Đất: Từ sở hữu toàn dân tới sở hữu nhóm lợi ích

11:24 11/05/2018

Đất đai thuộc sở hữu toàn dân. Nhà nước đại diện cho toàn dân thực hiện quyền chủ sở hữu. Thế nhưng một thực tế đang diễn ra: Đất từ sở hữu của toàn dân thành sở hữu nhóm lợi ích.

dat-tu-so-huu-toan-dan-toi-so-huu-nhom-loi-ich
Hãng phim truyện Việt Nam số 4 Thụy Khuê.

Theo pháp luật của Việt Nam, đất đai thuộc sở hữu toàn dân. Nhà nước đại diện cho toàn dân thực hiện quyền chủ sở hữu. Nhà nước trao quyền sử dụng đất cho các tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân dưới hình thức: Giao đất, cho thuê đất có thời hạn hoặc lâu dài.

Khi tổ chức, cá nhân không sử dụng hoặc chuyển đổi mô hình hoạt động đương nhiên đất phải được trả lại cho nhà nước quản lý. Thế nhưng nguồn lực đất đai đã bị lãng phí, nhiều trường hợp được phân bổ không minh bạch, không đem lại lợi ích tối đa cho chủ sở hữu, tức toàn dân.

Câu chuyện lùm xùm liên quan đến đất đai gần nhất diễn ra ở Hãng phim truyện Việt Nam. Cụ thể, nhà đầu tư chỉ bỏ ra 33 tỷ đồng để mua cổ phần, chi phối hãng phim này khi cổ phần hóa. Trong khi hãng phim được sử dụng hơn 5.000 m2 đất tại Thụy Khuê, ven Hồ Tây, Hà Nội và hơn 1.000 m2 đất tại quận 1, TP HCM … có giá trị trên thị trường lên đến hàng ngàn tỷ đồng.

Nguyên nhân dẫn đến việc kiện tụng xảy ra tại Hãng phim truyện Việt Nam do hãng phim cho các cá nhân, doanh nghiệp thuê lại diện tích đất đã được Nhà nước cho Hãng thuê để làm phim. Mục đích thực sự của việc cổ phần hóa gấp gáp Hãng phim truyện khi riêng câu chuyện về đất vàng tại hãng, còn hãng phim phát triển hay không không quan trọng.

Ngoài diện tích đất đang được quản lý lỏng lẻo tại các tổ chức, doanh nghiệp nhà nước, rất nhiều dự án BT (xây dựng, chuyển giao), chủ đầu tư bỏ tiền xây dựng cơ sở hạ tầng, được nhận quỹ đất tương ứng với số tiền đã đầu tư. Nhưng vấn đề ở chỗ giá đất để chuyển giao cho chủ đầu tư đã không được xác định phù hợp với thị trường, không thông qua đấu thầu để chọn nhà đầu tư có mức giá tốt nhất, đem lại hiệu quả cao nhất.

Tháng 7/2017 Thanh tra Chính phủ vừa có kết luận thanh tra việc chấp hành quy định pháp luật trong thực hiện một số dự án đầu tư theo hình thức hợp đồng BT, BOT trên địa bàn Thành phố Hà Nội, trong đó chỉ ra nhiều sai phạm.

dat-tu-so-huu-toan-dan-toi-so-huu-nhom-loi-ich
Dự án đường Lê Đức Thọ - Xuân Phương do Công ty cổ phần Tasco đầu tư

Thanh tra Chính phủ cũng kiến nghị Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội và các cơ quan có liên quan có biện pháp xử lý về cơ chế chính sách, hành chính, xử lý kinh tế về khoản tiền hơn 1.600 tỷ đồng, gần 38 triệu USD.

Một trong những vi phạm, khuyết điểm được Thanh tra Chính phủ nêu ra tại các dự án BT thuộc lĩnh vực giao thông, môi trường của Hà Nội từ năm 2008 đến năm 2012 chính là việc Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội và các cơ quan trực thuộc thẩm định, phê duyệt, chưa chính xác, chưa đúng chế độ quy định làm sai tăng tổng vốn đầu tư dự án, ảnh hưởng đến việc tính toán, sắp xếp phương án giao đất đối ứng để xác định tiền sử dụng đất.

Ngoài ra còn xuất phát từ việc thẩm định, đánh giá lựa chọn các doanh nghiệp không đủ năng lực tài chính để thực hiện các dự án.

Điển hình như việc chọn Công ty cổ phần Tasco nhà đầu tư dự án đường Lê Đức Thọ - Xuân Phương; Công ty Bitexco chủ đầu tư thực hiện dự án đường bao quanh khu tưởng niệm danh nhân Chu Văn An… Các doanh nghiệp này đều không đảm bảo năng lực tài chính nhưng vẫn được lựa chọn.

