Cuộc sống khốn khổ của 13 triệu người Trung Quốc bị liệt vào danh sách ‘uy tín thấp’

David Kong, 47 tuổi, cảm thấy rệu rã sau một chuyến công tác gần đây tới Trùng Khánh. Ông phải mất tới hơn 30 tiếng ngồi ghế cứng trên tàu sắt thông thường. Nếu đi bằng đường hàng không ông sẽ chỉ mất ba tiếng, còn tàu cao tốc chỉ mất 12 tiếng nhưng Kong không được quyền lựa chọn.

Ông nằm trong số 13 triệu công dân Trung Quốc bị liệt vào danh sách “cá nhân bị mất uy tín” hay “laolai” trong tiếng Trung. Danh sách này được công khai và do Tòa án tối cao của Trung Quốc, quản lý. Kong bị cấm mua các món hàng hay dịch vụ xa xỉ, bao gồm du lịch hàng không và tàu cao tốc.

Hầu hết những người trong danh sách đều là do trốn nợ. Cuộc sống hàng ngày của họ được cho là một chuỗi những sự phẫn nộ, lớn có, nhỏ có, từ không thể thuê một nơi để ở bằng tên mình tới việc bị người thân và đồng nghiệp xa lánh. Ở một số nơi, các công ty viễn thông còn áp dụng nhạc chuông đặc biệt cho các số điện thoại nằm trong danh sách “laolai” như một cách để cảnh báo.

"Việc này còn tệ hơn cả ngồi tù vì ít nhất án tù có thời hạn. Khi bị liệt vào danh sách này, chừng nào tôi chưa trả được hết nợ, tên của tôi vẫn sẽ còn đó", Kong trả lời qua điện thoại với tờ South China Morning Post.

Kong bị cộng sự phát hiện nằm trong danh sách “laolai” khi người này đón ông tại nhà ga. Ở Trung Quốc, chỉ những người không có khả năng tài chính hoặc không được phép dùng tàu cao tốc mới đi tàu thường.

Trong khi đó, Kong lập luận, để có thể trả hết nợ, ông cần phải thành công trong công việc kinh doanh mới. Nhưng việc nằm trong danh sách này khiến mục tiêu đó gặp khó khăn bởi ông bị các đối tác và khách hàng xa lánh. Hiện ông đang cố gắng sống với 500 nhân dân tệ (74 USD) mỗi tháng ở ngoại ô Bắc Kinh.

Các chủ nợ không mấy thông cảm với ông vì đều này. Họ nói rằng ông không cố gắng để trả nợ. Nếu ông có tiền mua vé máy bay thì nên dùng số tiền đó để trả nợ.

Theo báo cáo thường niên mới nhất của Trung tâm Thông tin Tín dụng Công Quốc gia năm 2018, các cá nhân mất uy tín đã bị cấm tham gia tổng cộng 17,5 triệu chuyến bay và 5,5 triệu chuyến tàu cao tốc.

Danh sách các cá nhân mất uy tín được giới thiệu vào năm 2013, vài tháng trước khi Quốc vụ viện Trung Quốc công bố kế hoạch hoàn thiện một hệ thống tín dụng xã hội vào năm 2020. Danh sách này được cho là phù hợp với mục tiêu của kế hoạch tác động đến hành vi của mọi người bằng cách xử phạt hành vi xấu và khen thưởng hành vi tốt.

Kong bị rơi vào danh sách “laolai” vào năm 2015, ba năm sau khi liên doanh xuất bản sách của ông bị phá sản. Ông đã vay 1,6 triệu nhân dân tệ (238.000 USD) và không có cách nào để trả lại.

Trong khi Kong nói rằng công việc kinh doanh của ông thất bại dù ông đã cố hết sức để tránh điều đó, các chủ nợ của ông lại không nghĩ như vậy. Một chủ nợ cho biết công ty đã giả mạo ngay từ đầu, bịa đặt chi tiêu và giấy tờ sổ sách. Kong vẫn khẳng định công ty đã hoạt động một cách minh bạch và cởi mở.

Kong đang cố gắng “ghi điểm” như làm tình nguyện hoặc hiến máu, nhưng điều đó chẳng thể giúp ông ra khỏi danh sách “laolai” đó. “Chừng nào còn nợ, tôi vẫn bị coi là một kẻ không thể tha thứ”, ông nói và khẳng định đang làm việc chăm chỉ để có thể “quay trở lại”.

"Tôi sẽ nghiến răng và lặng lẽ chịu đựng tất cả. Một ngày nào đó khi tôi thoát khỏi tất cả các khoản nợ của mình, tôi hy vọng mọi người sẽ chỉ vào tôi và nói rằng 'người đàn ông này không đến nỗi tệ”.

Các chủ nợ của ông cũng đang chờ đợi ngày đó.