Về thăm làng Vòng xưa: Nghề cốm nay đã khác rồi

06:30 12/10/2018

Cứ mỗi độ thu về, khắp phố nhỏ, phố lớn tại Hà Nội lại xuất hiện gánh hàng rong, trong đó có những gánh xanh mướt là cốm, cốm làng Vòng.

ve-tham-lang-vong-xua-nghe-com-nay-da-khac-roi
Gánh hàng rong bán cốm làng Vòng dọc đường Xuân Thuỷ, Hà Nội

Làng cốm Vòng hôm nay

Cốm làng Vòng là thứ quà dung dị nhưng rất đặc trưng của đất Hà Nội. Đây là một sản phẩm đặc trưng của làng Vòng, thôn Hậu cách trung tâm Hà Nội khoảng 5 – 6 km, nay là phường Dịch Vọng, quận Cầu Giấy, Hà Nội. 

Làng xưa nay đã là phố. Đường xá tấp nập ồn ào, người đông như mắc cửi - hệt như bất cứ con phố ồn ã nào của Hà Nội. Chẳng còn bao nhiêu dấu ấn của làng cốm ngày xưa, ngôi làng của một thứ sản phẩm mang phong vị đặc trưng đất Hà thành, từng đi cả vào âm nhạc, văn học hay thơ ca.

Đang là mùa cốm, song đi khắp các ngõ ngách, cũng không thấy cảnh náo nức, rộn rã của những tiếng chày thậm thịch, những đống rơm xanh trước hiên nhà như những gì tôi từng được nghe kể trước đây.

Hỏi thăm về những gia đình làm cốm cổ truyền, nhiều người ngạc nhiên lắc đầu quầy quậy. Một số còn bảo đầu đường nhiều người bán sao không mua mà vào tận làng mua cốm, cốm chẳng phải bán khắp nơi đó sao? Hay thậm chí, một cụ già đang bỏm bẻm nhai trầu còn cười: “Cốm trong làng cũng đâu phải của dân làng Vòng sản xuất, họ trà trộn hàng từ đâu rồi tự nhận là cốm làng Vòng. Mang tiếng lắm cô ơi!".

Nghề xưa nay đã khác rồi

Lần tìm mãi tôi cũng bắt gặp những người còn đau đáu với nghề làm cốm xưa. “Nhớ nghề thì làm thôi. Ngày xưa cánh đồng lúa của làng rộng mãi tới tận giáp với đường Láng. Còn nay thì đường bê tông và nhà cao tầng đã đè lên những thửa ruộng trồng lúa nếp cái hoa vàng năm nào… Muốn làm cốm, chúng tôi phải đi đặt mua nếp cái hoa vàng ở nơi khác. Gian nan lắm.”, cụ Tiệp một cao niên trong làng chia sẻ.

Theo lời giới thiệu, tôi tìm đến nhà cụ Lê Thị Xuân (81 tuổi), số nhà 51, tổ 25, ngách 175 Xuân Thuỷ, phường Dịch Vọng Hậu, Hà Nội. Bà Xuân là một trong những người có thâm niên làm cốm lâu đời tại làng Vòng.

ve-tham-lang-vong-xua-nghe-com-nay-da-khac-roi
Góc sản xuất cốm làng Vòng của nhà cụ Lê Thị Xuân

Bên góc sản xuất cốm chỉ tầm 15m2 là hình ảnh những cái máy làm cốm cũ kỹ bên cạnh vài cái thúng, cái sàng xếp chồng chất. Cụ Xuân đon đả: “Hôm nay cô đến đây lúc nhà tôi không làm cốm, chứ bình thường mới bước vào đầu ngõ là khói mù mịt thở không nổi rồi đấy”.

Tiếp chuyện với chúng tôi, cụ Xuân cho hay: “Thời xưa, người dân ở làng Vòng vừa cấy lúa vừa làm cốm. Nhưng qua quá trình đô thị hóa, đất cấy lúa không còn nữa. Hơn thế, người làm cốm ở làng Vòng cũng bỏ nghề gần hết, chỉ còn lại vài nhà”.

Theo cụ Xuân một năm chỉ có hai mùa làm cốm: vụ chiêm và vụ mùa. Từ tháng 3 đến tháng 5 là vụ chiêm, còn từ tháng 8 đến tháng 10 âm lịch này là vụ mùa, mùa thu gữa đất trời Hà Nội.

