Khủng hoảng ở Zimbabwe: Đảo chính hay giải cứu đất nước?

Khủng hoảng ở Zimbabwe không phải là một cuộc đảo chính

Hãng tin AP của Mỹ ngày 15/11 đưa tin Tổng thống Robert Mugabe và vợ Grace Mugabe đã bị quân đội nước này tạm giữ sau một loạt các hoạt động quân sự nhằm "truy lùng các phần tử tội phạm" cạnh Tổng thống diễn ra từ đêm 14/11, làm bùng nổ cuộc khủng hoảng ở Zimbabwe.

AP trích lời người phát ngôn quân đội Zimbabwe cho biết cả hai vẫn đang được đảm bảo an toàn.

Thông báo từ quân đội Zimbabwe cũng nêu rõ đây không phải là cuộc đảo chính mà chỉ là hoạt động quân sự nhằm truy lùng các phần tử tội phạm bên cạnh tổng thống và sẽ chấm dứt khi đạt được mục đích kể trên. Tất cả các quân nhân cũng được yêu cầu lập tức trở lại đơn vị trong khi các quyết định nghỉ phép đều bị hủy bỏ.

Trong diễn biến liên quan đến cuộc khủng hoảng ở Zimbabwe, phong trào Thay đổi vì dân chủ (MDC) đối lập cùng ngày đã kêu gọi đưa quốc gia trở lại nền dân chủ hợp hiến trong hòa bình. MDC - đối thủ chính trị lớn của đảng ZANU-PF cầm quyền trong 2 thập kỷ qua - còn bày tỏ hy vọng sự can thiệp của quân đội sẽ giúp "xây dựng một nhà nước ổn định, dân chủ và tiến bộ".

Lãnh đạo Hội cựu chiến binh quốc gia, tổ chức rất có ảnh hưởng tại quốc gia này, Chris Mutsvangwa cho rằng động thái mới của quân đội Zimbabwe là nhằm "sửa chữa" một quốc gia đang đứng trước bờ vực thẳm, giải cứu đất nước khỏi tay "các băng nhóm tội phạm" xung quanh tổng thống. Ông cũng kêu gọi cộng đồng quốc tế tái can dự và tình hình Zimbabwe để hỗ trợ nền kinh tế vốn đã lâm vào suy thoái trong suốt 20 năm qua, cản trở tăng trưởng chung của toàn khu vực Nam Phi.

Trước đó, vào rạng sáng 15/11, nhiều xe tăng và xe bọc thép quân đội đã xuất hiện bên ngoài thủ đô Harare trong khi đảng ZANU-PF cầm quyền cáo buộc Tư lệnh quân đội Constantino Chiwenga phạm tội phản quốc. Cuộc khủng hoảng ở Zimbabwe đã bắt đầu.

Nguyên nhân từ vợ Tổng thống Robert Mugabe

Theo báo chí thế giới, nguyên nhân của cuộc khủng hoảng ở Zimbabwe xuất phát từ vợ của Tổng thống. Khi người dân Zimbabwe sa vào cảnh đói nghèo dưới thời Tổng thống Mugabe, bà Grace, 52 tuổi, trở thành mục tiêu bị công kích với những cáo buộc rằng bà thu lợi từ các mỏ kim cương của đất nước và mua biệt thự sang trọng.

Phu nhân của Tổng thống Mugabe chi rất nhiều tiền cho các chuyến đi nước ngoài. Liên minh châu Âu (EU) đã áp đặt lệnh trừng phạt lên cả hai vợ chồng để ngăn họ chuyển tài sản ra khỏi Zimbabwe.

Bà Grace đứng đầu một nhóm chính trị gia mang tên "G40" thuộc Đảng Mặt trận Yêu nước thống nhất quốc gia châu Phi Zimbabwe (Zanu-PF) cầm quyền. Thành viên nhóm này đa số ở trong độ tuổi 40.

Là đồng minh của Tổng thống Mugabe, bà Grace từng tuyên bố chồng mình vẫn có thể điều hành đất nước cho dù ông đã chết, đồng thời bảo vệ khi nhà lãnh đạo Zimbabwe loại bỏ 2 phó Tổng thống Joice Mujuru và Emmerson Mnangagwa vì tranh chấp quyền lực.

Trong một phát biểu gần đây, bà Grace úp mở: "Họ nói rằng tôi muốn làm tổng thống. Tại sao không? Tôi không phải là người Zimbabwe ư?".

Báo chí đặt cho bà Grace các biệt danh "Gucci Grace" và "Dis-Grace" vì thói quen mua hàng hiệu trong mỗi chuyến đi nước ngoài. Tại thủ đô Paris – Pháp năm 2002, phu nhân của Tổng thống Mugabe chi tới 120.000 USD để ăn ở và mua sắm.

