bộ Công thương tổ chức ngày 20/3 ông Nguyễn Anh Tuấn - cục trưởng Cục Điều tiết điện lực (Bộ Công thương), việc tăng giá bán lẻ điện dựa trên tính toán các yếu tố đầu vào gồm phát điện, truyền tải, phân phối, bán lẻ, quản lý ngành...

Cụ thể, từ ngày 5/1/2019 giá than cho sản xuất điện tăng 2,61-7,67% làm tăng chi phí hơn 3.000 tỉ đồng; đồng thời sẽ điều chỉnh tăng thêm bước 2 cùng thời điểm tăng giá điện khiến chi phí cho than tăng thêm hơn 3.000 tỉ đồng, chi phí nhập khẩu than cũng làm tăng thêm gần 2.000 tỉ đồng. Giá khí trên bao tiêu làm chi phí ước tăng hơn 5.800 tỉ đồng.

Như vậy trong số nguyên nhân khiến giá điện tăng có nguyên nhân tự việc giá than cho sản xuất điện tăng. Nguyên nhân giá than cho sản xuất điện tăng vì chúng ta phải nhập khẩu.

Cuối năm 2018, nhiều nhà máy nhiệt điện lo đóng cửa vì thiếu than, thời điểm đó Nhà máy nhiệt điện Quảng Ninh cho biết hoạt động sản xuất của đơn vị đang hết sức khó khăn vì tình trạng khan hiếm than. Không đủ than cho sản xuất điện, từ ngày 17/11 Nhiệt điện Quảng Ninh đã phải dừng hai tổ máy số 1 và số 2 (giảm 600 MW) để đảm bảo đủ than duy trì hai tổ máy còn lại.

Theo Nhiệt điện Quảng Ninh, tới thời điểm này Tập đoàn Than-Khoáng sản Việt Nam (TKV) đã cung cấp cho đơn vị này 2,57 triệu tấn than, Tổng Công ty Đông Bắc đã cung cấp 395.000 tấn than. Theo hợp đồng cung cấp, đến hết năm 2018 doanh nghiệp này chỉ còn được cung cấp khoảng 255.000 tấn.

Trong khi đó, sản lượng điện thương phẩm theo kế hoạch phát điện tháng 11 và 12 phải đạt 1,14 tỉ kWh, tương ứng với lượng than là 660.000 tấn. Như vậy, lượng than thiếu hụt là 405.000 tấn. Dù có được TKV cung cấp bổ sung tăng thêm 10% hợp đồng là 260.000 tấn, lượng than thiếu hụt sẽ là 145.000 tấn.

Lý giải việc thiếu than, Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) cho biết năm 2018 đã xây dựng kế hoạch tiêu thụ than là 36 triệu tấn, trong đó than cung cấp cho sản xuất điện là 26,5 triệu tấn.

Thế nhưng thực tế nhu cầu tiêu thụ lại tăng cao dẫn tới sự thay đổi cung - cầu, hơn nữa việc các nhà máy thủy điện và nhiệt điện khí giảm phát nên nhu cầu tại các nhà máy nhiệt điện tăng 5,7 triệu tấn so với năm 2017. Bên cạnh đó giá than thế giới cao hơn so với than trong nước từ 5 - 10 USD/tấn dẫn tới các hộ tiêu thụ như điện, xi măng, hóa chất… chuyển sang mua than tăng mạnh. Một nguyên nhân nữa chính là các nhà máy nhiệt điện cùng tăng nhu cầu sử dụng than, cùng một thời điểm nên gây ra khó khăn nhất định cho TKV trong việc huy động nguồn than để cung cấp. Vì vậy những con số trên tương đương với sản lượng của 3 mỏ than và cần khoảng 5.000 người để khai thác.

Khai thác than xuất khẩu nhưng vẫn nhập than

Đáng nói trong khi than thiếu thì số liệu thống kê từ Tổng cục Hải quan cho thấy, sản lượng than xuất khẩu 10 tháng đầu năm nay đạt trên 2 triệu tấn, trị giá hơn 274 triệu USD, giá trung bình 3,2 triệu đồng/tấn, chủ yếu dòng than antraxit. Cũng trong thời gian đó, Việt Nam đã nhập 17,3 triệu tấn than từ các nước với giá trung bình 2,7 triệu đồng/tấn, cao hơn giá trung bình cùng kỳ năm ngoái 400.000 đồng/tấn và đắt hơn 1,2 triệu đồng/tấn cùng kỳ năm 2016.

Như vậy, giá than xuất khẩu đang cao hơn giá than nhập khẩu. Nhiều ý kiến cho rằng, đây là một trong những lý do khiến TKV không “mặn mà” bán than theo giá bao cấp cho các nhà máy nhiệt điện trong nước.

Mới đây, Bộ Công Thương vừa đề nghị Thủ tướng Chính phủ xem xét, cho phép Tập đoàn công nghiệp Than – Khoáng sản Việt Nam (TKV) và Tổng công ty Đông Bắc xuất khẩu 2,05 triệu tấn than trong năm 2019.

Bộ Công Thương cho biết chủng loại than xuất khẩu năm không phải loại than mà Việt Nam đang nhập khẩu, nên phù hợp với quan điểm phát triển ngành than Việt Nam.

Cũng theo Bộ Công Thương, hiện nay than sản xuất trong nước chủ yếu phục vụ cho sản xuất điện. Khối lượng than sản xuất trong nước của TKV và Tổng công ty Đông Bắc cung cấp cho sản xuất điện chiếm 70-80% lượng tiêu thụ toàn ngành.

Cuối năm 2018, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) Đinh Quang Tri cho biết theo kế hoạch sản xuất, năm 2019, EVN sẽ sử dụng 54 triệu tấn than để sản xuất điện. Do TKV và Tổng công ty Đông Bắc cung cấp không đủ, dự kiến thiếu khoảng 8 triệu tấn.

Nhu cầu than tăng vọt được giải thích là do nhiều nhà máy nhiệt điện than đi vào hoạt động như Nhiệt điện Vĩnh Tân 1, một số nhà máy BOT có công suất 1.200 MW, Nhiệt điện Thái Bình 1 (600MW), Nhiệt điện Thăng Long hơn 600MW… do đó nhu cầu than năm 2018 tăng 33% so với năm trước.

Trong 8 triệu tấn than dự kiến nhập khẩu, EVN giao các tổng công ty thành viên nhập khẩu 4 triệu tấn, còn lại sẽ do TKV nhập khẩu về bán lại cho EVN theo giá đã đăng ký.

Ngoài ra, theo ông Tri, ngoài 8 triệu tấn phải nhập khẩu nói trên thì Chính phủ cũng đã duyệt 2 Dự án Nhiệt điện Vĩnh Tân 4 và Nhiệt điện Duyên Hải 3 cũng sẽ sử dụng than nhập khẩu, mỗi năm khoảng 7 triệu tấn. Năm 2019, dự kiến nhập khẩu 10 triệu tấn than để chạy hai nhà máy nhiệt điện này.