Một Triều Tiên rất khác dưới thời Kim Jong Un

Vào một ngày giá rét tháng 12/2011,  Kim Jong Un, nhà lãnh đạo mới của Triều Tiên, cùng với 7 cố vấn hộ tống linh cữu cha mình - cố lãnh đạo Kim Jong Il - đi qua các con phố ở Bình Nhưỡng. Hình ảnh ông khóc trong đám tang cha mình khiến cả thế giới không ai nghĩ, người thanh niên trẻ tuổi đó có thể tiếp tục các chiến lược và chính sách phát triển của cha ông để lại. 

Khi bình luận về nhà lãnh đạo Triều Tiên, hãng tin Reuters nói, "tính cách hiếu chiến cũng như khó đoán định của ông Kim Jong Un khiến thế giới lo lắng".

Sau lần thử tên lửa hồi đầu tuần với thành công đột phá, nhà lãnh đạo Triều Tiên đã tuyên bố khả năng hạt nhân của quốc gia này có thể tiến đánh đến Mỹ.  

Ở độ tuổi 33, Kim Jong Un là một trong những lãnh đạo quốc gia trẻ nhất. Ông thừa hưởng một thể chế được xây dựng từ thời Chiến tranh Lạnh, và đất nước của ông được xem như một vùng đệm giữa Trung Quốc và Hàn Quốc. Dưới thời cố lãnh đạo Kim Jong Il, nền kinh tế yếu kém cộng với sự sụp đổ của Liên Bang Xô Viết đã khiến Triều Tiên mất đi một nguồn viện trợ to lớn. Điều này đã dẫn đến cái chết của gần 3 triệu người.

Để củng cố lại vị thế yếu kém này, Kim Jong Un đã tập trung đầu tư vào ba lĩnh vực chủ đạo: quân sự và hạt nhân, kinh tế thị trường tư nhân ngầm, lòng tôn thờ với dân tộc. Để làm được điều đó, ông đã rất kiên quyết, có phần độc tài trong đường hướng lãnh đạo của mình.

Theo Viện chiến lược Hàn Quốc, trong vòng 5 năm, từ 2011 đến tháng 12/2016, Kim Jong Un đã sử dụng 300 triệu USD vào 29 vụ thử tên lửa hạt nhân, 180 triệu USD để xây dựng các tượng đài quân sự. Ông Kim cũng đã chi khoảng 1 tỷ USD cho Đại hội Đảng vào năm 2016, với số tiền bắn pháo hoa lên đến 26.8 triệu USD.

Cũng theo ông Lee Sang-keun, một chuyên gia nghiên cứu lãnh đạo Triều Tiên tại Viện nghiên cứu thống nhất tại Seoul, Kim Jong Un đã “thay thế các chỉ huy và quan chức đứng đầu. Điều này có thể khiến bạn nghĩ rằng ông ấy bị điên, nhưng lịch sử đã chỉ ra rằng, đó là cách mà các nhà lãnh đạo vẫn thường làm để duy trì quyền lực lâu dài”.

Cố lãnh đạo Kim Jong Il từng tuyên bố sức mạnh quân sự là quyền lực tối cao của Triều Tiên – một chính sách được biết dưới cái tên songun, có nghĩa là “quân sự trước tiên”. Tuy nhiên, Kim Jong Un đã và đang từng bước thay đổi chiến lược quân sự này của cha mình.

Trước đây, ông Kim Jong Il vẫn thường sử dụng vũ khí hạt nhân để đổi lấy các gói viện trợ. Vào tháng 2/2012, khi vừa nhậm chức, Kim Jong Un cũng có những bước đi tương tự như cha mình, yêu cầu viện trợ lương thực từ Mỹ.

Một vài tuần sau đó, vị lãnh tụ trẻ tuổi đã thay đổi chiến thuật, tuyên bố rằng Triều Tiên sẽ phóng một tên lửa tầm xa. Theo lời của Wi Sung-lac, cựu phái viên Hàn Quốc từng tham gia đàm phán trong năm 2011, “đàm phán đổi lấy viện trợ có thể được xem là di sản của Kim Jong Il. Và cũng chính từ đó, tư duy chiến lược của Kim Jong Un đã được hình thành”.