Bà cũng được cho là mua nhiều tài sản trị giá hàng triệu USD ở Nam Phi và xây dựng các biệt thự được ví như cung điện của vua chúa.

Tương lai nào cho Zimbabwe?

Sau khi lãnh đạo Zimbabwe gần 4 thập niên, đưa đất nước đi từ thành công của cuộc đấu tranh giành độc lập đến sự sụp đổ của nền kinh tế, Tổng thống Zimbabwe Robert Mugabe – một trong những nhà lãnh đạo lâu đời nhất thế giới đã trở thành tù nhân của quân đội mà chính ông từng chỉ huy.

Theo một thông báo của quân đội Zimbabwe, Tổng thống Robert Mugabe, 93 tuổi, đã bị tạm giữ cùng phu nhân. Động thái này dường như sẽ chấm dứt một trong những “triều đại chính trị” gây tranh cãi nhất ở châu Phi nhưng đồng thời đặt ra những câu hỏi về tương lai bất định cho Zimbabwe. Liệu sẽ có một chính phủ chuyển tiếp hay sẽ có một thỏa hiệp cho phép ông Mugabe trở lại nắm quyền?

Dù có điều gì xảy ra, đây dường như vẫn là một thời điểm thuận lợi cho đất nước Zimbabwe vốn đã phải sống trong cảnh u ám dưới sự lãnh đạo của ông Mugabe ngay cả những lúc quyền lực của nhà lãnh đạo này dường như là không thể lay chuyển.

Cuộc khủng hoảng ở Zimbabwe lên đến đỉnh điểm hồi tuần trước, khi Tổng thống Mugabe bãi miễn Phó Tổng thống Emmerson Mnangagwa, dọn đường cho vợ của ông Mugabe, bà Grace tiến bước trên chính trường.

Lời giải thích của ông Mugabe đối với quyết định trên là vì ông Mnangagwa không trung thành và thiếu tôn trọng cũng như sử dụng những biện pháp mờ ám củng cố quyền lực. Mnangagwa sau đó trốn sang Nam Phi.

Động thái này đã làm mâu thuẫn trong đảng ZANU-PF cầm quyền thêm trầm trọng. Trong khi phe đảng viên trẻ đứng về phía bà Grace Mugabe thì những cựu chiến binh – những người từng xả thân chống lại chế độ da trắng lại ủng hộ ông Mnangagwa – người từng là Bộ trưởng Quốc phòng.

Với những diễn biến mới nhất ở Zimbabwe, nhà bình luận chính trị Maxwell Saungweme cho rằng, quân đội nước này có thể sẽ gây sức ép buộc ông Robert Mugabe từ chức để ông Mnangagwa lên làm Tổng thống.

Cộng đồng quốc tế kêu gọi kiềm chế

Trước diễn biến cuộc khủng hoảng ở Zimbabwe cộng đồng quốc tế đã kêu gọi các bên kiềm chế, tránh bạo lực và tôn trọng hiến pháp nước này. Trong một tuyên bố, Tổng thống Nigeria Muhammadu Buhari kêu gọi tất cả các bên chính trị và quân sự ở Zimbabwe kiềm chế và tránh gây ra những hành động bạo lực.

Liên minh châu Phi (AU) đã tuyên bố rằng cuộc khủng hoảng tại Zimbabwe “giống như một vụ đảo chính” và kêu gọi các bên liên quan cần tôn trọng Hiến pháp của đất nước.

Tổng thư ký Liên Hợp Quốc Antonio Guterres kêu gọi các bên tại Zimbabwe bình tĩnh, không bạo lực và kiềm chế.

Người phát ngôn của Tổng thư ký Liên Hợp Quốc, ông Farhan Haq nói: “Tổng thư ký Liên Hợp Quốc đang theo dõi sát sao tình hình đang diễn ra ở Zimbabwe. Ông kêu gọi các bên bình tĩnh, không bạo lực và kiềm chế. Tổng thư ký nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giải quyết những bất đồng chính trị thông qua các biện pháp hòa bình và đối thoại hòa bình, phù hợp với hiến pháp của quốc gia".

Liên minh châu Âu (EU) đã kêu gọi đối thoại và tìm kiếm giải pháp chính trị nhằm giải quyết cuộc khủng hoảng ở Zimbabwe.

Thủ tướng Anh Theresa May cùng Ngoại trưởng nước này Boris Johnson cũng đã kêu gọi các bên ở Zimbabwe kiềm chế, đồng thời cho biết tình hình hiện nay rất khó đoán định, kêu gọi công dân Anh ở đây thận trọng và không nên ra ngoài trong thời điểm cuộc khủng hoảng ở Zimbabwe chưa được giải quyết.