8 năm sau khi Gaddafi bị lật đổ, nội chiến Libya bùng phát

8 năm sau cuộc lật đổ nhà lãnh đạo Gaddafi, Libya bùng nổ bạo lực

Tình hình tại Libya trở nên căng thẳng từ ngày 4/4 khi Tướng Haftar - người đứng đầu lực lượng đối lập Quân đội Quốc gia Libya (LNA) ủng hộ chính quyền tại miền Đông Libya - phát động tấn công nhằm giành lại thủ đô Tripoli từ GNA. Cuộc khủng hoảng ở Lybia bùng nổ sau 8 năm nhà lãnh đạo Muammar al-Gaddafi bị lật đổ.

Ngày 6/4, các quân đội của GNA đã tiến hành không kích lực lượng của LNA ở khu vực cách thủ đô Tripoli khoảng 50km về phía Nam, qua đó làm chậm bước tiến của lực lượng trung thành với Tướng Haftar.

Lực lượng trung thành với Tướng Khalifa Haftar - người đứng đầu lực lượng đối lập Quân đội Quốc gia Libya (LNA) ủng hộ chính quyền tại miền Đông Libya tuyên bố đã giành quyền kiểm soát sân bay chính của thủ đô Tripoli.

Động thái này diễn ra chỉ 2 ngày sau khi Tướng Haftar ra lệnh tấn công nhằm giành lấy thủ đô Tripoli từ tay chính phủ được Liên hợp quốc hậu thuẫn ở miền Tây.

Thủ tướng Fayez al-Serraj của Chính phủ Đoàn kết Dân tộc Libya (GNA) ở miền Tây Libya đã cáo buộc đối thủ của mình, Tướng Khalifa Haftar "phản bội". 

Trong diễn văn trên truyền hình, ông Sarraj tuyên bố chính quyền của ông đang nỗ lực hành động vì hòa bình, đồng thời ông cũng khẳng định lực lượng của GNA sẽ tăng cường “sức mạnh và quyết tâm” sau khi lực lượng của Tướng Haftar gây hấn và tuyên bố giành kiểm soát một số thành phố và thủ đô Tripoli.

Ông Sarraj cáo buộc Tướng Hafta phản quốc và cảnh báo đó là “một cuộc chiến không có người chiến thắng."

Phát biểu với báo giới, Đại tá Mohamed Gnounou cho biết đợt phản công với tên gọi "Núi lửa Thịnh nộ" nhằm mục đích "loại bỏ các lực lượng gây hấn và trái phép khỏi toàn bộ các thành phố của Libya".

Giữa lúc căng thẳng gia tăng tại quốc gia Bắc Phi này, quân đội Mỹ thông báo tạm thời rút một số lực lượng khỏi Libya

Trong một thông báo, quân đội Mỹ nêu rõ: "Do bạo loạn gia tăng ở Libya, một đội quân thuộc các lực lượng Mỹ vốn hỗ trợ Bộ Chỉ huy châu Phi của Mỹ tạm thời rút khỏi Libyanhằm đối phó với điều kiện an ninh trên thực địa."

Tuy nhiên, thông báo không nêu rõ có bao nhiêu quân bị rút khỏi quốc gia Bắc Phi này.

Bộ Chỉ huy châu Phi của Mỹ, có trụ sở ở thành phố Stuttgart của Đức, cho biết nhiệm vụ của cơ quan này ở Libya gồm "hỗ trợ về mặt quân sự cho các sứ mệnh ngoại giao, tiến hành hoạt động chống khủng bố, tăng cường quan hệ đối tác và cải thiện an ninh trên khắp khu vực".

Cộng đồng quốc tế lên tiếng

Trước tình hình trên, Liên minh châu Phi (AU) nhắc lại sự cần thiết của một tiến trình do chính Libya thực hiện và tạo ra một chế độ chính trị mới ở một đất nước Bắc Phi đang bị chiến tranh tàn phá này.

Tuyên bố được đưa ra sau chuyến thăm của Chủ tịch Ủy ban AU Moussa Faki Mahamat tới Libya vào đầu tuần này.

Trong khuôn khổ chuyến thăm Libya, ông Faki đã gặp Thủ tướng GNA Fayez al-Sarraj. Chủ tịch Ủy ban AU cũng kêu gọi tất cả các nhân tố bên ngoài kiềm chế mọi can thiệp vào công việc nội bộ của Libya.

Ông nói thêm rằng AU cam kết tiếp tục hợp tác đầy đủ với Liên hợp quốc và các đối tác khác để giúp người dân Libya đạt được hòa bình, hòa giải và phát triển.

Về phần mình, ông Al-Sarraj bày tỏ sự ủng hộ đối với sáng kiến của AU trong việc tổ chức một hội nghị hòa giải dân tộc tại thủ Addis Ababa (Ethiopia) vào tháng 7/2019 để thực hiện cuộc đối thoại dân tộc do Liên hợp quốc dẫn dắt.

