Lo kéo dài tuổi nghỉ hưu dễ ‘tham quyền cố vị’, người trẻ khó có cơ hội

Lo vỡ quỹ bảo hiểm xã hội

Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội đang lấy ý kiến về sửa đổi Bộ Luật Lao động. Một trong những nội dung đáng chú ý trong việc sửa đổi Bộ Luật Lao động là vấn đề nâng tuổi nghỉ hưu của người lao động theo lộ trình.

Hiện điều 187 của Bộ Luật Lao động hiện hành quy định tuổi nghỉ hưu của người lao động trong điều kiện bình thường là 60 đối với nam và 55 đối với nữ. Thời gian qua, vấn đề tăng tuổi nghỉ hưu luôn được dư luận quan tâm và đã từng được đặt ra nhiều lần trong quá trình soạn thảo Luật Bình đẳng giới năm 2007, Bộ Luật Lao động năm 2012 và Luật Bảo hiểm xã họi năm 2014.

Lý do chính của đề xuất tăng tuổi nghỉ hưu cho rằng đây một giải pháp nhằm bảo đảm cân đối quỹ hưu trí và tử tuất trong dài hạn. Nếu tiếp tục giữ nguyên các quy định hiện nay về mức đóng - mức hưởng, thời gian đóng - thời gian hưởng thì sẽ mất cân đối quỹ này.

Theo Bộ Lao động thương binh và Xã hội từ năm 2023, quỹ hưu trí và tử tuất sẽ rơi vào trạng thái thu trong năm không đủ bù chi, bắt đầu trích từ phần quỹ kết dư để chi trả; từ năm 2034, phần quỹ kết dư được chi trả hết dẫn đến nhà nước phải bố trí ngân sách để bù đắp.

Ví dụ, một nam giới có 30 năm đóng bảo hiểm xã hội, về hưu ở độ tuổi 60 sẽ được hưởng lương hưu bằng 75% lương trung bình đã đóng bảo hiểm xã hội. Trong 30 năm (360 tháng) tham gia bảo hiểm xã hội, mỗi tháng đóng 22% tiền lương thì người lao động này đóng vào quỹ 79 tháng lương trung bình. Số tiền này chỉ đủ chi trả trong 105 tháng lương hưu (hoặc 9 năm) tức đến năm người lao động 69 tuổi.

Trong khi tuổi thọ trung bình của dân số cả nước năm 2016 là 73,4 năm, trong đó nam là 70,8 năm, nữ là 76,1 năm; trong khi tuổi hưu trung bình của nam là 54,2 tuổi (luật quy định là 60 tuổi) và nữ là 52,6 tuổi (luật quy định là 55 tuổi). Có nghĩa là thời gian hưởng lương hưu còn rất dài (trung bình của nam là 16,6 năm; nữ là 23,5 năm).

Do đó, muốn bảo đảm bền vững tài chính của quỹ, nếu không tăng tuổi nghỉ hưu, chỉ có 2 cách: nâng mức đóng của người lao động và doanh nghiệp hoặc giảm mức hưởng lương hưu của người lao động.

Còn nhiều băn khoăn

Trước đề xuất việc kéo dài tuổi nghỉ hưu, PGS.TS Trịnh Hòa Bình – Giám đốc trung tâm dư luận xã hội lo lắng, nếu tăng tuổi nghi hưu người lao động làm việc trong các ngành nghề lao động chân tay sẽ bị ảnh hưởng.

Ngoài ra, kéo dài tuổi nghỉ hưu ảnh hưởng đến chính sách cán bộ hành chính nhà nước, công tác quy hoạch; nhiều người dân cho rằng kéo dài tuổi nghỉ hưu chỉ có lợi đối với cán bộ, công chức khu vực hành chính, đây là biểu hiện của "tham quyền cố vị".

Theo PGS Trịnh Hòa Bình gần đây cũng có lo ngại “vỡ quỹ” bảo hiểm xã hội vì năm đóng bảo hiểm xã hội không nhiều, trong khi người hưởng lương tăng. Tuy nhiên nếu lo “vỡ quỹ” bảo hiểm xã hội có thể nâng thời gian đóng bảo hiểm xã hội thay vì 25 năm lên 30 năm.

Bên cạnh đó, một lo ngại khác khi tăng tuổi nghỉ hưu sẽ kéo theo nhiều vấn đề. Đó là người trẻ không có việc làm khi trình độ phát triển kinh tế chưa tốt, tăng trưởng việc làm thấp hơn tăng trưởng lao động.

Theo thống kê, hiện có khoảng 200.000 cử nhân, thạc sĩ đang thất nghiệp nên hãy khoan bàn tới chuyện tăng tuổi nghỉ hưu mà cần có đánh giá tác động của việc tăng này đến các nhóm lao động.

Về nguy cơ mất cân đối quỹ bảo hiểm xã hội theo các chuyên gia trước hết các cơ quan chức năng phải khắc phục được tình trạng nợ, chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội đang diễn ra ở tất cả các địa phương. Cùng với đó là những hành vi không tuân thủ nghiêm quy định về bảo hiểm xã hội của nhiều đơn vị sử dụng lao động như đăng ký số người tham gia bảo hiểm xã hội và mức tiền lương, tiền công tham gia bảo hiểm xã hội thấp hơn so với thực tế…

Số liệu 3 tháng đầu năm 2017 được Bảo hiểm xã hội Việt Nam công bố cho thấy, số tiền nợ bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp của các tỉnh thành là 14.019 tỷ đồng, trong đó nợ bảo hiểm xã hội là 10.001 tỷ đồng, nợ bảo hiểm thất nghiệp là 552 tỷ đồng và nợ bảo hiểm y tế là 3.499 tỷ đồng.

Nhìn từ góc độ tâm lý xã hội và điều kiện trong nước, nhiều chuyên gia đồng tình quan điểm nghiên cứu việc điều chỉnh tuổi nghỉ hưu nhưng đề nghị cần thận trọng vì đây là vấn đề nhạy cảm.