Vụ xả súng New Zealand biến thành căng thẳng ngoại giao

Thủ tướng New Zealand Jacinda Ardern ngày 20/3 cho biết Ngoại trưởng Winston Peters sẽ tới Thổ Nhĩ Kỳ để “đối đầu” với những bình luận của ông Erdogan, người đã dành những lời lẽ nhạy cảm nhắm vào New Zealand và Úc.

Hiện New Zealand vẫn chưa nguôi cú sốc từ việc một tay súng nghi theo chủ nghĩa thượng tôn da trắng, đã nã đạn giết ít nhất 50 người tại một đền thờ Hồi giáo ở thành phố Christchurch (New Zealand) ngày 15/3.

Động cơ của nghi phạm được cho là xuất phát từ thái độ thù ghét dành cho người đạo Hồi. Và với một quốc gia đạo Hồi như Thổ Nhĩ Kỳ, quả thực có lý do để Tổng thống Erdogan lên tiếng.

Dù vậy, dường như vị lãnh đạo Thổ Nhĩ Kỳ lại hơi quá lời trong những bình luận được quay hình phát sóng của mình.

Tại một cuộc vận động trước thềm cuộc bầu cử địa phương (dự kiến tổ chức ngày 31/3), ông Erdogan bày tỏ sự phẫn nộ trước hành động giết chóc nhằm vào người đạo Hồi. Ông khẳng định nếu New Zealand không buộc kẻ thủ ác trả giá, thì Thổ Nhĩ Kỳ sẽ làm.

Ông Erdogan, vị tổng thống được cho quyền lực nhất Thổ Nhĩ Kỳ kể từ sau thời nhà lãnh đạo Mustafa Kemal Atatürk, đã dùng lịch sử để nói về hậu quả của những kẻ mang ác cảm với đạo Hồi.

Cụ thể, ông Erdogan dẫn lại lịch sử của cuộc chiến Gallipoli (bán đảo Gallipoli, Thổ Nhĩ Kỳ) năm 1915.

Sẽ không có gì đặc biệt nếu khi ấy Úc và New Zealand không gửi quân đội đến tham gia phe Đồng minh của Anh và Pháp, giao chiến với Đế chế Ottoman để chiếm Constantinopolis (nay là Istanbul).

Lật lại vụ này, trong khi trình chiếu một đoạn video về thảm họa xả súng Christchurch, ông Erdogan nói: “Ông cha các người đã tới đây... và đã trở về trong quan tài. Đâu có gì lạ khi chúng tôi cũng sẽ tiễn các người ra đi trong quan tài y như họ vậy”.

Ý kiến này gần như lập tức kích hoạt những phản ứng gắt gao từ Úc và New Zealand. Thủ tướng Úc Scott Morrison triệu tập Đại sứ Thổ Nhĩ Kỳ tại Úc để họp bàn về vấn đề trên, trong khi như đã nói, New Zealand để Ngoại trưởng “nói chuyện” với ông Erdogan.

Trong một động thái giải thích, giám đốc truyền thông phòng tổng thống Thổ Nhĩ Kỳ Fahrettin Altun nói rằng bình luận của Tổng thống Erdogan đã bị hiểu sai về bối cảnh.

Theo ông Altun, ông Erdogan chỉ muốn đề cập tới kẻ tấn công và dẫn ví dụ từ lịch sử để minh họa chứ không có ý gì khác.

Trong khi đó, có một khả năng nữa được hãng tin AP giải thích: ông Erdogan chỉ mượn chuyện để tranh thủ sự ủng hộ trong cuộc bầu cử sắp tới, thời điểm đảng cầm quyền AKP của ông đang suy yếu trước đối thủ ở thủ đô Ankara.

Trước đây không ít lần ông Erdogan sẵn sàng đưa ra các bình luận chỉ trích công khai nhằm vào nước khác, và đa phần đều rơi vào trước mỗi giai đoạn bỏ phiếu quan trọng. Ví dụ điển hình nhất là năm 2017, khi cuộc bỏ phiếu trưng cầu về việc ban cho tổng thống (tức bản thân ông Erdogan) nhiều quyền lực hơn, vị lãnh đạo này cũng chỉ trích Đức và Hà Lan.

Cái ông Erdogan cần là sự ủng hộ của những người theo chủ nghĩa dân tộc, chứ không phải “kiếm chuyện” với Úc hay New Zealand cho phiền phức.