Ông cũng tuyên bố sẵn sàng cùng phối hợp để thiết lập một cơ chế chuẩn bị để đảm bảo thành công cho hội nghị này.

Cùng ngày 6/4, Bộ trưởng Nội vụ Tunisia, ông Hichem Fourati cho biết Tunisia đang theo sát tình hình ở Libya và đã thực hiện các biện pháp an ninh và quân sự đặc biệt ở biên giới phía Đông và phía Tây nước này.

Trong khi đó, Bộ Quốc phòng Tunisia thông báo đã thực hiện một số biện pháp để bảo đảm biên giới phía Đông Nam nước này trước những hậu quả có thể xảy ra do leo thang xung đột vũ trang ở Libya.

Quân đội Tunisia đã được yêu cầu cảnh giác và thận trọng hơn, đồng thời tăng cường quân sự tại các khu vực biên giới phía Đông Nam Dhehiba và Ras Jedir.

Quân đội cũng được lệnh tăng cường kiểm soát bằng cách khai thác các phương tiện không quân và hệ thống giám sát điện tử để quan sát nhanh và hiệu quả hơn bất kỳ chuyển động đáng ngờ nào.

Động thái trên được đưa ra sau khi Tổng thống Tunisia bày tỏ quan ngại về tình hình ở Libya cũng như mức độ nghiêm trọng của các diễn biến tại quốc gia láng giềng, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải tránh leo thang xung đột và đẩy nhanh giải pháp chính trị dựa trên đối thoại giữa tất cả các bên.

Tại Pháp, Điện Elysée thông báo Tổng thống nước này Emmanuel Macron đã có cuộc điện đàm với Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres để bàn về tình hình Libya.

Thông báo cho biết hai bên nhấn mạnh tầm quan trọng của một giải pháp chính trị cho cuộc khủng hoảng của Libya hiện nay, đặc biệt về luật nhân quyền và nghị quyết của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc.

Theo thông báo, Pháp sẽ tiếp tục ủng hộ vai trò trung gian của Liên hợp quốc tại Libya.

Ngoại trưởng Pháp Jean-Yves Le Drian cũng cho rằng không thể giải quyết cuộc khủng hoảng ở Libya thông qua biện pháp quân sự vì giải pháp chính trị vẫn là lựa chọn duy nhất đối với tình hình căng thẳng đang gia tăng tại quốc gia này.

Theo ông, giải pháp chính trị cho cuộc khủng hoảng tại Libya bao gồm việc kêu gọi tổ chức một hội nghị đối thoại toàn quốc và sau đó là tổ chức bầu cử.

Ông Le Drian đưa ra phát biểu này khi kết thúc hội nghị Ngoại trưởng Nhóm Các nền công nghiệp phát triển hàng đầu thế giới (G7) tại Pháp.

Nguồn cung dầu bị đe dọa

Người Mỹ đã rút tay khỏi Libya, để lại đất nước từng giàu có bậc nhất Bắc Phi trong đống hỗn loạn.

Chiến sự leo thang tại Libya được dự báo làm giảm nguồn cung dầu thế giới, khiến các nước đồng minh của Mỹ đổ về Iran và Venezuela để giải tỏa cơn khát dầu, đẩy các lệnh trừng phạt Tehran và Caracas của Washington đến bờ vực phá sản.

Libya đã tăng gấp ba lần sản lượng dầu lên mức 1,3 triệu thùng/ngày trong năm nay, một phần nhờ việc mở cửa trở lại nhà máy lọc dầu nằm trên Sharara, giếng dầu lớn nhất nước này. Theo khảo sát của S&P Global Platts, sản lượng dầu trong tháng 3 của Libya đạt tới con số 1,06 triệu thùng/ngày.

Sự gián đoạn nguồn cung dầu từ Libya có thể làm suy yếu các nỗ lực trừng phạt Iran và Venezuela của Mỹ, bao gồm biện pháp cấm các nước mua dầu từ hai quốc gia này để gây sức ép lên chính quyền Tehran và Caracas.

Việc thế giới thiếu dầu sẽ buộc Washington phải kéo dài danh sách các nước đồng minh hay đối tác được miễn trừng phạt khi mua dầu từ Iran và Venezuela. Dù Mỹ tự tin rằng thị trường thế giới sẽ sớm được cân bằng khi sản lượng dầu xuất khẩu của nước này và Iraq sẽ tăng, nhưng đó lại là vấn đề của tương lai.

Lệnh trừng phạt đối với Iran bắt đầu vào tháng 11 năm ngoái, trong đó Mỹ cấp quyền miễn trừ cho 8 quốc gia, cho phép họ tiếp tục mua dầu từ nước cộng hòa Hồi giáo. Đến tháng 1 năm nay, Mỹ tiếp tục cấm các nước mua dầu từ chính quyền ông Nicolas Maduro của Venezuela.