Kim Jong Un được cho là sinh năm 1984, và là người con út trong gia đình. Thuở thiếu thời ông là một đứa trẻ cứng đầu và hiếu thắng. Theo lời kể của Kenji Fujimoto, một đầu bếp Nhật Bản người từng làm việc cho gia đình ông Kim Yong Il và từng có dịp tiếp xúc với Kim Jong Un khi lúc nhỏ: “có lần cậu bé Kim đã cáu gắt với người dì của mình, bà Ko Young Suk, vì gọi Kim là “ông tướng nhỏ” chứ không phải là “ngài đại tướng”.

Ông Lee – một nhà nghiên cứu hàng đầu về các lãnh đạo của Triều Tiên, cho biết theo lý thuyết thừa kế tại Triều Tiên thì quá trình kế thừa lãnh đạo phải kết thúc trong lúc người cha còn sống. Quá trình chuyển giao của Kim Jong Il đã kéo dài suốt 20 năm trước khi ông được trao lại quyền lực. Thời gian đó đủ lâu để người kế vị có thể xây dựng các liên minh và củng cố hệ thống lãnh đạo. Nhưng với Kim Jong Un, quãng thời gian này vẻn vẹn chỉ có 3 năm.

Trong quan điểm của ông Kim, những cố lãnh đạo như Saddam Hussein của Iraq và Muammar Gaddafi của Libya đã bị suy yếu nghiêm trọng do họ không thể bảo vệ chiến lược hạt nhân của mình. Trong một bài xã luận đăng tải vào tháng Giêng năm 2016, hãng thông tấn KCNA đã nhận định, "Lịch sử chứng minh rằng sự răn đe hạt nhân mạnh mẽ đóng vai trò như một thanh gươm quý báu chĩa thẳng vào tham vọng xâm lược của ngoại  bang".

Triều Tiên chạy đua theo chương trình vũ khí hạt nhân vì cảm thấy nhà nước đang bị đe dọa, lo sợ số phận của ông Kim Jong Un sẽ như cố lãnh đạo Gaddafi, người vì từ bỏ hạt nhân năm 2003 đã chết thảm trong một cuộc đột kích của Mỹ năm 2011. 

Một thời gian nắm quyền, Triều Tiên đã cập nhật hiến pháp tuyên bố họ là quốc gia vũ khí hạt nhân.

Liên tiếp sau đó, Triều Tiên không ngừng thử nghiệm tên lửa và các chương trình hạt nhân của mình.

Vào năm 2013, ông Kim Jong Un đưa ra một chính sách mới: "byungjin", có nghĩa là phát triển song song, kết hợp giữa phát triển hạt nhân và tăng trưởng kinh tế.

Năm 2012, ngay sau khi nắm quyền, Kim Jong Un đã đi một bước nhỏ, bắt chước những cải cách mà Trung Quốc đã thực hiện vào những năm 1980. Nông dân được phép giữ phần lớn thành quả trong vụ thu hoạch. Các doanh nghiệp nhà nước được quyền mua và bán theo giá thị trường. Các doanh nghiệp tư nhân và thương nhân được khuyến khích đầu tư vào các dự án của nhà nước hoặc với các bên trong và các đơn vị quân đội. Ông Kim cũng bắt đầu "ngó lơ" kiểm soát các thị trường phi chính thức - một lực lượng mà cha ông đã cố gắng vô ích để kìm hãm.

Tháng 4 năm đó, Kim Jong Un đã nói về đất nước - lần đầu tiên trong 17 năm, người dân Triều Tiên đã nghe tiếng nói của nhà lãnh đạo. "Đó là sự quyết tâm kiên định của Đảng để đảm bảo rằng người dân sẽ không bao giờ phải thắt lưng buộc bụng", ông nói.

Ông hy vọng cải cách này sẽ tạo ra một sự cởi mở chính trị mới, khi ông chèo lái thúc đẩy hình ảnh của đất nước Triều Tiên ra thế giới. 

Cũng trong năm 2012, ông Antonio Razzi, một thượng nghị sĩ của Italia, người tự gọi mình là người Ý duy nhất gặp nhà lãnh đạo Triều Tiên, cho biết ông Kim đã đề nghị ông tìm cơ sở đào tạo cho cầu thủ bóng đá nước này ở Ý.

"Tôi đã nói chuyện với nhiều lãnh đạo địa phương Triều Tiên", ông Razzi nói, "Họ không có kế hoạch tấn công bất cứ ai. Triều Tiên chỉ quan tâm đến hạt nhân như là một hình thức phòng thủ".