Gia đình cụ Xuân cứ đến vụ là sẽ nhập mua lúa từ các nơi như Đông Anh, Hà Tây, Bắc Giang, Bắc Ninh về để làm cốm. Cụ Xuân cho hay, để những mẻ cốm có thể ra lò đúng thời điểm, ngày nào có lúa cũng phải dậy từ 2, 3 giờ sáng để đi lấy. Nguyên liệu làm cốm là một loại lúa đặc biệt có tên là nếp cái hoa vàng. Lúa khi được chở về đến nhà, phải được làm ngay trong ngày bởi nếu để qua đêm, chất lượng của hạt cốm làm ra sẽ bớt độ dẻo, thơm. Làm trọn một ngày đến 10 giờ đêm, mai mới có bán. Loại lúa nếp non này có giá từ 40.000 - 70.000 đồng tùy vào từng thời điểm. Sau khi giã thành cốm lại rất hao (phải mất 5 - 7kg thóc mới ra được 1kg cốm) vì thế, nếu trừ đi các loại chi phí thì trung bình mỗi cân cốm, người làm chỉ lãi được khoảng 40.000 - 60.000 đồng.

ve-tham-lang-vong-xua-nghe-com-nay-da-khac-roi
Sản phẩm cốm làng Vòng của nhà cụ Lê Thị Xuân được gói trong lá sen đẹp mắt

Cụ Xuân cho hay, hành trình của hạt cốm không khác mấy so với việc làm ra hạt gạo nhưng công phu hơn rất nhiều. Lúa được đưa vào máy tuốt, sau khi tuốt xong, đãi sạch chất bẩn, loại những hạt lép (trước đây, khi chưa có máy, dân làm cốm đa phần phải làm thủ công). Khi tuốt xong, những hạt lúa được cho lên chảo rang to lửa, người thợ luôn đảo đều bằng tay để lúa không cháy, đến độ hạt thóc bắt nhiệt chuyển dạng đông sữa quằn lại là được. Qua khâu rang, thóc để nguội là sang khâu xát vỏ. Lúc này, những hạt cốm thô ra đời, vỏ trấu được loại ra phần lớn rồi chuyển sang công đoạn giã. Cứ như thế, để hoàn thành một mẻ cốm ưng ý, phải mất khoảng từ gần 5 tiếng đồng hồ.

“Thời nay có máy móc nên đỡ sức người chứ ngày xưa giã bằng chân, dập dập hạt lúa ra, rồi cho ra sảy 5 đến 10 lượt mới thành cốm, vất vả lắm mới có hạt cốm dẻo ngon thế. Nói chung tất cả trước đây chưa có máy thì làm bằng tay hết, một thời chinh chiến lắm không được như thời nay đâu”, bà chia sẻ thêm.

ve-tham-lang-vong-xua-nghe-com-nay-da-khac-roi
Cốm làng Vòng có màu xanh tự nhiên, có mùi thơm đặc biệt

Khi được hỏi đến số lượng cốm bán ra mỗi ngày, bà Xuân cho biết, số lượng bán cốm không cụ thể được vì đa phần người ta tìm đến tận nhà mua lẻ, vừa để làm quà vừa để ăn. Vậy nên không cụ thể hết số lượng. Còn bán buôn thì người ta quen rồi sẽ điện thoại đặt trước. Đầu mùa có ngày bán được một, hai cân mà thôi nhưng vào giữa mùa như bây giờ ngày bán nhiều nhất là 20 – 30kg, các ngày rằm 14 và 15 nhà tôi bán chạy nhất, có khi bán gần hết 40 – 50kg/ngày, vì dân làng và khách quen người ta mua cốm đi lễ chùa.

Buổi nói chuyện kéo dài cho đến khi có khách hàng đến đặt mua cốm, bà Xuân cùng cô con dâu thoăn thoắt bắt tay vào việc đóng gói.

Trước khi chia tay tôi, cụ Xuân cười nói: "Biết là vất vả, tốn kém nhưng là cái nghề gắn liền với bản thân mấy chục năm nay rồi nên phải cố gắng thôi, tôi giữ nghề vì tôi yêu nghề, tôi truyền nghề lại cho con dâu để chúng nó còn lưu giữ, sợ mất đi cái nghề đẹp đẽ này lắm."

 

Vẻ đẹp của tuyến đường 3.000 tỷ xuyên núi sắp thông xe vào ngày Giải phóng Thủ đô.

Ngày mai (10/10), dự án BOT Hoà Lạc - Hoà Bình trị giá gần 3.000 tỷ đồng sẽ chính thức được thông xe, chào mừng ngày Giải phóng Thủ đô

 

Video cận cảnh cây sưa đỏ trị giá 100 tỉ đồng ở Hà Nội

Trong khi người dân đang từng ngày mong mỏi ý kiến từ các cấp chính quyền để được bán cây sưa lâu năm thì cây đang có hiện tượng bị mục rũa, mối mọt.

 

Cao tốc 34.000 tỷ đồng mới thông xe đã xuất hiện 'ổ gà, ổ trâu'

Cao tốc Đà Nẵng - Quảng Ngãi với số vốn đầu tư lên đến 34.000 tỷ. Tuy nhiên, chỉ hơn 1 tháng đưa vào sử dụng, tuyến cao tốc này ngay lập tức xuống cấp, hư hỏng, mặt đường xuất hiện "ổ trâu, ổ gà".



Tin khác