Những vi phạm, khuyết điểm này của Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội dẫn đến chậm tiến độ, đội vốn.

Điển hình nhất là dự án đường Lê Đức Thọ - Xuân Phương do Công ty cổ phần Tasco đầu tư. Tuyến đường 3,5km thuộc dự án đường Trần Hữu Dực nối đường Lê Đức Thọ với đường 70 thuộc địa bàn phường Xuân Phương (quận Nam Từ Liêm, Hà Nội). Dự án do Công ty cổ phần Tasco làm chủ đầu tư theo hình thức BT với tổng mức đầu tư hơn 1.500 tỷ đồng.

Dự án có hai bất cập chính: Thứ nhất suất đầu tư, tuyến đường 3,5km nhưng đầu tư hết hơn 1.500 tỷ đồng đây là suất đầu tư quá cao; Thứ hai để có được con đường này, Hà Nội phải đổi gần 70ha đất.

Sau khi kiểm tra Thanh tra Chính phủ chỉ rõ công tác lập, thẩm định và phê duyệt vốn đầu tư không chính xác do áp dụng định mức, đơn giá và tính toán khối lượng không đúng làm tăng giá trị hợp đồng BT lên hơn 19,5 tỷ đồng.

Do đó, Thanh tra Chính phủ kiến nghị Thành phố Hà Nội cần tính thêm giá trị tiền sử dụng đất để nộp vào ngân sách nhà nước hơn 11,2 tỷ đồng do áp sai suất vốn đầu tư.

Bên cạnh đó, dự án này còn 37 tỷ đồng tiền sử dụng đất tăng thêm cần rà soát xác định lại để khi thanh toán hợp đồng BT chủ đầu tư thực hiện nghĩa vụ với Nhà nước.

Ngoài ra, Thanh tra Chính phủ đề nghị Ủy ban nhân dân Thành phố Hà Nội chỉ đạo Ủy ban nhân dân quận Nam Từ Liêm và nhà đầu tư là Công ty Cổ phần Tasco giảm trừ tổng mức đầu tư hơn 19,5 tỷ đồng.

Bình luận câu chuyện biến tướng dự án BT, chuyên gia kinh tế - TS Bùi Trinh nhận định: “BT – Đổi đất lấy hạ tầng tức là chúng ta đổi tài nguyên thiên nhiên (đất) lấy hạ tầng giao thông, nếu không quản lý chặt chẽ đây dễ trở thành “mảnh đất” màu mỡ cho tham nhũng. BT nếu không quản lý được còn gây tác hại hơn BOT”.

Trong khi đó PGS.TS Bùi Thị An – Đại biểu Quốc hội khóa 13 cho rằng, sai phạm quản lý đất đai tại dự án BT làm méo mó chủ trương đúng của Đảng, Nhà nước trong việc huy động vốn xã hội hóa, giảm niềm tin của nhà đầu tư chân chính, gây bức xúc trong dư luận xã hội.

PGS.TS Bùi Thị An cho rằng cần phải làm rõ trách nhiệm lãnh đạo chính quyền địa phương nơi xảy ra vi phạm, khuyết điểm liên quan dự án BT theo đúng tinh thần Nghị quyết Trung ương 4 - Khóa XII

 “Xem xét trách nhiệm cá nhân lãnh đạo cần xem dự án ai ký thẩm định, phê duyệt, ai ký cấp phép? Trước hết, lãnh đạo ký các quyết định thẩm định, phê duyệt, ký quyết định chỉ định nhà đầu tư mà có vi phạm khuyết điểm phải chịu trách nhiệm.

Ví dụ trong quyết định chỉ định thầu, khi ký quyết định lãnh đạo thành phố có thẩm định năng lực tài chính của doanh nghiệp hay không? Có nắm rõ tình hình hoạt động của doanh nghiệp hay không?”, PGS.aTS Bùi Thị An đề nghị.

 

'Đất vàng' Thủ Thiêm có giá giao dịch thực tế bao nhiêu?

Những câu chuyện xoay quanh vấn đề đền bù, giải tỏa theo quy hoạch KĐT mới Thủ Thiêm đang được dư luận đặc biệt quan tâm.

 

Nhà nát ở đất vàng Thủ Thiêm

Bên cạnh các dự án tỷ USD đang mọc lên trong khu đô thị Thủ Thiêm là hàng chục hộ dân vẫn ở tạm bợ trong những căn nhà nát, thiếu thốn trên mảnh đất của mình hàng chục năm qua.

 

 

Tài trợ


Tin khác